دانشنامه حمل · کالای خطرناک
بستهبندی UN و گروه بستهبندی
بستهبندی UN بشکه، گالن، کارتن، کیسه یا مخزن IBC است که نمونه طرح آن در آزمایشگاه آزمون افتادن، فشار و انباشتن را گذرانده و کدی مثل 4G/Y25/S/26/IR/… روی آن چاپ یا حک شده است. این کد میگوید بسته چه نوع و از چه جنسی است، برای کدام گروه بستهبندی (I خطر زیاد، II متوسط، III کم) آزمون شده، تا چه وزن یا چگالی و فشاری مجاز است، کی ساخته شده و کدام کشور آن را تأیید کرده است. کالای خطرناک بدون بستهبندی UN مناسب در بندر، پایانه یا فرودگاه پذیرفته نمیشود و هزینه آن با صاحب کالاست.
نامها و معادلها
- نام فارسی
- بستهبندی UN، گروه بستهبندی، علامت بستهبندی سازمان ملل
- نام رسمی انگلیسی
- UN specification packaging, Packing group, UN packaging mark, Intermediate bulk container
- علامت اختصاری
- UN mark, PG I / PG II / PG III, IBC
- در بازار به آن میگویند
- بستهبندی یوان، بستهبندی تأییدشده، UN certified packaging، پکینگ گروپ، کد UN روی بشکه، کارتن UN، گالن UN، بشکه UN، تانک IBC، مخزن ۱۰۰۰ لیتری، آیبیسی، جامبو بگ UN
بستهبندی UN چیست
مقررات نمونه سازمان ملل (UN Model Regulations) و به پیروی از آن ADR برای جاده، RID برای راهآهن، کد IMDG برای دریا و دستورالعملهای فنی ICAO برای هوا، یک قاعده مشترک دارند: هر بستهای که کالای خطرناک در آن حمل میشود، بهجز بستههای داخلی، باید با «طرحی» مطابق باشد که آزمونهای فصل ۶٫۱ را گذرانده است (بند 4.1.1.3 مقررات نمونه). گواهی این آزمون روی خود بسته به شکل یک رشته کد میآید که به آن «علامت بستهبندی UN» میگویند.
این علامت فقط میگوید بسته از نظر ساخت با یک طرح آزمودهشده مطابق است؛ نمیگوید برای کالای شما مجاز است. یادداشت ۱ بند 6.1.3 صریحاً میگوید علامت بهتنهایی تأیید نمیکند که بسته برای هر مادهای قابل استفاده است. اینکه کدام نوع بسته و تا چه ظرفیتی برای کالای شما مجاز است را دستورالعمل بستهبندی (مثل P001 برای مایعات) در ستون (8) جدول A تعیین میکند. شماره UN کالای خود را در جستوجوی شماره UN پیدا کنید تا ببینید کدام دستورالعمل به آن تعلق دارد.
رمزگشای علامت بستهبندی
کد روی بسته خود را تایپ کنید (مثلاً 4G/Y25/S/26/IR/1234 یا 1A1/X1.4/250/25/IR/…). هر بخش جدا میشود و معنی آن نمایش داده میشود.
علامت بستهبندی بخش به بخش
بند 6.1.3.1 ترتیب بخشها را ثابت کرده و بند 6.1.3.7 میگوید هر بخش باید با خط مورب یا فاصله از بخش بعدی جدا شود. علامت میتواند در یک یا چند سطر باشد، به شرط آنکه ترتیب رعایت شود. ارتفاع حروف حداقل ۱۲ میلیمتر است؛ برای بسته تا ۳۰ لیتر یا ۳۰ کیلوگرم حداقل ۶ میلیمتر، و برای بسته تا ۵ لیتر یا ۵ کیلوگرم «به اندازه مناسب».
