دانشنامه حمل · کالای خطرناک
جستوجوی شماره UN کالای خطرناک
شماره UN عددی چهاررقمی است که سازمان ملل به هر ماده یا کالای خطرناک داده، مثل UN 1203 برای بنزین یا UN 1830 برای اسید سولفوریک. در این صفحه شماره UN، نام فارسی، نام انگلیسی یا نام بازاری کالا را بنویسید تا کلاس، گروه بستهبندی، برچسب، عدد شناسایی خطر و شرایط حمل جادهای آن را از جدول A مقررات ADR ۲۰۲۵ ببینید. روی هر ردیف بزنید تا صفحه کامل آن شماره باز شود.
نامها و معادلها
- نام فارسی
- شماره UN، شماره سازمان ملل، کد UN
- نام رسمی انگلیسی
- UN Number
- علامت اختصاری
- UN No., UN#
- در بازار به آن میگویند
- یوان نامبر، یو ان نامبر، UN number کالا، شماره یوان، کد سازمان ملل کالای خطرناک، UN code
| شماره UN | نام | کلاس | گروه بستهبندی | برچسب | پلاک نارنجی |
|---|
پیش از رزرو حمل، کلاس و گروه بستهبندی را با برگه SDS سازنده تطبیق دهید. دادههای این جدول از متن رسمی ADR ۲۰۲۵ است، ولی کلاس و گروه یک محلول یا مخلوط به غلظت و خواص همان محموله بستگی دارد و فقط سازنده یا فرستنده میتواند آن را تعیین کند.
شماره UN چیست
مقررات ADR در بند 1.2.1 شماره UN را «شماره شناسایی چهاررقمی ماده یا شیء، برگرفته از مقررات نمونه سازمان ملل» تعریف میکند. این شمارهها را کمیته کارشناسان حمل کالای خطرناک سازمان ملل در فهرست کالای خطرناک فصل ۳٫۲ «مقررات نمونه» (کتاب نارنجی) تعیین میکند و ADR، RID، کد IMDG و مقررات هوایی همه همان شمارهها را به کار میبرند. پس UN 1263 در بندرعباس، در مرز بازرگان و در فرودگاه امام یعنی همان رنگ و مواد مرتبط با رنگ.
طبق بند 2.0.2 مقررات نمونه، هر کالای خطرناک یک شماره UN و یک «نام حمل صحیح» (Proper Shipping Name) میگیرد. نام حمل صحیح بخشی از ردیف است که با حروف بزرگ نوشته شده؛ کلمات حروف کوچک توضیحاند و جزو نام نیستند (3.1.2.1). وقتی ردیف چند نام را با «or» کنار هم دارد، مثل MOTOR SPIRIT or GASOLINE or PETROL، فقط مناسبترین نام در سند حمل و روی بسته نوشته میشود (3.1.2.2). شماره UN و نام حمل صحیح باید با هم روی بسته و در سند حمل بیایند؛ شماره UN روی پلاک نارنجی کامیون و مخزن هم نوشته میشود (برچسب و پلاک نارنجی).
فهرست کامل نیست. بند 3.1.1.1 مقررات نمونه میگوید فهرست کالاهای خطرناکِ پرحمل را دربر دارد و همه را نه. اگر کالای شما با نام در فهرست نیست، نبودن نام به معنی بیخطر بودن نیست؛ باید یک ردیف «عمومی» یا «n.o.s.» برای آن انتخاب شود.
