دانشنامه حمل · کالای خطرناک
کلاس ۸ کالای خطرناک: مواد خورنده
کلاس ۸ کالای خطرناک مواد خورندهاند: موادی که با واکنش شیمیایی به پوست آسیب برگشتناپذیر میزنند یا اگر نشت کنند، کالای دیگر و وسیله حمل را میخورند و از بین میبرند. اسید سولفوریک، اسید کلریدریک، اسید نیتریک، سود سوزآور و باتری اسیدی خودرو نمونههای رایج آن در تجارت ایراناند. گروه بستهبندی هر ماده (I، II یا III) از روی سرعت آسیب به پوست یا خوردگی فلز تعیین میشود.
نامها و معادلها
- نام فارسی
- مواد خورنده (کلاس ۸)
- نام رسمی انگلیسی
- Class 8 – Corrosive substances
- علامت اختصاری
- DG Class 8
- در بازار به آن میگویند
- کالای خورنده، مواد سوزاننده، اسید و قلیا، کروزیو، Corrosive، کلاس هشت IMO، کالای IMO کلاس ۸، کالای ADR کلاس ۸
کلاس ۸ چیست
در مقررات نمونه سازمان ملل (کتاب نارنجی، بند 2.8.1.1) و همان متن در ADR و RID (بند 2.2.8.1.1)، مواد خورنده اینطور تعریف شدهاند:
Corrosive substances are substances which, by chemical action, will cause irreversible damage to the skin, or, in the case of leakage, will materially damage, or even destroy, other goods or the means of transport.
یعنی «موادی که با واکنش شیمیایی به پوست آسیب برگشتناپذیر میزنند، یا اگر نشت کنند به کالای دیگر یا وسیله حمل آسیب جدی میزنند یا حتی آن را از بین میبرند». موادی هم که فقط در تماس با آب یا رطوبت هوا مایع یا بخار خورنده میسازند، در همین کلاس میآیند.
دو نکته را از همین تعریف به خاطر بسپارید. اول، خطر کلاس ۸ فقط برای انسان نیست؛ کف کانتینر، بدنه تانکر و بستههای کناری هم آسیب میبینند. دوم، شماره کلاس ترتیب خطر نیست: کلاس ۸ از کلاس ۳ «کمخطرتر» نیست، فقط نوع خطرش فرق دارد. بسیاری از مواد کلاس ۸ خطر فرعی هم دارند، مثل اسید نیتریک غلیظ که اکسیدکننده هم هست، یا اسید فرمیک که قابل اشتعال هم هست.
انواع مواد کلاس ۸ (کد طبقهبندی)
کلاس ۸ زیرکلاس عددی ندارد، اما ADR و RID برای هر ماده یک «کد طبقهبندی» میدهند که در ستون ۳b جدول A میآید و نشان میدهد ماده اسیدی است یا بازی، مایع است یا جامد، و چه خطر فرعی دارد (بند 2.2.8.1.3):
| کد | معنی | مثال |
|---|---|---|
| C1 – C4 | اسیدها: C1 معدنی مایع، C2 معدنی جامد، C3 آلی مایع، C4 آلی جامد | اسید سولفوریک C1، اسید فسفریک جامد C2 |
| C5 – C8 | بازها (قلیاها): C5 معدنی مایع، C6 معدنی جامد، C7 آلی مایع، C8 آلی جامد | محلول سود سوزآور C5، سود پرک C6 |
| C9 – C10 | سایر مواد خورنده: مایع یا جامد | محلول هیپوکلریت (آب ژاول) C9 |
| C11 | اشیای حاوی ماده خورنده | باتری اسیدی خودرو |
| CF | خورنده و قابل اشتعال | اسید فرمیک، اسید استیک گلاسیال CF1 |
| CO | خورنده و اکسیدکننده | اسید نیتریک ۶۵ درصد و بیشتر CO1 |
| CT | خورنده و سمی | اسید فلوئوریدریک CT1 |
| CS، CW، CFT، COT | خودگرمشونده؛ واکنشدهنده با آب؛ قابل اشتعال و سمی؛ اکسیدکننده و سمی | مواد شیمیایی خاص؛ از روی SDS |
گروه بستهبندی در کلاس ۸ چطور تعیین میشود