| بخش | نمونه | معنی | بند |
|---|---|---|---|
| (a) نماد سازمان ملل | دایره با حروف u n | گواهی انطباق با فصل ۶؛ روی فلز حکشده میتوان UN نوشت. در ADR/RID برای بستههای فلزی سبک و بستههای مرکب شیشهای با شرایط سادهشده نماد RID/ADR به کار میرود که فقط برای جاده، راهآهن و آبراه داخلی معتبر است. | 6.1.3.1 (a) |
| (b) کد نوع بسته | 4G، 1A1 | عدد نوع + حرف جنس + عدد گونه (بخش بعدی) | 6.1.2 |
| (c-i) حرف گروه بستهبندی | X، Y، Z | X برای I، II و III؛ Y برای II و III؛ Z فقط برای III | 6.1.3.1 (c)(i) |
| (c-ii) چگالی یا وزن | 1.4 یا 25 | مایع در بسته تکی: چگالی نسبی آزمونشده با یک رقم اعشار (اگر از ۱٫۲ بیشتر نباشد میتواند حذف شود). جامد یا بسته مرکبدار (داخلی و بیرونی): حداکثر وزن ناخالص به کیلوگرم | 6.1.3.1 (c)(ii) |
| (d) فشار یا S | 250 یا S | مایع: فشار آزمون هیدرولیک به کیلوپاسکال، گردشده به پایین تا نزدیکترین ۱۰. جامد یا بستههای داخلی: حرف S | 6.1.3.1 (d) |
| (e) سال ساخت | 26 | دو رقم آخر سال میلادی ساخت (۲۰۲۶). بشکه و گالن پلاستیکی (1H و 3H) باید ماه ساخت را هم داشته باشند، معمولاً با یک «ساعت» قالبگیریشده | 6.1.3.1 (e) |
| (f) کشور | IR | کشوری که اجازه این علامت را داده، با نشان بینالمللی پلاک خودرو (ایران IR، ترکیه TR، آلمان D، هلند NL). مرجع ایرانی صدور این تأییدیه با کد IR در دست بررسی است. | 6.1.3.1 (f) |
| (g) سازنده | 1234 | نام سازنده یا شناسهای که مرجع صلاحیتدار برای آن بسته تعیین کرده است | 6.1.3.1 (g) |
بخشهای (a) تا (e) خصوصیات طرح را میگویند و بخشهای (f) و (g) شناسنامه تأیید را. در مثال رسمی بند 6.1.3.10، کارتن نو 4G/Y145/S/02 با سطر دوم NL/VL823 یعنی کارتن مقوایی، آزمونشده برای گروههای II و III، حداکثر ۱۴۵ کیلوگرم وزن ناخالص، برای جامد یا بستههای داخلی، ساخت ۲۰۰۲، تأیید هلند، شناسه سازنده VL823.
علامتهای اضافه که ممکن است ببینید
- ضخامت فلز: بشکه فلزی نو بالای ۱۰۰ لیتر باید علامت (a) تا (e) و ضخامت اسمی بدنه را به میلیمتر، بهصورت حکشده، کف بشکه هم داشته باشد؛ مثلاً 1.0-1.2-1.0 یعنی سر، بدنه و کف (6.1.3.2).
- REC: بستهای که با پلاستیک بازیافتی ساخته شده (6.1.3.6).
- بسته بازسازیشده: بعد از علامت اصلی، کشور بازسازی، شناسه بازساز، سال بازسازی و حرف R میآید؛ اگر آزمون نشتی را هم گذرانده باشد L. مثال رسمی: NL/RB/01 RL (6.1.3.8 و 6.1.3.11).
- حرفهای بعد از کد نوع: T بسته نجات (salvage packaging) برای جا دادن بسته آسیبدیده یا نشتکرده؛ V بسته ویژه طبق 6.1.5.1.7؛ W بستهای همنوع که با مشخصات دیگری ساخته شده ولی همارز شناخته شده است (6.1.2.4). مثال رسمی: 4HW/Y136/S/98.
