دانشنامه حمل · کالای خطرناک
کلاس ۳ کالای خطرناک: مایعات قابل اشتعال
کلاس ۳ مایعاتی را در بر میگیرد که نقطه اشتعال آنها ۶۰ درجه سانتیگراد یا کمتر است (آزمون ظرف بسته)؛ یعنی در دمایی که در انبار، کانتینر یا تانکر بهراحتی پیش میآید، بخار قابل اشتعال میدهند. بنزین، گازوئیل، نفت سفید، متانول، استون، تینر، رنگ، جوهر چاپ، چسب و حتی عطر و ادکلن در این کلاس هستند. گروه بستهبندی هر مایع کلاس ۳ را دو عدد تعیین میکند: نقطه اشتعال و نقطه جوش اولیه.
نامها و معادلها
- نام فارسی
- مایعات قابل اشتعال (کالای کلاس ۳)
- نام رسمی انگلیسی
- Class 3: Flammable liquids
- علامت اختصاری
- Class 3, FL
- در بازار به آن میگویند
- مایع آتشگیر، مایع اشتعالپذیر، حلال، تینر، سوخت مایع، فلش پوینت، نقطه اشتعال، کلاس سه IMO، کالای ایمو کلاس ۳
کلاس ۳ چیست
کتاب نارنجی سازمان ملل (Model Regulations، ویرایش ۲۴، فصل 2.3) و ADR/RID (بند 2.2.3.1.1) کلاس ۳ را اینطور تعریف میکنند: موادی که
- به تعریف «مایع» در مقررات میخورند؛
- در ۵۰ درجه سانتیگراد فشار بخارشان بیش از ۳۰۰ کیلوپاسکال (۳ بار) نیست و در ۲۰ درجه و فشار استاندارد کاملاً گاز نیستند (وگرنه کلاس ۲ بودند)؛ و
- نقطه اشتعال آنها حداکثر ۶۰ درجه سانتیگراد است.
دو گروه دیگر هم در کلاس ۳ هستند: مایعات و جامدات ذوبشدهای که نقطه اشتعالشان بالای ۶۰ درجه است ولی در دمایی برابر یا بالاتر از نقطه اشتعال خود حمل میشوند (ردیف UN 3256)؛ و «مواد منفجره بیاثرشده مایع»، یعنی مواد منفجرهای که در آب یا مایع دیگر حل یا معلق شدهاند تا خاصیت انفجاریشان مهار شود.
نقطه اشتعال (flash point) پایینترین دمایی است که در آن بخار مایع با هوا مخلوطی میسازد که با شعله آتش میگیرد. هرچه پایینتر، خطرناکتر: نقطه اشتعال بنزین بسیار زیر صفر است، پس بخار آن در هر دمای معمولی آماده سوختن است. نقطه جوش اولیه (initial boiling point) دمایی است که مایع شروع به جوشیدن میکند؛ مایعی که زیر ۳۵ درجه میجوشد، در یک روز گرم تابستان بندرعباس خودبهخود بخار زیادی میسازد. هر دو عدد در بخش ۹ برگه SDS میآیند.
استثناهای مهم (ADR/RID 2.2.3.1.1، یادداشتها): مایعی که نقطه اشتعالش بالای ۳۵ درجه است و در آزمون پایداری احتراق (کتاب راهنمای آزمونها و معیارها، بخش III، زیربخش 32.2.5) نمیسوزد، کلاس ۳ نیست، مگر اینکه داغ و در دمای نقطه اشتعال یا بالاتر حمل شود. مایعات قابل اشتعالی که از راه تنفس بسیار سمیاند، و مواد سمی با نقطه اشتعال ۲۳ درجه یا بالاتر، به کلاس 6.1 میروند.