مواد کلاس ۸ بسته به شدت خطر در یکی از سه گروه بستهبندی قرار میگیرند: PG I «بسیار خطرناک»، PG II «خطر متوسط» و PG III «خطر کم». برای موادی که نامشان در فهرست کالاهای خطرناک آمده، گروه بستهبندی از قبل تعیین شده است (بر پایه تجربه و عواملی مثل خطر استنشاق و واکنش با آب). برای ماده یا مخلوط تازه، معیار زمانی است که ماده لازم دارد تا به پوست سالم آسیب برگشتناپذیر بزند (بند 2.2.8.1.5.3 در ADR/RID، برابر بند 2.8.2.5 مقررات نمونه):
| گروه بستهبندی | زمان تماس با پوست | دوره مشاهده | یا معیار دیگر |
|---|---|---|---|
| PG I | ۳ دقیقه یا کمتر | تا ۶۰ دقیقه | — |
| PG II | بیش از ۳ دقیقه تا ۶۰ دقیقه | تا ۱۴ روز | — |
| PG III | بیش از ۶۰ دقیقه تا ۴ ساعت | تا ۱۴ روز | یا اگر به پوست آسیب برگشتناپذیر نزند ولی فولاد یا آلومینیوم را بیش از 6.25 mm در سال در دمای 55 °C بخورد |
این آزمونها با روشهای رهنمود OECD (مثل 404، 431، 435) انجام میشوند و برای مخلوطها روش محاسبه از روی اجزا هم پیشبینی شده است. در عمل، صاحب کالا اینها را خودش آزمایش نمیکند: گروه بستهبندی در بخش ۱۴ برگه ایمنی (SDS) نوشته شده و شما باید آن را با غلظت واقعی کالایتان مقایسه کنید. همین «غلظت» در کلاس ۸ بسیار مهم است؛ نمونه روشنش اسید نیتریک است.
اسید نیتریک: یک شماره UN، سه وضعیت
اسید نیتریک (بهجز نوع «دودکننده قرمز» که شماره جدا دارد) همیشه UN 2031 است، اما خطر فرعی و گروه بستهبندی آن با غلظت عوض میشود. این ردیفها را در جدول A مقررات ADR 2025 (از طریق پایگاه داده BAM) بررسی کردهایم:
| غلظت اسید نیتریک | کلاس و خطر فرعی | کد طبقهبندی | گروه بستهبندی | عدد خطر (پلاک نارنجی) |
|---|---|---|---|---|
| کمتر از ۶۵ درصد | 8 | C1 | II | 80 |
| ۶۵ تا ۷۰ درصد | 8 (5.1) | CO1 | II | 85 |
| بیش از ۷۰ درصد | 8 (5.1) | CO1 | I | 885 |
پس اگر فروشنده در پیشفاکتور فقط بنویسد «اسید نیتریک» و غلظت را ننویسد، نه برچسب درست معلوم است نه نوع بستهبندی. از ۶۵ درصد به بالا علاوه بر برچسب ۸، برچسب اکسیدکننده ۵٫۱ هم لازم است و این اسید نباید کنار مواد قابل اشتعال (مثل پالت چوبی آغشته، کاغذ یا حلال) چیده شود. یک نکته عملی دیگر از همان جدول: برای اسید نیتریک بالای ۵۵ درصد، بشکه و گالن پلاستیکی تنها حداکثر دو سال از تاریخ ساخت قابل استفاده است (مقررات ویژه بستهبندی PP81 و برای مخزن IBC پلاستیکی B15). تاریخ ساخت روی علامت UN بسته حک شده است؛ قبل از پر کردن آن را ببینید.
برچسبهای اسید نیتریک با غلظت ۶۵ درصد و بیشتر: برچسب اصلی ۸ و برچسب خطر فرعی ۵٫۱.
برچسب کلاس ۸ و پلاک نارنجی
اجزای برچسب: نماد (بالا) خطر را بدون نیاز به زبان نشان میدهد؛ خط داخلی موازی لبه به رنگ نماد است؛ عدد کلاس در گوشه پایین. نوشتن متن «CORROSIVE» در نیمه پایین اختیاری است. وقتی ماده خطر فرعی دارد (مثلاً اسید فرمیک با خطر فرعی ۳)، برچسب آن خطر هم کنار برچسب ۸ میآید.
در حمل جادهای با تانکر یا فله، روی وسیله حمل پلاک نارنجی با دو عدد نصب میشود: بالا «عدد شناسایی خطر» (کد کِملر) و پایین شماره UN. در کلاس ۸ عدد اول ۸ است؛ تکرار آن یعنی خطر شدیدتر:
- 80: ماده خورنده بدون خطر فرعی (اسید سولفوریک UN 1830، محلول سود سوزآور UN 1824).