کد نوع بسته: عدد، حرف، عدد
طبق بند 6.1.2.1 کد سه جزء دارد: یک عدد برای نوع بسته، یک یا دو حرف لاتین برای جنس، و در صورت لزوم یک عدد برای گونه. در بسته مرکب (composite) دو حرف پشت سر هم میآید: اولی جنس ظرف داخلی و دومی جنس بسته بیرونی (6.1.2.2). در بسته ترکیبی (چند ظرف داخلی در یک کارتن یا جعبه) فقط کد بسته بیرونی نوشته میشود (6.1.2.3).
| عدد | نوع بسته | حرف | جنس |
|---|---|---|---|
| 1 | بشکه (Drum) | A | فولاد (همه انواع و پوششها) |
| 2 | (رزرو؛ استفاده نمیشود) | B | آلومینیوم |
| 3 | گالن (Jerrican) | C | چوب طبیعی |
| 4 | جعبه و کارتن (Box) | D | تخته چندلایه (پلایوود) |
| 5 | کیسه (Bag) | F | چوب بازساخته (نئوپان و فیبر) |
| 6 | بسته مرکب (Composite) | G | مقوا و فیبر (کارتن) |
| 0 | بسته فلزی سبک (فقط ADR و RID) | H | پلاستیک (لاستیک هم جزو آن است) |
| L | منسوج | ||
| M | کاغذ چندلایه | ||
| N | فلز دیگر غیر از فولاد و آلومینیوم | ||
| P | شیشه، چینی یا سفال |
عدد آخر گونه را نشان میدهد و معنی آن به نوع بسته بستگی دارد. در بشکه و گالن، 1 یعنی سر غیرقابل جداشدن (فقط دریچههای کوچک پرکردن) و 2 یعنی سر جداشدنی (درب کامل با تسمه یا رینگ). پس 1A1 بشکه فولادی سربسته است و 1A2 بشکه فولادی دربباز. در جعبه پلاستیکی 4H1 یعنی فوم (پلاستیک منبسط) و 4H2 پلاستیک صلب. در کیسه پلاستیکی بافته 5H1 بدون آستر، 5H2 ضدنشت پودر و 5H3 ضدآب است. فهرست کامل همه کدهای جدول 6.1.2.7 در رمزگشای بالا موجود است.
چرا این تفاوت مهم است: دستورالعمل P001 برای مایع گروه I در بسته تکی، بشکه سرجداشدنی (1A2، 1H2 و مانند آن) را فقط برای مایعات با گرانروی بیش از 200 mm²/s مجاز میداند. یعنی حلال رقیق گروه I را نمیتوان در بشکه دربباز فرستاد، حتی اگر روی بشکه حرف X باشد. حداکثر ظرفیت بشکه تکی در P001 برای گروه I ۲۵۰ لیتر و برای گروههای II و III ۴۵۰ لیتر، و برای گالن ۶۰ لیتر است.
گروه بستهبندی I، II و III چیست
بند 2.0.1.3 مقررات نمونه مواد را، بهجز کلاس ۱، کلاس ۲، کلاس ۷، زیرکلاسهای ۵٫۲ و ۶٫۲ و مواد خودواکنشزای ۴٫۱، بر پایه شدت خطر در سه گروه بستهبندی (Packing Group، PG) قرار میدهد:
- گروه I: مواد با خطر زیاد؛
- گروه II: مواد با خطر متوسط؛
- گروه III: مواد با خطر کم.
معیار هر کلاس فرق میکند. در کلاس ۳ نقطه اشتعال و نقطه جوش اولیه تعیینکننده است؛ در کلاس ۶٫۱ مقدار سمیت (LD50 و LC50)؛ در کلاس ۸ زمان لازم برای تخریب پوست یا خوردگی فولاد و آلومینیوم. گروه بستهبندی کالای فهرستشده در ستون (4) جدول A آمده است؛ اگر یک شماره UN چند گروه داشته باشد، گروه را باید از خواص خود محموله تعیین کرد. اشیا (مثل باتری و کیسه هوا) گروه بستهبندی ندارند و سطح آزمون بسته در دستورالعمل بستهبندی آنها آمده است.
