دانشنامه حمل · اسناد و ترخیص
مدارک لازم برای ترخیص کالا از گمرک
فهرست کامل اسناد ترخیص کالای وارداتی، صادراتی و ترانزیتی، با مبنای قانونی هر سند؛ و آنچه در عمل تغییر کرده است: اظهار در EPL یا سامانه جامع تجارت، قبض انبار الکترونیکی، مجوزهای سیستمی و استثناهای ۱۴۰۵.
نام این سند
- نام فارسی
- مدارک ترخیص کالا، اسناد گمرکی
- نام رسمی انگلیسی
- Customs Clearance Documents
- علامت اختصاری
- —
- در بازار به آن می‌گویند
- مدارک ترخیص، اسناد ترخیص، مدارک گمرکی، داکیومنت ترخیص، اسناد حمل و ترخیص
پاسخ کوتاه
طبق ماده ۵۸ آییننامه اجرایی قانون امور گمرکی، اسنادی که باید به اظهارنامه کالای وارداتی ضمیمه شود این‌هاست: اسناد خرید، سند حمل، ترخیصیه، قبض انبار، مجوزها و گواهیهای لازم، اسناد بانکی (اگر کالا از راه بانک وارد شده)، گواهی مبدأ و صورت عدلبندی (اگر کالا یکنواخت نیست)، و هر سند دیگری که گمرک طبق قانون لازم بداند. پیش از همه این‌ها، واردکننده باید کارت بازرگانی و ثبت سفارش داشته باشد.
ترخیص در عمل، آبان ۱۴۰۵: آنچه در قانون نیامده است
متن قانون و آییننامه پایه کار است، اما روش واقعی ترخیص با سامانه‌ها و بخشنامه‌ها بسیار تغییر کرده است. مهم‌ترین تغییرهایی که کارگزاران گروه امروز با آن کار می‌کنند این‌هاست و هر مورد به اطلاعیه یا بخشنامه رسمی پیوند دارد:
| موضوع | روش امروز | منبع |
|---|---|---|
| کجا اظهار میشود | در بیشتر گمرکات، اظهارنامه در سامانه جامع امور گمرکی (EPL، پنجره واحد تجارت فرامرزی) ثبت میشود. در گمرک تهران اظهار برخی فصل‌ها فقط از راه سامانه جامع تجارت (NTSW) ممکن است. از ۹ تیر ۱۴۰۵ این قاعده برای فصل‌های ۲۵ تا ۲۷، ۴۱ تا ۸۳، ۸۷ و ۹۴ تا ۹۷ برقرار شد و از ۳۰ مهر ۱۴۰۵ بیشتر فصل‌های دیگر هم به آن اضافه شدند، از جمله ۳۹، ۸۴ و ۸۵. | اطلاعیه تیر ۱۴۰۵ · اطلاعیه مهر ۱۴۰۵ |
| سامانه جدید گمرک | در «سامانه جدید هوشمند گمرک»، کالا در سامانه جامع تجارت اظهار میشود و نظر سازمان‌های همجوار هم از همان سامانه، به‌صورت سیستمی، گرفته میشود. اولین محموله با این روش در آذر ۱۴۰۴ از گمرک تهران ترخیص شد. | گمرک ایران |
| مجوزها | بیشتر مجوزها سیستمی است. سازمان مجوزدهنده (استاندارد، جهاد کشاورزی، دامپزشکی، غذا و دارو و …) تأییدش را روی هر اظهارنامه ثبت می‌کند. فرم کاغذی مجوز فقط در شرایط اضطرار پذیرفته میشود. | نمونه: برنج در EPL · فرم‌های اضطرار |
| تحویل کالا به انبار | قبض انبار و حواله خروج در «سامانه جامع انبارها و مراکز نگهداری کالا» ثبت میشود. از ۳ شهریور ۱۴۰۵ صدور رسید و حواله منوط به پرداخت کارمزد از کیف پول انباردار است. واحدهای تولیدی می‌توانند انبار اختصاصی داشته باشند. کالا در انبار اختصاصی تا ۸ ماه می‌ماند و با موافقت مدیر گمرک ۳ ماه دیگر تمدید میشود. | کارمزد رسید و حواله · شیوه‌نامه انبارها · انبار اختصاصی |
| ثبت سفارش و قبض انبار | قاعده «اول ثبت سفارش، بعد قبض انبار» برای کالاهای اساسی تا پایان ۱۴۰۵ معلق است. دیوان عدالت اداری هم الزام ثبت سفارش و ثبت آماری پیش از تخلیه را در حد مناطق آزاد باطل کرده است. برای کالاهای دیگر، پیش از حمل وضعیت را بپرسید. | کالاهای اساسی · رأی دیوان |
| شناسه کالا | برای فهرستی از کدهای تعرفه که مدام بلندتر میشود، گرفتن شناسه کالا در زمان ثبت سفارش الزامی است. | آذر ۱۴۰۴ · آبان ۱۴۰۵ |
| ارز و ترخیص درصدی | ترخیص معمولاً به کد رهگیری بانک (اعلامیه تأمین ارز) نیاز دارد. طبق مصوبه ترخیص درصدی، کالاهای فهرست‌شده‌ای که ثبت سفارش معتبر دارند بدون کد رهگیری بانک ترخیص می‌شوند: ۹۰٪ در بخش غیردولتی و ۱۰۰٪ در بخش دولتی. این مصوبه تا ۱۵ آبان ۱۴۰۵ تمدید شده بود و برای کالاهای کشاورزی تا پایان ۱۴۰۵ ادامه دارد. | ترخیص درصدی · تمدید کشاورزی |