- 83: خورنده و قابل اشتعال (اسید فرمیک و اسید استیک غلیظ).
- 85 و 885: خورنده و اکسیدکننده؛ ۸۸۵ یعنی بسیار خورنده (اسید نیتریک غلیظ).
- 86 و 886: خورنده و سمی (اسید فلوئوریدریک).
همه برچسبها و پلاکها را در صفحه برچسب کالای خطرناک، پلاکارد و پلاک نارنجی با ابزار رمزگشای پلاک نارنجی ببینید.
کالاهای کلاس ۸ رایج در تجارت ایران
همه ردیفهای این جدول با جدول A مقررات ADR 2025 در پایگاه داده BAM آلمان مقایسه شدهاند. نام حمل صحیح انگلیسی همان است که باید در اظهارنامه کالای خطرناک بیاید.
| کالا | شماره UN و نام حمل | کلاس (خطر فرعی) | گروه بستهبندی | نکته |
|---|---|---|---|---|
| اسید سولفوریک بیش از ۵۱ درصد | UN 1830 SULPHURIC ACID | 8 | II | صادرات و واردات صنعتی؛ تانکر و IBC؛ عدد خطر ۸۰ |
| اسید سولفوریک تا ۵۱ درصد / اسید باتری | UN 2796 SULPHURIC ACID یا BATTERY FLUID, ACID | 8 | II | شماره متفاوت با اسید غلیظ |
| اسید کلریدریک (جوهر نمک صنعتی) | UN 1789 HYDROCHLORIC ACID | 8 | II یا III | گروه به غلظت بستگی دارد؛ هیدروژن کلرید بیآب گاز است و کلاس ۲ (UN 1050) |
| اسید نیتریک | UN 2031 NITRIC ACID | 8 یا 8 (5.1) | I یا II | جدول بالا را ببینید |
| اسید فسفریک محلول | UN 1805 PHOSPHORIC ACID, SOLUTION | 8 | III | صنایع غذایی و کود |
| اسید فسفریک جامد | UN 3453 PHOSPHORIC ACID, SOLID | 8 | III | — |
| سود سوزآور جامد (سود پرک) | UN 1823 SODIUM HYDROXIDE, SOLID | 8 | II | کالای صادراتی ایران؛ کیسه باید ضد رطوبت باشد |
| محلول سود سوزآور | UN 1824 SODIUM HYDROXIDE SOLUTION | 8 | II یا III | عدد خطر ۸۰ |
| پتاس سوزآور جامد | UN 1813 POTASSIUM HYDROXIDE, SOLID | 8 | II | صابونسازی و صنایع شیمیایی |
| اسید فرمیک بیش از ۸۵ درصد | UN 1779 FORMIC ACID | 8 (3) | II | صنایع چرم و نساجی؛ عدد خطر ۸۳ |
| اسید استیک گلاسیال یا بیش از ۸۰ درصد | UN 2789 ACETIC ACID, GLACIAL | 8 (3) | II | عدد خطر ۸۳ |
| آب ژاول (محلول هیپوکلریت سدیم) | UN 1791 HYPOCHLORITE SOLUTION | 8 | II یا III | هیپوکلریت جامد کلاس ۵٫۱ است؛ دور از اسیدها |
| محلول آمونیاک ۱۰ تا ۳۵ درصد | UN 2672 AMMONIA SOLUTION | 8 | III | تا ۱۰ درصد در ADR مشمول نیست |
| اسید فلوئوریدریک | UN 1790 HYDROFLUORIC ACID | 8 (6.1) | I (بیش از ۶۰٪) یا II | بسیار خطرناک؛ صنایع شیشه و فلز |
| باتری اسیدی پرشده (باتری خودرو) | UN 2794 BATTERIES, WET, FILLED WITH ACID | 8 | — | شیء است، گروه بستهبندی ندارد؛ معافیت جادهای در ادامه |
| باتری قلیایی پرشده | UN 2795 BATTERIES, WET, FILLED WITH ALKALI | 8 | — | باتری نیکلکادمیوم صنعتی |
| باتری اسیدی نشتناپذیر (خشک، VRLA) | UN 2800 BATTERIES, WET, NON-SPILLABLE | 8 | — | باید آزمون لرزش و اختلاف فشار را گذرانده باشد (مقررات ویژه 238) |
| مایع خورنده که نامش در فهرست نیست | UN 1760 CORROSIVE LIQUID, N.O.S. | 8 | I، II یا III | نام فنی ماده باید داخل پرانتز بیاید |
باتری خودرو در حمل جادهای: طبق مقررات ویژه 598 در ADR، باتری اسیدی نو وقتی ثابت شده باشد که نلغزد و نیفتد، دستگیره داشته باشد یا روی پالت چیده شده باشد، روی بدنهاش اثر اسید نباشد و قطبهایش در برابر اتصال کوتاه محافظت شده باشد، مشمول بقیه مقررات ADR نیست. باتری کارکرده هم با بدنه سالم، بدون نشتی و با همین شرایط همین معافیت را دارد. این معافیت فقط برای جاده (و ریل) است؛ در حمل دریایی و هوایی قواعد خود را دارد.