| کالا | شماره UN | کلاس | گروه | بسته با این حروف مجاز است |
|---|---|---|---|---|
| بنزین | UN 1203 | 3 | II | X یا Y |
| استون | UN 1090 | 3 | II | X یا Y |
| گازوئیل | UN 1202 | 3 | III | X، Y یا Z |
| اسید سولفوریک بیش از ۵۱ درصد | UN 1830 | 8 | II | X یا Y |
| اسید فسفریک محلول | UN 1805 | 8 | III | X، Y یا Z |
| سود سوزآور جامد | UN 1823 | 8 | II | X یا Y |
| اسید نیتریک بیش از ۷۰ درصد | UN 2031 | 8 (و ۵٫۱) | I | فقط X |
| سدیم فلزی | UN 1428 | 4.3 | I | فقط X |
| رنگ و تینر | UN 1263 | 3 | I، II یا III (بسته به نقطه اشتعال و جوش) | طبق گروه واقعی رنگ، از روی SDS |
(کلاس و گروه از جدول A مقررات ADR ۲۰۲۵.)
ارتباط X، Y و Z با گروه بستهبندی
حرف علامت میگوید طرح بسته در کدام سطح آزمون شده است. آزمونها برای گروه I سختتر است. مثلاً ارتفاع آزمون افتادن، اگر با خود ماده یا مادهای با خواص مشابه انجام شود، برای گروه I ۱٫۸ متر، برای II ۱٫۲ متر و برای III ۰٫۸ متر است (6.1.5.3.5). فشار هوای آزمون نشتی برای گروه I حداقل ۳۰ و برای II و III حداقل ۲۰ کیلوپاسکال است (6.1.5.4.3)، و بسته مایع گروه I باید فشار هیدرولیک حداقل ۲۵۰ کیلوپاسکال را تحمل کند (6.1.5.5.5).
| حرف روی بسته | آزمونشده برای | میتوان برای این گروهها به کار برد |
|---|---|---|
| X | سطح گروه I | I، II و III |
| Y | سطح گروه II | II و III |
| Z | سطح گروه III | فقط III |
قاعده ساده است: بسته قویتر برای کالای کمخطرتر مجاز است، ولی برعکس هرگز. یادداشت ۳ بند 6.1.3 یک امتیاز هم میدهد: بستهای که با X برای چگالی ۱٫۲ آزمون شده، بهعنوان بسته گروه II برای چگالی تا ۱٫۸ و بهعنوان بسته گروه III برای چگالی تا ۲٫۷ قابل استفاده است، به شرط آنکه بقیه معیارها هم با ماده سنگینتر برقرار باشد. برای مایعات سنگین مثل اسید سولفوریک غلیظ (چگالی حدود ۱٫۸) همیشه عدد چگالی روی بشکه را با SDS مقایسه کنید.
نمونه علامت روی چهار بسته رایج
روی هر بخش علامت بزنید یا اشاره کنید تا توضیح آن را ببینید. کد سازندهها در این نمونهها ساختگی است.
- 1A1: بشکه (1)، فولادی (A)، با سر غیرقابل جداشدن (1).
- X1.4: X: آزمونشده برای گروههای I، II و III. 1.4: آزمون با چگالی نسبی ۱٫۴؛ مایع سنگینتر از این مجاز نیست.
- 250: فشار آزمون هیدرولیک ۲۵۰ کیلوپاسکال؛ حداقل لازم برای مایعات گروه I (6.1.5.5.5).
- 25: ساخت سال ۲۰۲۵.
- IR: کشور تأییدکننده علامت: ایران (نشان بینالمللی پلاک خودرو).
- NMN-01: شناسه سازنده یا تأیید؛ در این نمونه ساختگی است.
- 4G: جعبه (4) مقوایی یا فیبری (G): کارتن.
- Y25: Y: آزمونشده برای گروههای II و III. 25: حداکثر وزن ناخالص کارتن پر ۲۵ کیلوگرم.