| ترانزیت | طبق «سند ملی گذر»، گمرک باید کالای ترانزیتی را حداکثر ۴ ساعت پس از پیش‌اظهار الکترونیکی ترخیص کند. اگر دستگاه‌های همجوار ظرف ۲ ساعت پاسخ ندهند، کار خودکار ادامه می‌یابد. | سند ملی گذر |
| کارگزار | تمدید مجوز کارگزاری گمرکی فقط از درگاه ملی مجوزها (mojavez.ir) انجام میشود. معتبر بودن مجوز کارگزار را بپرسید. | تمدید مجوز |
این قواعد زیاد عوض می‌شوند. تازه‌ترین بخشنامه‌ها را در کتابخانه بخشنامه‌های گمرکی ببینید یا پیش از حمل از کارگزار ما بپرسید. آخرین بازبینی این بخش: ۲۲ آبان ۱۴۰۵.
جدول کامل مدارک ترخیص کالای وارداتی
| # | سند | نام انگلیسی | صادرکننده | چه زمانی | نکته و مبنا |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | کارت بازرگانی | Commercial Card | اتاق بازرگانی ایران | پیش از خرید | برای واردات تجاری لازم است (ماده ۳ قانون مقررات صادرات و واردات). |
| 2 | ثبت سفارش | Order Registration | سامانه جامع تجارت | پیش از تخلیه کالا در گمرک | ورود قطعی کالا به ثبت سفارش یا ثبت آماری موکول است (ماده ۵ آییننامه اجرایی). پایه آن پروفرما است. استثناهای امروز را در بخش «ترخیص در عمل» ببینید. |
| 3 | اسناد خرید (سیاهه خرید) | Commercial Invoice | فروشنده خارجی | همراه کالا | ارزش کالا و مبنای ارزش گمرکی. کامرشیال اینویس |
| 4 | سند حمل (بارنامه) | Bill of Lading / CMR / AWB | شرکت حمل | پس از بارگیری | اصل یا تصویر تصدیق‌شده آن توسط شرکت حمل. انواع بارنامه |
| 5 | صورت عدلبندی | Packing List | فروشنده | همراه کالا | وقتی کالا یکنواخت نیست لازم است. پکینگ لیست |
| 6 | گواهی مبدأ | Certificate of Origin | اتاق بازرگانی کشور مبدأ | همراه کالا | اگر کشور سازنده احراز شده باشد و کالا مشمول تعرفه ترجیحی یا محدودیت مقداری نباشد، گمرک می‌تواند از آن بگذرد (تبصره ۲ ماده ۵۸). |
| 7 | ترخیصیه | Delivery Order | شرکت حمل و نقل (کریر یا فورواردر) | پس از رسیدن کالا | «سندی است که به موجب آن شرکت حمل و نقل (کریر و فورواردر) پس از احراز هویت، بلامانع بودن انجام تشریفات گمرکی توسط گیرنده کالا را به گمرک اعلام می‌نماید» (بند ج ماده ۱ قانون امور گمرکی). برای همه کالاهای وارداتی لازم است. ترخیصیه (دلیوری اوردر) |
| 8 | قبض انبار | Warehouse Receipt | بندر یا انبار گمرکی | پس از تخلیه | قبض انبار الکترونیکی که در سامانه جامع انبارها صادر میشود و نشان می‌دهد کالا در انبار تحویل شده است. |
| 9 | مجوزها و گواهیهای لازم | Permits & Certificates | سازمان مربوط (استاندارد، غذا و دارو، قرنطینه و …) | بسته به کالا | بیشتر مجوزها امروز «تأیید سیستمی» روی اظهارنامه است. نوع مجوز به کد تعرفه بستگی دارد؛ در جدول تعرفه ۱۴۰۵ نشان استانداردهای اجباری را ببینید. |
| 10 | اسناد بانکی | Bank Documents | بانک عامل | اگر کالا از راه نظام بانکی وارد شده | مثلاً اسناد اعتبار اسنادی یا حواله و موافقت بانک. |
| 11 | وکالتنامه رسمی | Power of Attorney | دفتر اسناد رسمی | پیش از اظهار | اگر کارگزار گمرکی اظهار می‌کند، وکالتنامه رسمی و کارت کارگزاری معتبر لازم است (تبصره ۳ و ۴ ماده ۵۸). کارگزار رسمی گمرک |
اگر یکی از اسناد آماده نباشد
طبق تبصره ۱ ماده ۵۸، در موارد استثنایی رئیس گمرک می‌تواند اظهارنامه را بدون یک یا چند سند بپذیرد و به جریان بیندازد؛ اما ترخیصیه، موافقت بانک (اگر کالا از راه بانک آمده) و مجوزها از این استثنا بیرون‌اند و ترخیص نهایی فقط با ارائه همه اسناد ممکن است. پس کمبود سند، کالا را در بندر نگه می‌دارد و هر روز آن دموراژ و انبارداری دارد.