هر ستون جدول A چه میگوید
جدول A فصل ۳٫۲ مقررات ADR بیست ستون دارد. توضیح رسمی هر ستون در بند 3.2.1 آمده است. ستونهایی که در نتیجه جستوجو و صفحه هر شماره میبینید:
| ستون | عنوان | چه میگوید | توضیح کامل در ADR |
|---|---|---|---|
| (1) | شماره UN | شماره خود ماده، یا شماره ردیف عمومی یا n.o.s. که ماده بینام به آن تعلق میگیرد | 3.2.1، 1.2.1 |
| (2) | نام و توضیح | نام حمل صحیح با حروف بزرگ و توضیح دامنه با حروف کوچک | 3.1.2 |
| (3a) | کلاس | کلاس خطر اصلی (۱ تا ۹) | بخش ۲ |
| (3b) | کد طبقهبندی | مثل F1 (مایع قابل اشتعال بدون خطر فرعی)، C1 (خورنده اسیدی معدنی مایع)، 2F (گاز مایعشده قابل اشتعال)، و برای کلاس ۱ بخش و گروه سازگاری مثل 1.4G؛ کلاس ۷ کد ندارد | 2.2.x.1.2، 2.2.1.1.4، 2.2.2.1.2، 2.2.8.1.4.1 |
| (4) | گروه بستهبندی | I خطر زیاد، II متوسط، III کم؛ اشیا و بعضی مواد گروه ندارند | بخش ۲؛ بستهبندی UN |
| (5) | برچسبها | شماره مدل برچسبها و پلاکاردها؛ اولی خطر اصلی و بقیه خطر فرعی | 5.2.2.2، 5.3.1.7 |
| (6) | ویژهمقررهها | شماره مقررات خاص آن ردیف: معافیت، ممنوعیت، توضیح طبقهبندی یا علامت اضافه | فصل 3.3 |
| (7a) | مقدار محدود (LQ) | حداکثر مقدار در هر بسته داخلی یا شیء برای حمل با قواعد ساده مقدار محدود؛ «0» یعنی مجاز نیست | فصل 3.4 |
| (7b) | مقدار مستثنا (EQ) | کد E0 تا E5 برای مقدارهای بسیار کم (مثل نمونه آزمایشگاهی) | فصل 3.5 |
| (8) | دستورالعمل بستهبندی | کدهای P (بستهها)، R (بسته فلزی سبک)، IBC و LP (بسته بزرگ)؛ اگر کد IBC نباشد حمل در IBC مجاز نیست | 4.1.4 |
| (12) | کد مخزن ADR | مثل LGBF: L مخزن مایع، G حداقل فشار محاسباتی عمومی، B تخلیه از پایین با سه بست، F دریچه تنفس با شعلهگیر؛ خالی یعنی حمل با مخزن مجاز نیست | 4.3.3.1.1، 4.3.4.1.1 |
| (15) | دسته حمل و کد تونل | بالا: دسته حمل ۰ تا ۴ برای معافیت مقداری هر واحد حمل؛ پایین داخل پرانتز: کد محدودیت عبور از تونل | 1.1.3.6، 8.6.4 |
| (20) | عدد شناسایی خطر (کملر) | عدد دو یا سهرقمی (گاهی با X) که بالای پلاک نارنجی میآید، مثل 33 یا X423؛ برای کلاس ۱ کد طبقهبندی | 5.3.2.3 |
ستونهای دیگر (9 تا 11، 13، 14 و 16 تا 19) درباره بستهبندی ویژه و مختلط، مخزن قابل حمل، نوع کامیون مخزندار، بارگیری و تخلیه و عملیات حملاند.
یک ردیف نمونه: بنزین
ردیف UN 1203 در ADR ۲۰۲۵ اینطور خوانده میشود:
| ستون | مقدار | معنی |
|---|---|---|
| (1) و (2) | 1203، MOTOR SPIRIT or GASOLINE or PETROL | بنزین موتور |
| (3a) و (3b) | 3، F1 | مایع قابل اشتعال، بدون خطر فرعی |
| (4) و (5) | II، برچسب 3 | خطر متوسط؛ بسته X یا Y؛ یک برچسب کلاس ۳ |
| (6) | 243، 534، 664 | سه ویژهمقرره درباره بنزین، فشار بخار و تجهیزات افزودنی مخزن |
| (7a) و (7b) | 1 L، E2 | مقدار محدود تا ۱ لیتر در هر ظرف داخلی؛ مقدار مستثنا تا ۳۰ میلیلیتر در ظرف داخلی و ۵۰۰ میلیلیتر در بسته بیرونی |
| (8) | P001، IBC02، R001 | بسته معمولی، IBC و بسته فلزی سبک مجاز است |
| (12) | LGBF | مخزن مایع با شعلهگیر |
| (15) | 2 (D/E) | دسته حمل ۲: تا ۳۳۳ لیتر در هر واحد حمل از بخشی از الزامات معاف است؛ مخزندار از تونل D و E عبور نمیکند و بستهای فقط از تونل E |
| (20) | 33 | مایع بسیار قابل اشتعال؛ پلاک نارنجی 33/1203 |
n.o.s. یعنی چه
N.O.S. مخفف Not Otherwise Specified یعنی «جای دیگری مشخص نشده» است (جدول اختصارات بند 3.2.2 مقررات نمونه). بند 2.0.2.2 چهار نوع ردیف را از هم جدا میکند:
- ردیف تکی برای ماده مشخص، مثل UN 1090 استون؛
- ردیف عمومی برای گروه مشخصی از مواد، مثل UN 1133 چسبها یا UN 1266 محصولات عطرسازی؛
- n.o.s. خاص برای گروهی با ماهیت شیمیایی مشترک، مثل UN 1987 الکلها، n.o.s.؛
- n.o.s. کلی برای هر مادهای که معیار یک کلاس را دارد، مثل UN 1993 مایع قابل اشتعال، n.o.s.