- S: برای جامدات یا بستههای داخلی؛ در بسته ترکیبی، مایع داخل قوطی یا بطری هم با S میآید.
- 26: ساخت سال ۲۰۲۶.
- IR: کشور تأییدکننده علامت: ایران.
- NMN-1234: شناسه سازنده یا تأیید؛ در این نمونه ساختگی است.
- 3H1: گالن (3)، پلاستیکی (H)، با سر غیرقابل جداشدن (1).
- Y1.2: Y: آزمونشده برای گروههای II و III. 1.2: چگالی نسبی آزمون (وقتی ۱٫۲ یا کمتر باشد میتواند حذف شود).
- 150: فشار آزمون هیدرولیک ۱۵۰ کیلوپاسکال.
- 26: ساخت سال ۲۰۲۶.
- IR: کشور تأییدکننده علامت: ایران.
- NMN-77: شناسه سازنده یا تأیید؛ در این نمونه ساختگی است.
- 31HA1: IBC صلب برای مایع (31)، مرکب با ظرف داخلی پلاستیکی (H) و بدنه بیرونی فولادی (A)، ظرف داخلی صلب (1).
- Y: آزمونشده برای گروههای II و III. در IBC چگالی و فشار در علامت اصلی نمیآید.
- 03 26: ماه و سال ساخت: مارس ۲۰۲۶.
- IR: کشور تأییدکننده علامت: ایران.
- NMN 0042: نام یا نماد سازنده و شناسه تأیید؛ در این نمونه ساختگی است.
- 10800: جرم آزمون انباشتن به کیلوگرم؛ برای IBC غیرقابل انباشتن عدد 0 نوشته میشود.
- 1200: حداکثر وزن ناخالص مجاز به کیلوگرم.
IBC: مخزن ۱۰۰۰ لیتری و جامبو بگ
ظرف حمل فله میانی (Intermediate Bulk Container، IBC) همان مخزن پلاستیکی ۱۰۰۰ لیتری داخل قفس فلزی، مخزن فلزی، یا کیسه بزرگ (جامبو بگ) است. کد IBC طبق بند 6.5.1.4.1 با دو رقم شروع میشود، بعد حرف جنس میآید (همان حروف بستههای معمولی، بدون P) و بعد در صورت لزوم عدد گونه:
| دو رقم اول | نوع | کاربرد |
|---|---|---|
| 11 | صلب | جامد، پر و تخلیه با نیروی ثقل |
| 21 | صلب | جامد، پر یا تخلیه با فشار بیش از ۱۰ کیلوپاسکال (۰٫۱ بار) |
| 31 | صلب | مایع |
| 13 | انعطافپذیر (کیسه) | جامد، پر و تخلیه با نیروی ثقل |
نمونههای رایج: 31HA1 همان مخزن ۱۰۰۰ لیتری رایج است: IBC مرکب برای مایع، با ظرف داخلی پلاستیکی صلب و قفس یا بدنه بیرونی فولادی. 31H1 IBC پلاستیکی صلب برای مایع با تجهیزات سازهای است. 13H3 جامبو بگ از پلاستیک بافته با آستر است و 13H4 پوششدار و با آستر. 11A IBC فولادی برای جامد با تخلیه ثقلی است. در کد مرکب، حرف Z در جدول (مثلاً 31HZ1) با حرف جنس بدنه بیرونی جایگزین میشود (6.5.1.4.3، زیرنویس a).
علامت اصلی IBC
ترتیب علامت اصلی طبق 6.5.2.1.1: (a) نماد سازمان ملل؛ (b) کد IBC؛ (c) حرف گروه بستهبندی؛ (d) ماه و دو رقم آخر سال ساخت؛ (e) کشور؛ (f) نام یا نماد سازنده و شناسه تعیینشده؛ (g) جرم آزمون انباشتن به کیلوگرم، و برای IBC غیرقابل انباشتن عدد «0»؛ (h) حداکثر وزن ناخالص مجاز به کیلوگرم. دو تفاوت با بسته معمولی: حرف X در IBC فقط برای IBC جامدات است، و چگالی و فشار در علامت اصلی نمیآید. مثال رسمی: 31HA1/Y/05 01، D/Muller 1683، 10800/1200.