نکته ویژه ADR و RID: گازوئیل با نقطه اشتعال ۶۰ تا ۱۰۰ درجه
طبق یادداشت ۲ بند 2.2.3.1.1 در ADR و RID، گازوئیل، سوخت دیزل و نفت گرمایشی سبک (حتی نوع سنتزی) با نقطه اشتعال بالای ۶۰ تا حداکثر ۱۰۰ درجه در جاده و ریل همچنان کلاس ۳ هستند: UN 1202، گروه بستهبندی III، کد طبقهبندی F1 و شماره شناسایی خطر 30. اما در دریا و هوا، که از کتاب نارنجی پیروی میکنند، این گازوئیل کلاس ۳ نیست؛ پایگاه BAM برای همین محصول در کد IMDG و مقررات ICAO ردیف UN 3082 (ماده مایع زیانآور برای محیط زیست، کلاس ۹، گروه III) را نشان میدهد. پس یک تانککانتینر گازوئیل ممکن است در مسیر جادهای پلاک 30/1202 و در بخش دریایی برچسب کلاس ۹ و علامت آلاینده دریایی بخواهد.
زیرگروهها و کد طبقهبندی کلاس ۳
کلاس ۳ زیرکلاس عددی (مثل ۲٫۱ یا ۵٫۱) ندارد. ADR و RID مایعات کلاس ۳ را با کدهای حرفی دستهبندی میکنند که خطر فرعی را هم نشان میدهد (بند 2.2.3.1.2):
| کد | معنی | نمونه |
|---|---|---|
| F1 | مایع قابل اشتعال بدون خطر فرعی، نقطه اشتعال حداکثر ۶۰ درجه | بنزین، استون، تولوئن، رنگ |
| F2 | مایع با نقطه اشتعال بالای ۶۰ درجه که در دمای نقطه اشتعال یا بالاتر حمل میشود | مواد ذوبشده داغ، UN 3256 |
| F3 | اشیای حاوی مایع قابل اشتعال | موتور با سوخت مایع، UN 3528 |
| FT1 / FT2 | مایع قابل اشتعال و سمی / آفتکش قابل اشتعال و سمی | متانول (FT1) |
| FC | مایع قابل اشتعال و خورنده | برخی آمینها و حلالهای اسیدی |
| FTC | مایع قابل اشتعال، سمی و خورنده | برخی مواد واسطه شیمیایی |
| D | ماده منفجره بیاثرشده مایع | مثلاً UN 1204 (محلول نیتروگلیسرین در الکل تا ۱ درصد، گروه II) |
یافتن گروه بستهبندی از نقطه اشتعال و نقطه جوش اولیه
گروه بستهبندی میزان خطر را در سه سطح نشان میدهد: I خطر زیاد، II متوسط و III کم. برای مایعات کلاس ۳، جدول بند 2.3.2.6 کتاب نارنجی (ADR/RID 2.2.3.1.3) این است:
| گروه بستهبندی | نقطه اشتعال (ظرف بسته) | نقطه جوش اولیه | نمونه |
|---|---|---|---|
| I | مهم نیست | حداکثر ۳۵ درجه | دیاتیل اتر (UN 1155)، برخی نفت خامهای بسیار سبک |
| II | کمتر از ۲۳ درجه | بیشتر از ۳۵ درجه | بنزین، متانول، استون، تولوئن |
| III | از ۲۳ تا ۶۰ درجه | بیشتر از ۳۵ درجه | گازوئیل، نفت سفید، بسیاری از رنگها |
با ابزار زیر، نقطه اشتعال و نقطه جوش اولیه محصول خود را (از بخش ۹ برگه SDS) وارد کنید تا ببینید کلاس ۳ هست یا نه و در کدام گروه بستهبندی قرار میگیرد:
این ابزار فقط معیار کلاس ۳ را نشان میدهد. اگر محصول خطر فرعی دارد (مثلاً سمی یا خورنده است)، گروه بستهبندی بر پایه هر دو خطر بررسی میشود و کلاس اصلی با جدول تقدم خطرها (بند 2.0.3 کتاب نارنجی؛ ADR 2.1.3.10) تعیین میشود. نمونه: متانول نقطه اشتعال زیر ۲۳ درجه دارد و سمی هم هست؛ نتیجه «کلاس ۳ با خطر فرعی 6.1، گروه II» است.
