دانشنامه حمل · کالای خطرناک
کلاس ۵ کالای خطرناک: اکسیدکنندهها و پراکسیدهای آلی
کلاس ۵ دو زیرکلاس دارد: اکسیدکنندهها (۵٫۱) که خودشان لزوماً نمیسوزند ولی با دادن اکسیژن آتش را به کالای کناری میرسانند و شدیدتر میکنند، و پراکسیدهای آلی (۵٫۲) که از نظر گرمایی ناپایدارند و ممکن است خودبهخود تجزیه شوند. نیترات آمونیوم و کودهای آن، نیترات پتاسیم، کلر استخر، آب اکسیژنه و هاردنر رزین پلیاستر از کالاهای آشنای این کلاس در بازار ایراناند. شماره UN، زیرکلاس و گروه بستهبندی را از بخش ۱۴ برگه ایمنی (SDS) بگیرید.
نامها و معادلها
- نام فارسی
- اکسیدکنندهها و پراکسیدهای آلی (کلاس ۵)
- نام رسمی انگلیسی
- Class 5: Oxidizing substances and organic peroxides
- علامت اختصاری
- Class 5 (Division 5.1, 5.2)
- در بازار به آن میگویند
- کلاس ۵ IMO، کالای کلاس 5، اکسیدایزر، Oxidizer، Oxidizing Agent، اورگانیک پراکساید، Organic Peroxide، پراکسید آلی، هاردنر MEKP، نیترات آمونیوم IMO
کلاس ۵ چیست
کتاب نارنجی سازمان ملل (UN Model Regulations، ویرایش بیستوچهارم، ۲۰۲۵) در فصل ۲٫۵ کلاس ۵ را اینطور تعریف میکند:
- زیرکلاس ۵٫۱، مواد اکسیدکننده (Oxidizing substances): موادی که خودشان لزوماً قابل اشتعال نیستند، اما معمولاً با آزاد کردن اکسیژن ممکن است باعث سوختن مواد دیگر شوند یا به آن کمک کنند. یعنی خطر اصلی این است که اگر کنار چوب، کاغذ، گونی، روغن یا سوخت قرار بگیرند، آتشی کوچک را به آتشی بزرگ و تند تبدیل میکنند.
- زیرکلاس ۵٫۲، پراکسیدهای آلی (Organic peroxides): مواد آلی که ساختار دوظرفیتی -O-O- دارند و میتوان آنها را مشتق آب اکسیژنه دانست که یک یا هر دو اتم هیدروژن آن با گروه آلی جایگزین شده است. این مواد از نظر گرمایی ناپایدارند و ممکن است تجزیه گرمازای خودشتابگیرنده داشته باشند. برخی از آنها ممکن است بهصورت انفجاری تجزیه شوند، تند بسوزند، به ضربه یا اصطکاک حساس باشند، با مواد دیگر واکنش خطرناک بدهند یا به چشم آسیب جدی بزنند.
همین متن در ADR و RID (بندهای 2.2.51 و 2.2.52) آمده و کد IMDG و دستورالعمل فنی ICAO هم همین تقسیمبندی را دارند.