علامتهای اضافه IBC
بند 6.5.2.2.1 اطلاعات زیر را هم لازم میداند که معمولاً روی پلاک فلزی ضدزنگ نصبشده روی IBC میآید:
| اطلاعات | فلزی | پلاستیکی صلب | مرکب | مقوایی | چوبی |
|---|---|---|---|---|---|
| ظرفیت به لیتر در ۲۰ درجه | بله | بله | بله | ||
| وزن خالی (تارا) به کیلوگرم | بله | بله | بله | بله | بله |
| فشار آزمون (در صورت کاربرد) | بله | بله | |||
| حداکثر فشار پر و تخلیه (در صورت کاربرد) | بله | بله | بله | ||
| جنس و حداقل ضخامت بدنه | بله | ||||
| تاریخ آخرین آزمون نشتی (ماه و سال) | بله | بله | بله | ||
| تاریخ آخرین بازرسی (ماه و سال) | بله | بله | بله | ||
| شماره سریال سازنده | بله |
علاوه بر این، حداکثر بار مجاز انباشتن روی IBC با نماد مخصوص (حداقل ۱۰ در ۱۰ سانتیمتر) نشان داده میشود: یک نماد برای IBC قابل انباشتن با عدد کیلوگرم بالای آن، و نماد دیگر برای IBC غیرقابل انباشتن (6.5.2.2.2). ظرف داخلی IBC مرکب هم علامت جداگانه بدون نماد UN دارد و تاریخ ساخت آن ممکن است با تاریخ قفس فرق کند (6.5.2.2.4).
تاریخهایی که باید چک کنید: IBC فلزی، پلاستیکی صلب و مرکب باید حداکثر هر دو سال و نیم بازرسی ظاهری و آزمون نشتی (برای مایعات) و حداکثر هر پنج سال بازرسی کامل شود (6.5.4.4). IBC پس از انقضای آخرین آزمون یا بازرسی نباید پر و تحویل شود؛ IBC که پیش از انقضا پر شده تا سه ماه بعد از آن قابل حمل است (4.1.2.2). مدت مجاز استفاده از بشکه و گالن پلاستیکی، IBC پلاستیکی صلب و ظرف داخلی پلاستیکی IBC مرکب، مگر مرجع صلاحیتدار مدت دیگری تأیید کند، پنج سال از تاریخ ساخت است (4.1.1.15). مخزن ۱۰۰۰ لیتری دستدوم بازار را بدون بررسی این تاریخها برای کالای خطرناک به کار نبرید.
گامبهگام: انتخاب و کنترل بستهبندی
- شماره UN، کلاس و گروه بستهبندی کالا را از بخش ۱۴ برگه SDS سازنده بگیرید و با جدول شماره UN تطبیق دهید.
- دستورالعمل بستهبندی ستون (8) را ببینید (مثلاً P001 و IBC02) و نوع بسته و حداکثر ظرفیت مجاز را از آن بخوانید. برای حمل دریایی و هوایی همان شماره را در کد IMDG و مقررات هوایی هم چک کنید.
- بستهای سفارش دهید که حرف آن با گروه کالا جور باشد (X برای I؛ X یا Y برای II؛ هر سه برای III)، عدد چگالی آن از چگالی کالا کمتر نباشد و برای مایعات، فشار آزمون آن کافی باشد.
- از فروشنده بسته، گزارش یا گواهی آزمون طرح را بگیرید. یادداشت ۳ بند 6.1.3 میگوید علامت همه جزئیات را نمیگوید و گاهی باید به گواهی آزمون مراجعه کرد. دستورالعمل بستن دربها و واشرهای سازنده (6.1.1.5) را هم بخواهید.