مدارک ترخیص کالای صادراتی
طبق بند «ب» همان ماده: سیاهه فروش (فاکتور)، فهرست عدلبندی (اگر کالا یکنواخت نیست)، قبض انبار (اگر کالا به انبار گمرک تحویل شده)، گواهی‌ها و مجوزهای قانونی (در صورت شمول)، مجوز ارزیابی خارج از اماکن گمرکی (حسب مورد) و تصویر پروانه ورود موقت یا ورود قطعی مواد اولیه به کار رفته در کالای صادراتی (حسب مورد).
مدارک ترانزیت خارجی
برای عبور کالا از ایران به کشور سوم، ماده ۹۹ آییننامه این‌ها را می‌خواهد: تصویر سیاهه خرید، تصویر صورت عدلبندی (اگر کالا یکنواخت نیست)، بارنامه یا راهنامه یا تصویر تصدیق‌شده آن، ترخیصیه (بهجز کالای لنجی و مرزهای زمینی)، گواهی‌هایی که قانون برای کالای عبوری لازم دانسته، و اصل قبض انبار اگر حمل یکسره نیست. خدمات ترانزیت
اشتباه‌هایی که ترخیص را معطل می‌کند
- نام خریدار در اینویس و بارنامه با نام کارت بازرگانی یکی نیست.
- شرح کالا، وزن یا تعداد بسته در اینویس، پکینگ لیست و بارنامه با هم نمی‌خواند.
- ثبت سفارش با کد تعرفه یا ارزشی متفاوت با اینویس انجام شده است.
- مجوز استاندارد یا بهداشت دیر درخواست شده و کالا در بندر منتظر مانده است.
- وکالتنامه حدود اختیار کارگزار را روشن نکرده است.
اسنادتان را پیش از حمل بفرستید
پروفرما، اینویس، پکینگ لیست و پیش‌نویس بارنامه را در واتساپ بفرستید تا کارگزار رسمی گروه، پیش از رسیدن کالا، آن‌ها را با هم و با کد تعرفه تطبیق دهد. خدمات ترخیص کالا
پرسش‌های رایج
چه مدارکی برای ترخیص کالا لازم است؟
طبق ماده ۵۸ آییننامه اجرایی قانون امور گمرکی: اسناد خرید (اینویس)، سند حمل (بارنامه)، ترخیصیه، قبض انبار، مجوزها و گواهیهای لازم، اسناد بانکی در صورت ورود از راه بانک، گواهی مبدأ و صورت عدلبندی در صورت یکنواخت نبودن کالا. کارت بازرگانی و ثبت سفارش هم پیش از آن لازم است.
اظهارنامه را در EPL ثبت کنیم یا سامانه جامع تجارت؟
به گمرک و فصل تعرفه کالا بستگی دارد. در بیشتر گمرکات اظهار در سامانه جامع امور گمرکی (EPL) انجام میشود، اما در گمرک تهران از ۳۰ مهر ۱۴۰۵ اظهار بیشتر فصل‌های تعرفه فقط از راه سامانه جامع تجارت (NTSW) ممکن است.
آیا بدون گواهی مبدأ میشود کالا ترخیص کرد؟
طبق تبصره ۲ ماده ۵۸، اگر کشور سازنده احراز شده باشد، از کشورهای ممنوع‌المعامله نباشد و کالا مشمول تعرفه ترجیحی یا محدودیت مقداری نشود، گمرک ایران می‌تواند گواهی مبدأ را لازم نداند.
کارگزار گمرکی برای ترخیص چه مدرکی لازم دارد؟
وکالتنامه رسمی از صاحب کالا که حدود اختیار در آن آمده باشد، و کارت کارگزاری گمرکی معتبر (تبصره ۳ و ۴ ماده ۵۸).
اگر یک سند آماده نباشد اظهارنامه پذیرفته میشود؟
در موارد استثنایی، با تشخیص رئیس گمرک بله، بهجز ترخیصیه، موافقت بانک و مجوزها؛ اما ترخیص نهایی فقط با ارائه همه اسناد انجام میشود.
← بازگشت به دانشنامه · مراحل ترخیص کالا · پروفرما · کارگزار رسمی گمرک