زیرکلاسهای کلاس ۵ در یک جدول
| زیرکلاس | نام رسمی انگلیسی | خطر اصلی | گروه بستهبندی | نمونه آشنا |
|---|---|---|---|---|
| ۵٫۱ | Oxidizing substances | اکسیژن میدهد و آتش مواد دیگر را شدید میکند | I، II یا III | نیترات آمونیوم، نیترات پتاسیم، کلر استخر |
| ۵٫۲ | Organic peroxides | تجزیه گرمازای خودبهخودی، گاهی انفجاری؛ گرما و آلودگی آن را آغاز میکند | ندارد؛ به جای آن نوع A تا G | هاردنر رزین پلیاستر (پراکسید متیل اتیل کتون)، بنزوئیل پراکسید |
گروه بستهبندی در زیرکلاس ۵٫۱ چگونه تعیین میشود
برای کالایی که نامش در فهرست کالاهای خطرناک آمده، گروه بستهبندی همان است که در فهرست نوشته شده. برای مخلوطها و کالاهای «n.o.s.»، آزمایشگاه ماده را با سلولز (پودر کاغذ خشک) مخلوط میکند و رفتار آن را با یک مخلوط مرجع مقایسه میکند (راهنمای آزمونها و معیارها، بخش سوم، زیربخش ۳۴٫۴). خلاصه معیارها بر پایه متن RID 2025 که با کتاب نارنجی یکی است:
| گروه | جامد، آزمون O.1 (مخلوط ۴:۱ یا ۱:۱ نمونه و سلولز) | جامد، آزمون جایگزین O.3 | مایع، آزمون O.2 (مخلوط ۱:۱ با سلولز) |
|---|---|---|---|
| I | زمان سوختن کمتر از مخلوط ۳:۲ برمات پتاسیم و سلولز | سرعت سوختن بیشتر از مخلوط ۳:۱ پراکسید کلسیم و سلولز | خودبهخود آتش میگیرد، یا زمان افزایش فشار کمتر از مخلوط اسید پرکلریک ۵۰٪ و سلولز |
| II | زمان سوختن برابر یا کمتر از مخلوط ۲:۳ برمات پتاسیم و سلولز | سرعت سوختن برابر یا بیشتر از مخلوط ۱:۱ پراکسید کلسیم و سلولز | زمان افزایش فشار برابر یا کمتر از مخلوط محلول ۴۰٪ کلرات سدیم و سلولز |
| III | زمان سوختن برابر یا کمتر از مخلوط ۳:۷ برمات پتاسیم و سلولز | سرعت سوختن برابر یا بیشتر از مخلوط ۱:۲ پراکسید کلسیم و سلولز | زمان افزایش فشار برابر یا کمتر از مخلوط اسید نیتریک ۶۵٪ و سلولز |
مایعی که در مخلوط ۱:۱ با سلولز دستکم ۲۰۷۰ کیلوپاسکال (فشار نسبی) افزایش فشار ندهد یا کندتر از مخلوط مرجع گروه III باشد، در کلاس ۵٫۱ نیست. کودهای جامد بر پایه نیترات آمونیوم آزمون ویژه خود را دارند (بخش ۳۹ همان راهنما). اگر نتیجه آزمون با تجربه شناختهشده فرق کند، تجربه مقدم است.
پراکسیدهای آلی: هفت نوع A تا G و کنترل دما
پراکسیدهای آلی گروه بستهبندی ندارند. به جای آن بر پایه آزمونهای بخش دوم راهنمای آزمونها به هفت «نوع» تقسیم میشوند و هر چه نوع خطرناکتر باشد، بیشینه مقدار مجاز در هر بسته کمتر است:
| نوع | معنا برای حمل | ردیف عمومی فهرست |
|---|---|---|
| A | در بستهای که آزمون شده پذیرفته نمیشود (حمل ممنوع) | — |
| B | خطرناکترین نوع قابل حمل؛ برچسب خطر فرعی کلاس ۱ (منفجره) هم لازم دارد، مگر مرجع ذیصلاح بر پایه آزمون معاف کند | UN 3101 (مایع)، UN 3102 (جامد) |
| C تا F | بهترتیب کمخطرتر؛ مقدار مجاز بسته بیشتر میشود | UN 3103 تا UN 3110 (هر نوع، مایع و جامد) |
| G | مشمول مقررات کلاس ۵٫۲ نیست (ولی ممکن است در کلاس دیگری باشد) | — |
نسخههایی از هر ردیف که «کنترل دما» لازم دارند، شماره جداگانه دارند (UN 3111 تا UN 3120). مبنای این تصمیم دمای تجزیه خودشتابگیرنده (SADT) است: کمترین دمایی که ماده در همان بستهبندی حمل ممکن است تجزیه خودشتابگیرنده پیدا کند. طبق کتاب نارنجی، کنترل دما برای اینها لازم است: نوع B و C با SADT حداکثر ۵۰ درجه؛ نوع D با SADT حداکثر ۵۰ درجه (اگر در آزمون گرمایش محصور اثر متوسط نشان دهد) یا حداکثر ۴۵ درجه (اگر اثر کم یا هیچ نشان دهد)؛ و نوع E و F با SADT حداکثر ۴۵ درجه.