- پس از پر کردن، فضای خالی کافی برای انبساط مایع بگذارید، دربها را طبق دستور ببندید، و برچسب کلاس، نام حمل صحیح و شماره UN را طبق راهنمای برچسب و پلاکارد نصب کنید.
- بستهها را روی پالت و داخل کانتینر طبق مهار کانتینر ببندید تا آزمون افتادن عملاً در مسیر تکرار نشود.
خطر از دید صاحب کالا
مسئولیت با کیست: طبق بند 1.4.2.1.1 (c) مقررات ADR، فرستنده باید فقط بستهبندی، IBC و مخزن تأییدشده و مناسب همان ماده و دارای علامتهای مقرر را به کار ببرد، و طبق 1.4.3.2 بستهبند مسئول رعایت الزامات بستهبندی است. همین تکلیف در کد IMDG و مقررات هوایی هم بر عهده فرستنده است. در عمل در هر سه حالت، مالک کالا پاسخگوست، حتی اگر بستهبندی را تأمینکننده خارجی انجام داده باشد.
چه چیزی را چک کنید: وجود نماد UN و کد کامل روی بسته؛ حرف X/Y/Z متناسب با گروه کالا؛ عدد چگالی و فشار برای مایعات؛ سال ساخت و برای پلاستیک، عمر پنجساله؛ تاریخ آخرین بازرسی روی پلاک IBC؛ سالم بودن درب و واشر.
اگر انجام نشود: بستهبندی بدون علامت UN یا نامتناسب دلیل رایج رد محموله در پذیرش کانتینر کالای خطرناک در بندر، توسط خط کشتیرانی یا در انبار باری فرودگاه است. بار تا رفع ایراد میماند و باید باز، به بستهبندی مجاز منتقل، دوباره برچسبگذاری و دوباره اظهار شود.
چه کسی میپردازد: هزینه انبارداری و دموراژ در مدت توقف، بستهبندی دوباره، بازرسی و رزرو دوباره معمولاً طبق قرارداد حمل و تعرفه پایانه به حساب فرستنده یا صاحب کالا است. اگر نشت بسته باعث خسارت به محمولههای دیگر شود، ادعای خسارت هم متوجه او میشود (نگاه کنید به ادعای خسارت کالا). بیمه را از طریق بیمهگران همکار ترتیب میدهیم، ولی بیمه معمولاً خسارت ناشی از بستهبندی نامناسب را پوشش نمیدهد؛ شرایط بیمهنامه را بخوانید.
ما چه کمکی میکنیم
گروه ایران لجستیک پیش از رزرو حمل، شماره UN، گروه بستهبندی و علامت بستههای شما را با برگه SDS و دستورالعمل بستهبندی مقایسه میکند و اگر بسته مناسب نباشد پیش از رسیدن بار به بندر به شما میگوید. برای واردات مواد شیمیایی، صفحه ترخیص کالا: مواد شیمیایی و مواد اولیه را هم ببینید. مسئولیت طبقهبندی، بستهبندی، علامتگذاری و اظهار همچنان با فرستنده است.
پرسشهای رایج
آیا هر بشکه یا کارتن نو و محکم برای کالای خطرناک قابل قبول است؟
خیر. بسته باید با طرحی مطابق باشد که آزمونهای فصل ۶٫۱ مقررات نمونه را گذرانده و علامت UN داشته باشد (بند 4.1.1.3). کارتن یا بشکه معمولی، هرچقدر هم محکم باشد، بدون این علامت در بندر، خط کشتیرانی یا فرودگاه برای کالای خطرناک پذیرفته نمیشود، مگر در موارد خاص مثل مقدار محدود (LQ) که قواعد جداگانه دارد.
روی بشکه حرف Y نوشته شده؛ آیا برای کالای گروه I مجاز است؟
خیر. Y یعنی طرح برای گروههای II و III آزمون شده است. کالای گروه I فقط در بسته با حرف X مجاز است. برعکس، بسته X برای کالای گروه II و III هم قابل استفاده است.