مایعات چسبناک: رنگ، لاک، چسب
مایعات غلیظ مثل رنگ، لعاب، لاک، جلا، چسب و واکس با نقطه اشتعال زیر ۲۳ درجه ممکن است به جای گروه II در گروه III قرار بگیرند، به شرط آنکه گرانروی و نقطه اشتعال آنها با جدول آزمون گرانروی بخوانند، در آزمون جدایش حلال کمتر از ۳ درصد حلال جدا شود، معیار کلاس 6.1 یا ۸ را نداشته باشند و در ظرف حداکثر ۴۵۰ لیتری باشند (کتاب نارنجی 2.3.2.2؛ ADR/RID 2.2.3.1.4). مایعات چسبناک با نقطه اشتعال ۲۳ تا ۶۰ درجه که سمی، خورنده یا زیانآور برای محیط زیست نیستند، با گذراندن همین آزمونها و در ظرف تا ۴۵۰ لیتر، اصلاً مشمول مقررات نمیشوند (ADR/RID 2.2.3.1.5). این تصمیم باید بر پایه گزارش آزمون باشد، نه حدس.
برچسب کلاس ۳ و پلاک نارنجی
برای متانول، برچسب 6.1 (جمجمه) هم کنار برچسب ۳ زده میشود. روی تانکر و تانککانتینر، پلاک نارنجی با دو عدد نصب میشود: بالا شماره شناسایی خطر و پایین شماره UN.
33/1203 بنزین: «۳۳» یعنی مایع بسیار قابل اشتعال (نقطه اشتعال زیر ۲۳ درجه). 30/1202 گازوئیل: «۳۰» یعنی مایع قابل اشتعال با نقطه اشتعال ۲۳ تا ۶۰ درجه (و طبق ADR گازوئیل تا ۱۰۰ درجه). 336/1230 متانول: مایع بسیار قابل اشتعال و سمی. توضیح کامل در صفحه برچسبها و پلاک نارنجی.
کالاهای رایج کلاس ۳ در تجارت ایران
کلاس ۳ شاید پرتکرارترین کلاس در تجارت ایران باشد: در صادرات، فرآوردههای نفتی با تانکر جادهای و متانول با کشتی؛ در واردات، حلالها، رنگ، جوهر چاپ، چسب، رزین و عطر از ترکیه، چین، امارات و اروپا. همه ردیفها با پایگاه داده کالای خطرناک BAM آلمان (جدول A در ADR 2025) کنترل شدهاند:
| کالا | شماره UN | کلاس (خطر فرعی) | گروه بستهبندی | نکته |
|---|---|---|---|---|
| بنزین | UN 1203 | ۳ | II | پلاک 33؛ نام رسمی MOTOR SPIRIT یا GASOLINE یا PETROL |
| گازوئیل، سوخت دیزل، نفت گرمایشی سبک | UN 1202 | ۳ | III | پلاک 30؛ نکته ADR بالا را ببینید |
| نفت سفید | UN 1223 | ۳ | III | پلاک 30 |
| نفت خام | UN 1267 | ۳ | I، II یا III | بسته به نقطه اشتعال و نقطه جوش هر محموله |
| فرآوردههای تقطیر نفت n.o.s. (مثل نفتا) | UN 1268 | ۳ | I، II یا III | بسته به مشخصات محصول |
| متانول | UN 1230 | ۳ (6.1) | II | پلاک 336؛ صادرات فله با کشتی تابع کد IBC است |
| اتانول (الکل اتیلیک) | UN 1170 | ۳ | II یا III | محلول آبی تا ۲۴ درصد حجمی الکل مشمول ADR نیست (ویژهمقرره 144) |
| ایزوپروپانول (الکل ایزوپروپیل) | UN 1219 | ۳ | II | حلال و ضدعفونیکننده |
| استون | UN 1090 | ۳ | II | پلاک 33 |
| تولوئن | UN 1294 | ۳ | II | حلال صنایع رنگ و چسب |
| زایلن | UN 1307 | ۳ | II یا III | بسته به ایزومر و نقطه اشتعال |
| بنزن | UN 1114 | ۳ | II | ماده اولیه پتروشیمی |
| جایگزین تربانتین (تینر نفتی، وایت اسپیریت) | UN 1300 | ۳ | II یا III | بسته به نقطه اشتعال |