قدمبهقدم: آماده کردن محموله کلاس ۸
- SDS را بگیرید و بخش ۱۴ را بخوانید. شماره UN، نام حمل صحیح، کلاس، خطر فرعی و گروه بستهبندی در این بخش است. غلظت روی SDS باید با غلظت واقعی محموله یکی باشد.
- بستهبندی دارای تأییدیه UN انتخاب کنید. روی بشکه، گالن یا IBC علامت UN با حرف گروه (X برای I تا III، Y برای II و III، Z فقط برای III) و سال ساخت حک شده است. جنس ظرف باید با ماده سازگار باشد؛ فلز معمولی برای اسید مناسب نیست.
- علامت و برچسب بزنید. روی هر بسته: UN و شماره، نام حمل صحیح، برچسب ۸ و برچسب خطر فرعی اگر هست؛ برای ظرفهای ترکیبی حاوی مایع، فلشهای جهت بالا روی دو طرف.
- اظهارنامه کالای خطرناک تنظیم کنید. برای حمل دریایی «اظهارنامه کالای خطرناک» (DGD) و برای جاده سند حمل طبق بند 5.4.1 ADR لازم است.
- جداسازی را رعایت کنید. اسیدها و قلیاها کنار هم واکنش شدید میدهند؛ اسید کنار سیانیدها یا هیپوکلریتها گاز سمی میسازد. قواعد جداسازی کد IMDG در بارگیری کانتینر اجرا میشود.
- مهار و چیدمان. بشکهها ایستاده، درپوش رو به بالا، با تخته و تسمه مهار شوند تا نشت نکنند (راهنمای مهار کانتینر). کف کانتینر را ببینید که سوراخ و زنگزدگی نداشته باشد.
- برچسبگذاری کانتینر یا وسیله حمل. پلاکارد ۸ روی چهار طرف کانتینر؛ در تانکر جادهای پلاک نارنجی با عدد خطر و شماره UN.
نکتههای هر مد حمل
جاده (ADR)
در کشورهای عضو ADR، مثل ترکیه و کشورهای مسیر اروپا، برای بیشتر اسیدها راننده باید گواهینامه ADR داشته باشد و کامیون تجهیزات ایمنی همراه کند، مگر محموله زیر حدهای بند 1.1.3.6 باشد. برای تانکر، کد تانک تعیین میکند چه مخزنی مجاز است. «کد محدودیت تونل» هم مهم است: مثلاً برای اسید نیتریک کد E است، یعنی عبور از تونلهای دسته E ممنوع است و مسیر باید از پیش بررسی شود.
دریا (کد IMDG)
کد IMDG همان شماره UN و گروه بستهبندی را به کار میبرد، اما جای چیدمان روی کشتی و فاصله از کالاهای ناسازگار را خودش تعیین میکند. برخی مواد خورنده باید دور از فضای زندگی خدمه چیده شوند و بعضی آلاینده دریا هم هستند. کشتیرانیها پیش از رزرو، SDS و اظهارنامه را بررسی و تأیید میکنند؛ بدون تأیید، کانتینر به ترمینال پذیرفته نمیشود.
هوا (ICAO / IATA)
بیشتر مواد کلاس ۸ با سقف مقدار برای هر بسته قابل حمل هواییاند، اما برخی فقط با هواپیمای باری مجازند. نمونه: در دستورالعمل فنی ICAO ویرایش ۲۰۲۵–۲۰۲۶، اسید نیتریک ۵۰ تا ۶۵ درصد در هواپیمای مسافری ممنوع و در هواپیمای باری مجاز است. پیش از رزرو، وضعیت دقیق را از ایرلاین بپرسید.