برای چنین کالایی دو دما روی مدارک میآید: دمای کنترل (control temperature)، یعنی بیشترین دمایی که بار در طول سفر میتواند داشته باشد، و دمای اضطراری (emergency temperature) که اگر به آن برسد، باید روش اضطراری اجرا شود. هر دو پایینتر از SADT هستند و از روی آن حساب میشوند. چنین باری فقط در کانتینر یخچالی یا وسیله دمای کنترلشده با پایش دما حمل میشود و در حمل ریلی (RID) اصلاً پذیرفته نمیشود.
پیشنهاد عملی: هاردنرها و آغازگرهای رزین (پراکسید متیل اتیل کتون، بنزوئیل پراکسید) در بسیاری از فرمولهای رایج کنترل دما لازم ندارند، اما در تابستان خلیج فارس دمای داخل کانتینر روی اسکله بهراحتی از هوای بیرون بالاتر میرود. نوع پراکسید و SADT را از برگه ایمنی بخوانید و جای کانتینر در کشتی را دور از منبع گرما درخواست کنید.
برچسبهای کلاس ۵
هر دو برچسب لوزی دستکم ۱۰۰ در ۱۰۰ میلیمتری با خط داخلی ۵ میلیمتر از لبهاند و روی کانتینر و کامیون در اندازه پلاکارد (دستکم ۲۵۰ در ۲۵۰ میلیمتر) نصب میشوند. اگر ماده خطر فرعی داشته باشد، مثل آب اکسیژنه غلیظ که خورنده هم هست، برچسب ۸ کنار برچسب ۵٫۱ میآید. جزئیات در برچسب، پلاکارد و پلاک نارنجی.
نیترات آمونیوم: سه ردیف، سه حکم
نیترات آمونیوم هم ماده اولیه کود است و هم ماده اولیه مواد منفجره معدنی؛ برای همین در مقررات چند ردیف جدا دارد و ردیف درست به ترکیب کالا بستگی دارد:
| ردیف | کلاس و گروه | شرط و حکم |
|---|---|---|
| UN 1942 نیترات آمونیوم | ۵٫۱، گروه III، کد خطر 50 | با حداکثر ۰٫۲ درصد مواد سوختنی (شامل هر ماده آلی که بهصورت کربن حساب شود) و بدون هیچ ماده دیگر. نیترات آمونیومی که بیش از ۰٫۲ درصد مواد سوختنی دارد در این ردیف پذیرفته نمیشود، مگر بهعنوان جزئی از ماده یا شیء کلاس ۱ |
| UN 2067 کود بر پایه نیترات آمونیوم | ۵٫۱، گروه III | فقط برای کودهایی که با روش بخش ۳۹ راهنمای آزمونها طبقهبندی شدهاند؛ برخی ترکیبها در این ردیف پذیرفته نمیشوند |
| UN 2071 کود بر پایه نیترات آمونیوم | کلاس ۹، گروه III | کود مرکب (مثلاً NPK) با خطر کمتر. طبق کتاب نارنجی فقط در حمل دریایی و هوایی مشمول مقررات است؛ در ADR و RID (مقررات ویژه ۱۹۳) مشمول مقررات نیست |
پیش از خرید یا فروش کود، از فروشنده گزارش طبقهبندی بر پایه بخش ۳۹ راهنمای آزمونها بخواهید. در جاده و ریل، حمل نیترات آمونیوم و کودهای آن بهصورت فله یا با تانک بیش از ۳۰۰۰ کیلوگرم یا لیتر «کالای خطرناک با پیامد بالا» حساب میشود و برنامه امنیتی لازم دارد (بند 1.10.3 مقررات RID و ADR).