| رنگ (و لاک، لعاب، جلا) | UN 1263 | ۳ | I، II یا III | رنگ چسبناک ممکن است گروه III شود؛ مواد مرتبط با رنگ (تینر) هم همین ردیف است |
| جوهر چاپ | UN 1210 | ۳ | I، II یا III | شامل مواد مرتبط با جوهر چاپ |
| چسب حاوی مایع قابل اشتعال | UN 1133 | ۳ | I، II یا III | چسبهای حلالدار کفش، موکت و ساختمان |
| محلول رزین قابل اشتعال | UN 1866 | ۳ | I، II یا III | رزین در حلال |
| عطر، ادکلن و محصولات معطر با حلال قابل اشتعال | UN 1266 | ۳ | II یا III | بیشتر عطرهای الکلی گروه II؛ بستههای کوچک اغلب بهصورت مقدار محدود (LQ) |
| مایع قابل اشتعال n.o.s. | UN 1993 | ۳ | I، II یا III | نام فنی ماده در پرانتز کنار نام حمل میآید |
| مایع داغ قابل اشتعال n.o.s. | UN 3256 | ۳ | III | نقطه اشتعال بالای ۶۰ درجه، حمل در دمای نقطه اشتعال یا بالاتر |
| موتور یا ماشینآلات با سوخت مایع قابل اشتعال | UN 3528 | ۳ | ندارد | موتور بنزینی یدکی، دستگاه با موتور بنزینی؛ ویژهمقرره 363 ADR |
درباره UN 3528: موتور احتراق داخلی یا ماشینآلاتی که با سوخت مایع قابل اشتعال (مثل بنزین) کار میکنند، چه جداگانه حمل شوند و چه داخل دستگاه، در کلاس ۳ قرار میگیرند. همتای آن برای سوخت گازی UN 3529 در کلاس ۲٫۱ و برای ماشینآلات با موتور احتراق داخلی عمومی UN 3530 در کلاس ۹ است. شرایط سوخت باقیمانده در مخزن و معافیتها در ویژهمقرره 363 ADR آمده است.
کلاس ۳ در هر مد حمل
جاده (ADR)
تانکر سوخت باید از نوع تأییدشده FL باشد و پیش از پر و خالی کردن، اتصال زمین برای تخلیه الکتریسیته ساکن برقرار شود. پلاک نارنجی با شماره (مثلاً 33/1203) روی تانکر و کد محدودیت تونل در اسناد لازم است. برای محموله بستهبندیشده، اگر مقدار کل از سقف بند 1.1.3.6 کمتر باشد، بخشی از الزامات سادهتر میشود (برای متانول در دسته حمل ۲، سقف ۳۳۳ لیتر). ایران عضو ADR نیست، اما تانکر ایرانی در ترکیه و کشورهای عضو دیگر باید آن را رعایت کند.
ریل (RID)
RID همان جدول گروه بستهبندی و همان نکته گازوئیل ۶۰ تا ۱۰۰ درجه را دارد. ایران عضو COTIF است و RID در حمل ریلی بینالمللی سوخت و حلال لازمالاجرا است؛ واگن مخزندار هم پلاک نارنجی با شماره میخواهد.
دریا (کد IMDG)
کد IMDG (اصلاحیه 42-24، الزامی از ۱ ژانویه ۲۰۲۶) گازوئیل بالای ۶۰ درجه را کلاس ۳ نمیداند. در اظهارنامه دریایی کالای کلاس ۳ معمولاً نقطه اشتعال هم خواسته میشود، و بسیاری از فرآوردههای نفتی و حلالها «آلاینده دریایی» هستند و علامت ماهی و درخت میخواهند. حمل فله متانول و مواد شیمیایی مایع با کشتی شیمیاییبر تابع کد IBC است.
هوا (ICAO / IATA)
بر پایه دستورالعمل فنی ICAO و IATA DGR (ویرایش ۶۷، ۲۰۲۶)، مایعات کلاس ۳ با سقف مقدار در هر بسته پذیرفته میشوند؛ این سقف برای گروه I بسیار کم است و در هواپیمای مسافربری کمتر از هواپیمای باری است، و ایرلاینها اغلب محدودیتهای سختتری هم دارند. بستهبندی هوایی باید تفاوت فشار را تحمل کند؛ ظرفی که در جاده نشت نمیکند، ممکن است در ارتفاع نشت کند.
