دانشنامه حمل · اسناد و ترخیص
بارنامه چیست و چه انواعی دارد
بارنامه مهم‌ترین سند حمل است. هم رسید تحویل کالا به حملکننده است، هم مدرک قرارداد حمل، و در بارنامه دریایی قابل معامله، سند مالکیت کالا. هر کس اصل آن را داشته باشد، می‌تواند کالا را تحویل بگیرد.
نام این سند
- نام فارسی
- بارنامه
- نام رسمی انگلیسی
- Bill of Lading
- علامت اختصاری
- B/L
- در بازار به آن می‌گویند
- بی‌ال، بیل آو لدینگ، بیل، بارنامه دریایی، مستر، هوس، تلکس
سه کارکرد بارنامه دریایی
- رسید کالا (Receipt)حملکننده تأیید میکند کالا را با این تعداد بسته، وزن و ظاهر تحویل گرفته است.
- مدرک قرارداد حمل (Evidence of Contract)شرایط پشت بارنامه و قواعد حاکم (مثلاً لاهه ـ ویزبی) مسئولیت حملکننده را تعیین میکند.
- سند مالکیت (Document of Title)در بارنامه قابل معامله، کالا فقط در برابر ارائه اصل بارنامه تحویل داده می‌شود و با ظهرنویسی (Endorsement) منتقل می‌شود.
انواع بارنامه
| نوع | نام انگلیسی | یعنی چه |
|---|---|---|
| بارنامه اصل | Original B/L (full set 3/3) | معمولاً سه نسخه اصل صادر می‌شود؛ تحویل کالا با ارائه یکی از آن‌ها، و بقیه باطل می‌شوند |
| تلکس ریلیز | Telex Release / Surrendered B/L | فرستنده اصل‌ها را در مبدأ تحویل میدهد و خط به نمایندهاش در مقصد پیام میدهد که بدون اصل تحویل دهد؛ سریع، بدون پست |
| سی‌وی‌بیل | Sea Waybill (SWB) | قابل معامله نیست و سند مالکیت نیست؛ کالا به گیرنده نام‌برده تحویل می‌شود |
| بارنامه به نام | Straight B/L | گیرنده مشخص است و قابل انتقال با ظهرنویسی نیست |
| بارنامه حواله‌کرد | To Order B/L | «به حواله‌کرد» بانک یا فرستنده؛ رایج در اعتبار اسنادی، با ظهرنویسی منتقل می‌شود |
| مستر بارنامه | Master B/L (MBL) | صادره خط کشتیرانی به فورواردر |
| هوس بارنامه | House B/L (HBL) | صادره فورواردر به صاحب کالا؛ در بارهای تجمیعی (LCL) رایج است |
| بارنامه تمیز | Clean B/L | بدون قید درباره آسیب ظاهری کالا یا بسته‌بندی؛ بانک معمولاً فقط این را می‌پذیرد |
| بارنامه مشروط | Claused / Foul B/L | حملکننده قیدی مثل «بسته‌ها پاره» نوشته است |
| بارگیری‌شده روی کشتی | Shipped on Board B/L | کالا واقعاً روی کشتی بارگیری شده و تاریخ بارگیری دارد |
| بارنامه سراسری | Through / Multimodal B/L | یک بارنامه برای چند نوع حمل، مثلاً دریا و جاده تا مقصد نهایی |
بارنامه در سایر روش‌های حمل
- جادهای: CMR Consignment Note (سی‌ام‌آر)، طبق کنوانسیون CMR؛ سند مالکیت نیست.
- ریلی: بارنامه SMGS (اس‌ام‌جی‌اس) در کشورهای آسیای میانه و روسیه و CIM در اروپا.
- هوایی: Air Waybill (AWB)، با مستر (MAWB) و هوس (HAWB)؛ سند مالکیت نیست.
خواندن خانه‌های بارنامه
Shipper فرستنده · Consignee گیرنده · Notify Party کسی که از رسیدن کالا خبردار می‌شود · Port of Loading / Discharge بندر بارگیری و تخلیه · Place of Delivery محل تحویل نهایی · Vessel / Voyage نام کشتی و شماره سفر · Container / Seal No. شماره کانتینر و پلمب · Freight Prepaid / Collect کرایه در مبدأ پرداخت شده یا در مقصد پرداخت می‌شود · Shipper's Load, Stow and Count (SLAC) یعنی فرستنده بار زده و شمرده و حملکننده محتوا را تأیید نکرده است.
بارنامه برای کالای ترانزیتی از ایران
برای اینکه کالا در ایران ترانزیتی ثبت شود، بارنامه باید مقصد نهایی را در کشور سوم نشان دهد و گیرنده نهایی خارج از ایران باشد، با عبارتی مثل "In transit to …". جزئیات در راهنمای ترانزیت.
پرسش‌های رایج
بارنامه چیست؟
بارنامه (Bill of Lading, B/L) سندی است که حملکننده صادر میکند؛ رسید تحویل کالا، مدرک قرارداد حمل و در بارنامه دریایی قابل معامله، سند مالکیت کالاست.
تلکس ریلیز چیست؟
در تلکس ریلیز (Telex Release) فرستنده اصل بارنامهها را در مبدأ به خط کشتیرانی تحویل میدهد و خط به نمایندهاش در مقصد اجازه میدهد کالا را بدون اصل بارنامه تحویل دهد.
فرق مستر و هوس بارنامه چیست؟
مستر بارنامه (MBL) را خط کشتیرانی برای فورواردر صادر میکند؛ هوس بارنامه (HBL) را فورواردر برای صاحب کالا. صاحب کالا با هوس بارنامه از فورواردر و فورواردر با مستر از خط تحویل میگیرد.
بارنامه تمیز یعنی چه؟
بارنامه تمیز (Clean B/L) هیچ قیدی درباره آسیب ظاهری کالا یا بسته‌بندی ندارد. بانک‌ها در اعتبار اسنادی معمولاً فقط بارنامه تمیز را قبول می‌کنند.
بارنامه CMR چیست؟
CMR بارنامه بینالمللی حمل جادهای طبق کنوانسیون CMR است. رسید و مدرک قرارداد حمل است ولی سند مالکیت نیست.