چرا اینقدر سختگیرانه: در ۴ اوت ۲۰۲۰ (۱۴ مرداد ۱۳۹۹)، حدود ۲۷۵۰ تن نیترات آمونیوم که سالها در یکی از انبارهای بندر بیروت مانده بود، پس از آتشسوزی در انبار منفجر شد و بیش از ۲۰۰ نفر جان باختند. بررسی کامل این رویداد و درسهای آن برای انبارداری در بندر در یکی از درسهای بعدی همین بخش میآید.
کالاهای رایج کلاس ۵ در تجارت ایران
همه ردیفها با پایگاه داده کالای خطرناک مؤسسه فدرال آلمان (BAM، جدول A مقررات ADR 2025) تطبیق داده شدهاند. پراکسیدهای آلی شماره ردیف عمومی دارند و نوع دقیق را برگه ایمنی تعیین میکند.
| کالا | شماره UN | زیرکلاس | گروه بستهبندی | نکته |
|---|---|---|---|---|
| نیترات آمونیوم | UN 1942 | ۵٫۱ | III | حداکثر ۰٫۲ درصد مواد سوختنی؛ دور از سوخت، گونی و مواد آلی |
| کود نیترات آمونیوم | UN 2067 | ۵٫۱ | III | طبقهبندی با بخش ۳۹ راهنمای آزمونها |
| کود مرکب نیترات آمونیوم | UN 2071 | ۹ | III | فقط در دریا و هوا مشمول مقررات |
| نیترات کلسیم | UN 1454 | ۵٫۱ | III | کود تجاری نیترات کلسیم (نمک دوگانه با حداکثر ۱۰٪ نیترات آمونیوم و دستکم ۱۲٪ آب تبلور) مشمول مقررات نیست (مقررات ویژه ۲۰۸) |
| نیترات پتاسیم | UN 1486 | ۵٫۱ | III | کود و ماده اولیه صنعتی |
| نیترات سدیم | UN 1498 | ۵٫۱ | III | — |
| نیتریت سدیم | UN 1500 | ۵٫۱ با خطر فرعی ۶٫۱ | III | هم اکسیدکننده و هم سمی؛ کد خطر 56 |
| کلرات سدیم | UN 1495 | ۵٫۱ | II | در صنایع کاغذ و علفکش؛ با مواد آلی مخلوط انفجاری میسازد |
| پرمنگنات پتاسیم | UN 1490 | ۵٫۱ | II | تصفیه آب و صنایع شیمیایی |
| هیپوکلریت کلسیم خشک (کلر استخر، پودر یا قرص) | UN 1748 | ۵٫۱ | II یا III | بسته به درصد کلر فعال؛ به گرما و نور خورشید حساس است و در کانتینر گرم ممکن است تجزیه گرمازا داشته باشد |
| هیپوکلریت کلسیم آبدار (۵٫۵ تا ۱۶ درصد آب) | UN 2880 | ۵٫۱ | II یا III | همان احتیاطهای کلر استخر |
| هیپوکلریت کلسیم خورنده | UN 3485 | ۵٫۱ با خطر فرعی ۸ | II | کد خطر 58 |
| آب اکسیژنه ۸ تا کمتر از ۲۰ درصد | UN 2984 | ۵٫۱ | III | زیر ۸ درصد مشمول مقررات نیست (مقررات ویژه ۶۵) |
| آب اکسیژنه ۲۰ تا ۶۰ درصد | UN 2014 | ۵٫۱ با خطر فرعی ۸ | II | کد خطر 58؛ رایج در صنایع نساجی، کاغذ و غذایی |
| آب اکسیژنه بیش از ۶۰ درصد، پایدارشده | UN 2015 | ۵٫۱ با خطر فرعی ۸ | I | کد خطر 559؛ نوع پایدارنشده بالای ۶۰ درصد پذیرفته نمیشود |
| پراکسید متیل اتیل کتون (هاردنر رزین پلیاستر، MEKP) با رقیقکننده نوع A دستکم ۵۵٪ و اکسیژن فعال حداکثر ۱۰٪ | UN 3105 | ۵٫۲ (نوع D، مایع) | — | فرمولهای دیگر MEKP ردیف دیگری دارند؛ نوع را از برگه ایمنی بخوانید |
| بنزوئیل پراکسید، حداکثر ۷۷٪ با دستکم ۲۳٪ آب | UN 3104 | ۵٫۲ (نوع C، جامد) | — | آغازگر پلیمر و ماده رنگبر |
| بنزوئیل پراکسید، حداکثر ۶۲٪ با جامد بیاثر و آب، یا خمیر ۵۲ تا ۶۲ درصد | UN 3106 | ۵٫۲ (نوع D، جامد) | — | خمیر هاردنر بتونه و رزین |
نکتههای هر مد حمل
جاده
ایران عضو ADR نیست، ولی کامیون ایرانی در ترکیه، گرجستان، ارمنستان، آذربایجان و روسیه باید آن را رعایت کند. کلاس ۵٫۱ نباید با مواد قابل اشتعال و سوخت در یک محفظه حمل بارگیری شود؛ کف چوبی آلوده به روغن یا پالت شکسته با کلر استخر و نیتراتها خطرناک است. پراکسیدهای نیازمند کنترل دما فقط با وسیله دمای کنترلشده میروند.