عدد 1.4 و 250 در کد 1A1/X1.4/250 چیست؟
1.4 چگالی نسبیای است که بشکه برای مایع با آن آزمون شده؛ کالای شما نباید سنگینتر از این باشد. 250 فشار آزمون هیدرولیک به کیلوپاسکال است. برای جامدات به جای این دو عدد، حداکثر وزن ناخالص به کیلوگرم و حرف S میآید.
بشکه و گالن پلاستیکی UN را چند سال میتوان استفاده کرد؟
طبق بند 4.1.1.15 مقررات نمونه، بشکه و گالن پلاستیکی، IBC پلاستیکی صلب و ظرف داخلی پلاستیکی IBC مرکب، مگر مرجع صلاحیتدار مدت دیگری تأیید کند، حداکثر پنج سال از تاریخ ساخت برای کالای خطرناک قابل استفادهاند. برای بعضی مواد این مدت کوتاهتر است. به همین دلیل ماه و سال ساخت روی این بستهها الزامی است.
مخزن IBC ۱۰۰۰ لیتری که تاریخ بازرسی آن گذشته را میتوان پر کرد؟
خیر. طبق بند 4.1.2.2، IBC پس از انقضای آخرین آزمون یا بازرسی دورهای نباید پر و برای حمل تحویل شود. فقط IBC که پیش از انقضا پر شده، تا سه ماه بعد از تاریخ انقضا قابل حمل است. تاریخها روی پلاک IBC درج میشود.
آیا بستهبندی که برای جاده و دریا تأیید شده برای حمل هوایی هم کافی است؟
نه لزوماً. حمل هوایی الزامات اضافه دارد، از جمله تحمل اختلاف فشار در ارتفاع (بند 6.1.5.5.6 مقررات نمونه به آن اشاره میکند) و محدودیتهای جداگانه مقدار در هر بسته. پیش از رزرو هوایی، بستهبندی را با دستورالعملهای فنی ICAO و مقررات IATA چک کنید یا از ما بخواهید آن را بررسی کنیم.
مسئولیت با صاحب کالاست
طبقهبندی، بستهبندی، علامتگذاری، برچسبزنی و اظهار کالای خطرناک به عهده فرستنده (صاحب کالا) است (کتاب نارنجی فصلهای 1.4 و 5.4؛ ADR بند 1.4.2.1). این صفحه آموزشی است و جای متن رسمی مقررات و برگه اطلاعات ایمنی (SDS) سازنده را نمیگیرد.
منابع
- UN Recommendations on the Transport of Dangerous Goods, Model Regulations, 24th revised edition (2025), ST/SG/AC.10/1/Rev.24، جلد ۱ بند 2.0.1.3؛ جلد ۲ بندهای 4.1.1.3، 4.1.1.15، 4.1.2.2، دستورالعمل P001، 6.1.2، 6.1.3، 6.1.5، 6.5.1.4، 6.5.2 و 6.5.4.4 (دسترسی ۲۷ آبان ۱۴۰۵)
- ADR 2025 (UNECE)، ECE/TRANS/352، بندهای 1.4.2.1.1، 1.4.3.2، 6.1.2.5، 6.1.2.7 (کدهای 0A1 و 0A2)، 6.1.3.1 (نماد RID/ADR) و جدول A فصل 3.2 (لازمالاجرا از ۱ ژانویه ۲۰۲۵؛ دسترسی ۲۷ آبان ۱۴۰۵)
- IMO: Dangerous goods، کد IMDG (دسترسی ۲۷ آبان ۱۴۰۵)
- ICAO: Annex 18 و Technical Instructions (دسترسی ۲۷ آبان ۱۴۰۵)
← کالای خطرناک: همه کلاسها · بازگشت به دانشنامه · کالای خطرناک چیست · جستوجوی شماره UN کالای خطرناک · برچسب کالای خطرناک، پلاکارد و پلاک نارنجی · کلاس ۳: مایعات قابل اشتعال · کلاس ۸: مواد خورنده · مهار کانتینر · ایمنی کانتینر · ادعای خسارت کالا