طبق بند 2.0.2.8 باید به ترتیب انتخاب کرد: اول ردیف با نام، بعد ردیف عمومی، بعد n.o.s. خاص و فقط در آخر n.o.s. کلی. بیشتر ردیفهای n.o.s. ویژهمقرره ۲۷۴ دارند؛ یعنی در سند حمل باید نام فنی ماده خطرناک اصلی هم در پرانتز بیاید، مثلاً FLAMMABLE LIQUID, N.O.S. (contains xylene).
چرا یک شماره UN چند ردیف دارد
بند 3.2.1 ADR میگوید وقتی مواد یک شماره UN خواص شیمیایی، فیزیکی یا شرایط حمل متفاوت دارند، چند ردیف پشت سر هم برای آن شماره به کار میرود. سه نمونه از جدول A:
- UN 1789 اسید کلریدریک دو ردیف دارد: گروه II و گروه III، بسته به غلظت. مقدار محدود اولی ۱ لیتر و دومی ۵ لیتر است.
- UN 1202 گازوئیل سه ردیف دارد: نقطه اشتعال تا ۶۰ درجه، گازوئیل مطابق استاندارد EN 590، و نقطه اشتعال بیش از ۶۰ تا ۱۰۰ درجه؛ کد مخزن ردیف آخر فرق میکند.
- UN 1263 رنگ و مواد مرتبط شش ردیف دارد: گروه I، دو ردیف گروه II بر اساس فشار بخار در ۵۰ درجه، و سه ردیف گروه III که دوتای آنها رنگهای غلیظ با نقطه اشتعال زیر ۲۳ درجهاند و کد تونل E دارند و عدد کملر ندارند.
بنابراین فقط شماره UN کافی نیست؛ ردیف درست را با گروه بستهبندی و توضیح حروف کوچک ستون (2) و با اطلاعات برگه SDS پیدا کنید. در جستوجوی بالا همه ردیفهای هر شماره جدا نمایش داده میشود.
روش استفاده از جستوجو
- شماره UN را از بخش ۱۴ برگه SDS (Transport information) یا از سند حمل فروشنده بردارید و در کادر بنویسید؛ چهار رقم کافی است.
- اگر شماره را ندارید، نام فارسی، نام انگلیسی یا نام بازاری را بنویسید (مثل «تینر»، «سود» یا «باتری خودرو») و فیلتر کلاس را تنظیم کنید. نامهای فارسی هنوز در حال بازبینیاند؛ ردیفهایی که بازبینی نشدهاند علامت دارند.
- ردیفی را انتخاب کنید که گروه بستهبندی و توضیح آن با SDS میخواند، و صفحه آن شماره را برای برچسب، پلاک نارنجی و محدودیتها باز کنید.
- برای حمل دریایی و هوایی، همان شماره را در کد IMDG و مقررات هوایی هم چک کنید؛ چند ردیف در ADR با دریا و هوا فرق دارد. مثلاً گازوئیل با نقطه اشتعال بیش از ۶۰ درجه در ADR زیر UN 1202 است ولی در حمل دریایی و هوایی معمولاً زیر UN 3082 قرار میگیرد.
خطر از دید صاحب کالا
طبق بند 1.4.2.1.1 (a) مقررات ADR، فرستنده باید مطمئن شود کالا طبقهبندی شده و حمل آن مجاز است. شماره UN یا گروه بستهبندی اشتباه یعنی بستهبندی، برچسب، پلاک و سند حمل اشتباه. در بندر یا فرودگاه بار متوقف میشود، و هزینه انبارداری، اصلاح اسناد، برچسبگذاری دوباره و جریمه احتمالی معمولاً با صاحب کالاست. این جدول ابزار راهنماست و جای برگه SDS و نظر سازنده را نمیگیرد.
پرسشهای رایج
شماره UN کالایم را از کجا پیدا کنم؟
در بخش ۱۴ برگه اطلاعات ایمنی (SDS) که سازنده یا فروشنده میدهد. اگر SDS ندارید، نام شیمیایی یا نام بازاری را در جستوجوی همین صفحه بنویسید، ولی پیش از رزرو حمل، کلاس و گروه بستهبندی را با برگه SDS سازنده تطبیق دهید.