ریل
در حمل ریلی بینالمللی RID اجرا میشود (ایران عضو COTIF است). طبق متن RID 2025 پراکسیدهای آلی نیازمند کنترل دما در ریل پذیرفته نمیشوند. واگن حامل کود نیترات آمونیوم باید تمیز و بدون پسماند مواد آلی بار قبلی باشد.
دریا
کد IMDG (اصلاحیه 42-24) برای کلاس ۵ قاعدههای جداسازی سختگیرانه از مواد قابل اشتعال و اسیدها دارد و برای برخی کالاها، مثل هیپوکلریت کلسیم، شرط چیدمان دور از منبع گرما میگذارد. کود و نیترات آمونیوم فله در کشتی فلهبر تابع کد IMSBC است که در درسی جداگانه میآید. ممکن است بندر مقصد برای نیترات آمونیوم تحویل مستقیم از کشتی (بدون انبار شدن در بندر) را شرط کند؛ قاعده بندر مقصد را پیش از حمل بپرسید.
هوا
در دستورالعمل فنی ICAO و مقررات IATA DGR بسیاری از اکسیدکنندههای گروه I و پراکسیدهای آلی نیازمند کنترل دما در هواپیما ممنوعاند یا فقط با هواپیمای باری میروند. مقدار مجاز هر بسته را پیش از رزرو با شرکت هواپیمایی بررسی کنید.
گامبهگام: آماده کردن محموله کلاس ۵
- برگه ایمنی تازه را بگیرید و بخش ۱۴ (حمل) و بخش ۹ (ویژگیها) را بخوانید؛ برای پراکسید، نوع (B تا F)، SADT و دمای کنترل را یادداشت کنید.
- درصد غلظت را با ردیف UN تطبیق دهید: در آب اکسیژنه و هیپوکلریت کلسیم، درصد تعیین میکند کدام ردیف و کدام گروه.
- بستهبندی تأییدشده سازمان ملل بخرید؛ برای پراکسیدها روش بستهبندی (OP1 تا OP8) در فهرست آمده و نباید از آن بیشتر در هر بسته گذاشت.
- برچسبها (۵٫۱ یا ۵٫۲ و خطر فرعی)، شماره UN و نام حمل صحیح را روی بسته بزنید.
- در کانتینر، کالای کلاس ۵ را از سوخت، روغن، رنگ، گونی و کالای آلی جدا کنید و فقط پالت سالم و تمیز به کار ببرید.
- اظهارنامه کالای خطرناک را امضا کنید؛ برای پراکسید نیازمند کنترل دما، دمای کنترل و اضطراری را در آن بنویسید.