کلاس ۸ و ترخیص کالا در ایران
در بنادر خلیج فارس، مثل بندر عباس، کشتیرانی و ترمینال برای کالای کلاس ۸ پیش از رزرو SDS و اظهارنامه کالای خطرناک میخواهند و کانتینر در محوطه مخصوص کالای خطرناک قرار میگیرد. برخی اسیدها، مثل اسید سولفوریک و اسید کلریدریک، در فهرست «پیشسازها» (مواد قابل استفاده در ساخت مواد مخدر) طبق کنوانسیون ۱۹۸۸ سازمان ملل هستند و واردات آنها در ایران معمولاً مجوز جداگانه دارد؛ نوع مجوز و مرجع صادرکننده را پیش از ثبت سفارش از مرجع صدور مجوز بپرسید. برای مراحل ترخیص کالا و مجوزهای مواد شیمیایی، صفحه ترخیص کالا برای مواد شیمیایی و مواد اولیه را ببینید.
خطر از دید صاحب کالا
چه چیزی را بررسی کنید: غلظت واقعی در برابر SDS؛ شماره UN درست (مثلاً اسید سولفوریک غلیظ UN 1830 است و رقیق تا ۵۱ درصد UN 2796)؛ تاریخ ساخت و حرف گروه روی علامت UN بسته؛ سالم بودن درپوشها و نبودن اثر اسید روی بدنه؛ برچسب خطر فرعی (۵٫۱، ۳ یا ۶٫۱).
اگر رعایت نشود چه هزینهای دارد: رد رزرو یا برگشت کانتینر از ترمینال، توقف کانتینر در بندر و هزینه انبارداری و دموراژ، هزینه تخلیه و بستهبندی دوباره؛ و اگر نشتی رخ دهد، خسارت به کف کانتینر، به بارهای کناری و حتی به کشتی. اسید نشتکرده بار دیگران را هم از بین میبرد و ادعای خسارت آنها به صاحب کالا برمیگردد (راهنمای ادعای خسارت بار).
چه کسی میپردازد: فرستنده (صاحب کالا). طبق بند 1.4.2.1 ADR و RID و فصلهای 1.4 و 5.4 مقررات نمونه، طبقهبندی، بستهبندی، علامتگذاری، برچسب و اظهارنامه وظیفه فرستنده است. در حمل دریایی، طبق اصل بند ۶ ماده ۴ قواعد لاهه-ویزبی، فرستندهای که کالای خطرناک را بدون اطلاع متصدی حمل بفرستد، مسئول همه خسارتها و هزینههای ناشی از آن است. متصدی حمل، فورواردر و ترخیصکار اسناد را بررسی میکنند ولی این مسئولیت را از دوش صاحب کالا برنمیدارند. بیمه بار را از طریق بیمهگران همکار ترتیب میدهیم، اما بیمهگر هم معمولاً خسارت ناشی از اظهار نادرست را نمیپذیرد.
پرسشهای رایج
آیا هر اسیدی کالای خطرناک کلاس ۸ است؟
نه همیشه. ملاک، غلظت و اثر ماده است. مثلاً محلول آمونیاک تا ۱۰ درصد در ADR مشمول نیست، ولی از ۱۰ تا ۳۵ درصد کلاس ۸ با گروه بستهبندی III است. اسید فسفریک محلول هم کلاس ۸ است ولی در گروه III. بخش ۱۴ برگه SDS پاسخ قطعی را برای همان غلظت میدهد.
سود پرک (سود سوزآور جامد) را با چه شمارهای اظهار کنیم؟
سود سوزآور جامد UN 1823 با نام حمل SODIUM HYDROXIDE, SOLID، کلاس ۸ و گروه بستهبندی II است. محلول آن UN 1824 است. کیسهها باید ضد رطوبت و دارای تأییدیه UN باشند و برچسب ۸ بخورند.
فرق برچسب ۸ با پلاک نارنجی ۸۰ چیست؟
برچسب ۸ لوزی سفید و سیاه است که روی بسته (و به شکل پلاکارد بزرگ روی کانتینر) میخورد و کلاس را نشان میدهد. پلاک نارنجی مستطیلی روی تانکر و وسیله حمل جادهای است؛ عدد ۸۰ بالای آن یعنی «ماده خورنده بدون خطر فرعی» و شماره UN پایین آن ماده را مشخص میکند.