آیا کالایی که شماره UN ندارد خطرناک نیست؟
نه لزوماً. فهرست سازمان ملل فقط کالاهای پرحمل را با نام دارد (بند 3.1.1.1 مقررات نمونه). مادهای که با نام در فهرست نیست ولی معیار یکی از ۹ کلاس را دارد، زیر یک ردیف عمومی یا n.o.s. مثل UN 1993 حمل میشود. فقط اگر ماده معیار هیچ کلاسی را نداشته باشد، کالای خطرناک حساب نمیشود.
شماره UN با کد HS گمرکی چه فرقی دارد؟
کد HS (تعرفه گمرکی) برای حقوق ورودی، مجوزها و آمار تجارت است و شماره UN برای ایمنی حمل. یک کد HS ممکن است چند شماره UN داشته باشد (مثلاً محلول با غلظتهای مختلف) و برعکس. در اظهارنامه گمرکی کد HS لازم است و در سند حمل کالای خطرناک شماره UN؛ هر دو باید با هم و با SDS بخوانند.
چرا شماره UN در ADR، کد IMDG و مقررات هوایی یکی است ولی شرایط فرق دارد؟
شمارهها و کلاسها از مقررات نمونه سازمان ملل میآیند و در همه مدها یکساناند، ولی هر مد مقدارهای مجاز، بستهبندی، ممنوعیتها و ویژهمقررههای خود را دارد. مثلاً بعضی کالاها در حمل هوایی مسافری ممنوعاند ولی در جاده مجازند. دادههای این صفحه از ADR (جاده) است.
کد تونل مثل D/E در ستون ۱۵ برای حمل در ایران مهم است؟
کد تونل را ADR برای کشورهای عضو تعیین کرده و روی سند حمل جادهای بینالمللی میآید. در مسیرهای ترانزیتی و صادراتی از ترکیه و اروپا، مسیر کامیون باید با کد تونل بار سازگار باشد. برای جادههای داخل ایران، مقررات داخلی حمل جادهای مواد خطرناک را هم باید رعایت کرد.
دادههای این جدول چقدر بهروز است؟
دادهها از متن رسمی ADR 2025 (ECE/TRANS/352) است که از ۱ ژانویه ۲۰۲۵ لازمالاجراست. ADR هر دو سال یک بار اصلاح میشود و ویرایش بعدی برای ۲۰۲۷ پیشبینی میشود. شمارههایی که در ویرایش ۲۴ مقررات نمونه اضافه شدهاند معمولاً در همان ویرایش بعدی ADR وارد میشوند. پیش از هر حمل، ردیف را با SDS و با متصدی حمل چک کنید.
مسئولیت با صاحب کالاست
طبقهبندی، بستهبندی، علامتگذاری، برچسبزنی و اظهار کالای خطرناک به عهده فرستنده (صاحب کالا) است (کتاب نارنجی فصلهای 1.4 و 5.4؛ ADR بند 1.4.2.1). این صفحه آموزشی است و جای متن رسمی مقررات و برگه اطلاعات ایمنی (SDS) سازنده را نمیگیرد.
منابع
- ADR 2025 (UNECE)، ECE/TRANS/352، فصل 3.2 جدول A و توضیح ستونها در 3.2.1؛ بندهای 1.1.3.6، 1.2.1، 1.4.2.1.1، 1.9.5.2.2، 3.4، 3.5.1.2، 4.3.4.1.1، 5.3.2.3، 8.6.3 و 8.6.4 (لازمالاجرا از ۱ ژانویه ۲۰۲۵؛ دسترسی ۲۷ آبان ۱۴۰۵)
- UN Recommendations on the Transport of Dangerous Goods, Model Regulations, 24th revised edition (2025), ST/SG/AC.10/1/Rev.24، بندهای 2.0.1.3، 2.0.2، 3.1.1، 3.1.2، 3.2.1 و 3.2.2 (دسترسی ۲۷ آبان ۱۴۰۵)
- IMO: Dangerous goods، کد IMDG (دسترسی ۲۷ آبان ۱۴۰۵)
← کالای خطرناک: همه کلاسها · بازگشت به دانشنامه · کالای خطرناک چیست · بستهبندی UN و گروه بستهبندی · برچسب کالای خطرناک، پلاکارد و پلاک نارنجی · کلاس ۳: مایعات قابل اشتعال · کلاس ۸: مواد خورنده · کلاس ۹: کالاهای خطرناک متفرقه · ترخیص کالا: مواد شیمیایی و مواد اولیه