خطر از دید صاحب کالا
مسئولیت با کیست: طبق کتاب نارنجی (فصل ۱٫۴ و ۵٫۴) و بند 1.4.2.1 مقررات ADR، فرستنده (صاحب کالا) مسئول طبقهبندی، بستهبندی، علامتگذاری، برچسبزنی و اظهار درست است. فورواردر، متصدی حمل و ترخیصکار مدارک را بررسی میکنند، ولی مسئولیت را از دوش صاحب کالا برنمیدارند.
چه چیزی را بررسی کنید: ردیف درست نیترات آمونیوم یا کود (۱۹۴۲، ۲۰۶۷ یا ۲۰۷۱) با گزارش طبقهبندی؛ درصد آب اکسیژنه و کلر فعال؛ نوع و SADT پراکسید؛ اینکه کالای کلاس ۵ با کالای قابل اشتعال در یک کانتینر نباشد؛ تاریخ تولید و شرایط انبار مبدأ.
اگر انجام ندهید چه هزینهای دارد: رد رزرو یا برگشت کانتینر، جریمه در کشور مقصد یا ترانزیت، توقیف بار، و در بدترین حالت آتشسوزی یا انفجاری که کشتی، بندر و کالای دیگران را درگیر میکند. در حمل دریایی، طبق قاعده بند ۶ ماده ۴ مقررات لاههویزبی، متصدی حمل میتواند کالای خطرناک اظهارنشده را تخلیه، نابود یا بیخطر کند بیآنکه غرامت بدهد، و فرستنده مسئول همه خسارتها و هزینههای ناشی از آن است.
چه کسی میپردازد: صاحب کالا؛ و بیمهگر هم ممکن است خسارتی را که از اظهار نادرست ناشی شده نپذیرد. بیمه باربری را از راه بیمهگران همکار و با اعلام دقیق کلاس و ردیف کالا تهیه کنید. مسیر ادعای خسارت در ادعای خسارت حمل آمده است.
ترخیص کالا و مجوزها
نیترات آمونیوم، کلراتها و برخی پراکسیدها کالای حساساند و معمولاً واردات، نگهداری و جابهجایی آنها در ایران پیش از ثبت سفارش مجوز از مراجع ذیربط لازم دارد؛ کودها هم معمولاً مجوز مرجع کشاورزی میخواهند. فهرست دقیق مجوزها را پیش از ثبت سفارش از مرجع صدور مجوز بپرسید. گروه ایران لجستیک در ترخیص کالای شیمیایی و مواد اولیه این مسیر را تا خروج کالا از گمرک همراهی میکند.
پرسشهای رایج
آیا کود اوره هم کالای خطرناک است؟
اوره در فهرست کالاهای خطرناک سازمان ملل نیست و معمولاً بهعنوان کالای غیرخطرناک حمل میشود؛ ولی برگه ایمنی تولیدکننده را ملاک بگیرید. کودهای بر پایه نیترات آمونیوم فرق دارند: بسته به ترکیب در UN 2067 (کلاس ۵٫۱) یا UN 2071 (کلاس ۹) قرار میگیرند.
فرق UN 2067 و UN 2071 چیست؟
هر دو کود بر پایه نیترات آمونیوماند و با آزمون بخش ۳۹ راهنمای آزمونها طبقهبندی میشوند. UN 2067 در کلاس ۵٫۱ است و در همه مدهای حمل مشمول مقررات است. UN 2071 کود مرکب کمخطرتر در کلاس ۹ است و فقط در دریا و هوا مشمول مقررات است، نه در جاده و ریل.
کلر استخر را میتوان با کانتینر معمولی فرستاد؟
بله، با کانتینر خشک معمولی، ولی بهعنوان کالای خطرناک کلاس ۵٫۱ (UN 1748، UN 2880 یا UN 3485) با اظهارنامه، برچسب و بستهبندی تأییدشده. چون به گرما حساس است، خط کشتیرانی ممکن است برای جای آن در کشتی یا برای پذیرش آن در مسیر و فصل گرم شرط بگذارد؛ پیش از رزرو بپرسید.