باتری خودرو را میشود بدون مقررات کالای خطرناک با کامیون فرستاد؟
در حمل جادهای طبق مقررات ویژه 598 در ADR، باتری اسیدی نو یا کارکرده اگر ثابت و محافظتشده باشد، اثر اسید روی بدنه نداشته باشد و قطبهایش در برابر اتصال کوتاه محافظت شده باشد، مشمول بقیه مقررات ADR نیست. در حمل دریایی و هوایی این معافیت به همین شکل نیست و باید جداگانه بررسی شود.
چرا اسید نیتریک غلیظ برچسب اکسیدکننده هم دارد؟
چون از غلظت ۶۵ درصد به بالا، علاوه بر خورندگی، اکسیدکننده است و میتواند به آتش گرفتن مواد قابل اشتعال کمک کند. برای همین در ADR کد طبقهبندی آن CO1 است و برچسب ۸ و ۵٫۱ با هم میخورند؛ بالای ۷۰ درصد گروه بستهبندی هم از II به I میرود.
اگر غلظت را اشتباه اظهار کنیم چه میشود؟
ممکن است بستهبندی، برچسب و جای چیدمان روی کشتی اشتباه باشد. نتیجه میتواند رد محموله، جریمه، هزینه بستهبندی دوباره یا در بدترین حالت نشتی و خسارت به کالای دیگران باشد. مسئولیت این خطا با فرستنده است.
مسئولیت با صاحب کالاست
طبقهبندی، بستهبندی، علامتگذاری، برچسبزنی و اظهار کالای خطرناک به عهده فرستنده (صاحب کالا) است (کتاب نارنجی فصلهای 1.4 و 5.4؛ ADR بند 1.4.2.1). این صفحه آموزشی است و جای متن رسمی مقررات و برگه اطلاعات ایمنی (SDS) سازنده را نمیگیرد.
منابع
- UN Recommendations on the Transport of Dangerous Goods, Model Regulations, Rev.24 (2025), Vol. I (UNECE) (ویرایش ۲۰۲۵؛ دسترسی ۲۷ آبان ۱۴۰۵)
- ADR 2025 (UNECE)، فصلهای 2.2.8، 3.2 و 5.3 (لازمالاجرا از ۱ ژانویه ۲۰۲۵؛ دسترسی ۲۷ آبان ۱۴۰۵)
- RID 2025 (OTIF)، بند 2.2.8.1 معیارهای کلاس ۸ (دسترسی ۲۷ آبان ۱۴۰۵)
- BAM DGG-Info: UN 2031 Nitric acid, 65–70 % (ADR 2025) (دسترسی ۲۷ آبان ۱۴۰۵)
- BAM DGG-Info: UN 2031 Nitric acid, > 70 % (ADR 2025) (دسترسی ۲۷ آبان ۱۴۰۵)
- BAM DGG-Info: UN 2031 Nitric acid, < 65 % (ADR 2025) (دسترسی ۲۷ آبان ۱۴۰۵)
- BAM DGG-Info: UN 1830 Sulphuric acid (ADR 2025) (دسترسی ۲۷ آبان ۱۴۰۵)
- BAM DGG-Info: UN 2794 Batteries, wet, filled with acid، مقررات ویژه 598 (ADR 2025) (دسترسی ۲۷ آبان ۱۴۰۵)
- BAM DGG-Info: UN 1790 Hydrofluoric acid (ADR 2025) (دسترسی ۲۷ آبان ۱۴۰۵)
- BAM DGG-Info: UN 2031 Nitric acid 50–65 % (ICAO TI 2025–2026) (دسترسی ۲۷ آبان ۱۴۰۵)
- IMO: IMDG Code (فقط نام و ویرایش) (اصلاحیه 42-24؛ دسترسی ۲۷ آبان ۱۴۰۵)
- ICAO: Annex 18 و Technical Instructions (فقط نام و ویرایش) (ویرایش ۲۰۲۵–۲۰۲۶؛ دسترسی ۲۷ آبان ۱۴۰۵)
← کالای خطرناک: همه کلاسها · بازگشت به دانشنامه · کالای خطرناک چیست · برچسب کالای خطرناک، پلاکارد و پلاک نارنجی · کلاس ۷: مواد پرتوزا · کلاس ۹: کالاهای خطرناک متفرقه و باتری لیتیومی · کلاس ۵: اکسیدکنندهها و پراکسیدهای آلی · ایمنی کانتینر · ادعای خسارت بار