هاردنر رزین پلیاستر چه کلاسی است؟
هاردنر رایج پراکسید متیل اتیل کتون (MEKP) پراکسید آلی کلاس ۵٫۲ است؛ فرمول رایج با رقیقکننده نوع A دستکم ۵۵ درصد و اکسیژن فعال حداکثر ۱۰ درصد در ردیف UN 3105 (نوع D، مایع) است. فرمولهای دیگر ردیف دیگری دارند، پس بخش ۱۴ برگه ایمنی را ببینید.
آب اکسیژنه از چند درصد کالای خطرناک است؟
محلول کمتر از ۸ درصد مشمول مقررات نیست. از ۸ تا کمتر از ۲۰ درصد UN 2984 (۵٫۱، گروه III)، از ۲۰ تا ۶۰ درصد UN 2014 (۵٫۱ با خطر فرعی ۸، گروه II) و بالای ۶۰ درصد پایدارشده UN 2015 (گروه I) است.
چرا پراکسیدهای آلی گروه بستهبندی ندارند؟
چون خطر آنها با «نوع» A تا G سنجیده میشود، نه با گروه I تا III. نوع تعیین میکند چه بستهای و تا چه مقدار در هر بسته مجاز است، و دمای SADT تعیین میکند که کنترل دما لازم است یا نه.
مسئولیت با صاحب کالاست
طبقهبندی، بستهبندی، علامتگذاری، برچسبزنی و اظهار کالای خطرناک به عهده فرستنده (صاحب کالا) است (کتاب نارنجی فصلهای 1.4 و 5.4؛ ADR بند 1.4.2.1). این صفحه آموزشی است و جای متن رسمی مقررات و برگه اطلاعات ایمنی (SDS) سازنده را نمیگیرد.
منابع
- UN Recommendations on the Transport of Dangerous Goods, Model Regulations, 24th revised edition (ST/SG/AC.10/1/Rev.24)، فصل ۲٫۵ (ویرایش ۲۰۲۵؛ دسترسی ۲۷ آبان ۱۴۰۵)
- RID 2025، بندهای 2.2.51 و 2.2.52، 1.10.3 و 5.2.2.1.9 و مقررات ویژه 65، 193، 208، OTIF (لازمالاجرا از ۱ ژانویه ۲۰۲۵؛ دسترسی ۲۷ آبان ۱۴۰۵)
- BAM Dangerous Goods Database (DGG-Info)، ردیفهای ADR 2025 برای UN 1454، 1486، 1490، 1495، 1498، 1500، 1748، 1942، 2014، 2015، 2067، 2071، 2880، 2984، 3104، 3105، 3106، 3485 (دسترسی ۲۷ آبان ۱۴۰۵)
- BAM DGG-Info، UN 2071 در کتاب نارنجی (مقررات ویژه 193: فقط دریا و هوا) (دسترسی ۲۷ آبان ۱۴۰۵)
- BAM DGG-Info، UN 3105 Methyl ethyl ketone peroxide(s)، ADR 2025 (دسترسی ۲۷ آبان ۱۴۰۵)
- مقررات CLP اتحادیه اروپا، پیوست I بند 2.15 (معیار کنترل دما برای پراکسیدهای آلی، همسو با کتاب نارنجی) (دسترسی ۲۷ آبان ۱۴۰۵)
- IMO، صفحه کالای خطرناک و کد IMDG (فقط نام و ویرایش) (دسترسی ۲۷ آبان ۱۴۰۵)
- Wikipedia، 2020 Beirut explosion (دسترسی ۲۷ آبان ۱۴۰۵)
- Al Jazeera، Infographic: How big was the Beirut explosion? (۴ اوت ۲۰۲۲ (۱۳ مرداد ۱۴۰۱)؛ دسترسی ۲۷ آبان ۱۴۰۵)
← کالای خطرناک: همه کلاسها · بازگشت به دانشنامه · کالای خطرناک چیست · برچسب، پلاکارد و پلاک نارنجی · کلاس ۴: جامدات قابل اشتعال، خودسوز و واکنشدهنده با آب · کلاس ۶: مواد سمی و عفونی · ایمنی کانتینر · ترخیص کالای شیمیایی و مواد اولیه