خطر از دید صاحب کالا
چه چیزی را کنترل کنید:
- نقطه اشتعال واقعی محموله (ظرف بسته) و نقطه جوش اولیه را از بخش ۹ SDS بگیرید و با گروه بستهبندی بخش ۱۴ مقایسه کنید. یک تغییر کوچک در فرمول (مثلاً حلال ارزانتر) میتواند گروه III را به II تبدیل کند.
- بستهبندی دارای علامت UN مناسب گروه بستهبندی: حرف X برای گروههای I، II و III، حرف Y برای II و III و حرف Z فقط برای III. بشکه با علامت Z برای بنزین (گروه II) مجاز نیست.
- فضای خالی برای انبساط: مایع در گرمای کانتینر منبسط میشود؛ ظرف را کاملاً پر نکنید.
- الکتریسیته ساکن: هنگام پر و خالی کردن، اتصال زمین را رعایت کنید.
- علامت آلاینده دریایی برای حمل دریایی، و درج نام فنی برای ردیفهای n.o.s.
اگر کنترل نکنید چه میشود: کانتینر در بندر برای بازبینی و اصلاح برچسب متوقف میشود، ممکن است لازم باشد کالا دوباره بستهبندی شود، هزینه انبارداری و دموراژ روزانه بالا میرود و خط کشتیرانی جریمه اظهار نادرست میگیرد. نشت مایع قابل اشتعال در کانتینر یا تانکر میتواند آتشسوزی و خسارت به کالای دیگران و محیط زیست به بار بیاورد.
چه کسی میپردازد: فرستنده و صاحب کالا. کتاب نارنجی (فصلهای 1.4 و 5.4) و ADR بند 1.4.2.1 طبقهبندی، بستهبندی، علامتگذاری، برچسبزنی و اظهار را بر عهده فرستنده میگذارند؛ حملکننده، فورواردر و کارگزار گمرکی این مسئولیت را بر عهده نمیگیرند. در حمل دریایی هم بر پایه اصل بند ۶ ماده ۴ مقررات لاهه-ویسبی، فرستنده کالای خطرناک اعلامنشده مسئول خسارتها است. پوشش بیمه از طریق بیمهگران همکار و بر پایه اظهار درست کالا است. برای نکات ایمنی بارگیری، ایمنی کانتینر و مهار کانتینر را ببینید.
گامبهگام: آمادهسازی محموله مایع قابل اشتعال
- نقطه اشتعال، نقطه جوش اولیه، شماره UN و نام حمل صحیح را از SDS بگیرید.
- گروه بستهبندی را با جدول بالا (یا ابزار نقطه اشتعال) کنترل کنید و خطر فرعی را در نظر بگیرید.
- بستهبندی دارای علامت UN مناسب، برچسب ۳ (و برچسب خطر فرعی)، و در صورت نیاز علامت آلاینده دریایی را آماده کنید.
- اظهارنامه کالای خطرناک را با نقطه اشتعال و، برای n.o.s.، نام فنی ماده تکمیل کنید.
- برای واردات، مجوزهای لازم را معمولاً پیش از ثبت سفارش از مرجع صدور مجوز بپرسید و با ما مسیر، نوع کانتینر و زمانبندی بندر را هماهنگ کنید. صفحه ترخیص کالای شیمیایی و مواد اولیه جزئیات ترخیص کالا را دارد.
پرسشهای رایج
گازوئیل کالای خطرناک است؟
بله. گازوئیل و سوخت دیزل UN 1202، کلاس ۳، گروه بستهبندی III و شماره شناسایی خطر 30 دارند. در جاده و ریل (ADR و RID) حتی گازوئیل با نقطه اشتعال بالای ۶۰ تا ۱۰۰ درجه هم کلاس ۳ است، اما در دریا و هوا چنین گازوئیلی کلاس ۳ نیست و معمولاً بهعنوان ماده زیانآور برای محیط زیست، UN 3082 در کلاس ۹، حمل میشود.
عطر و ادکلن هم کالای خطرناک است؟
بیشتر عطرها و ادکلنها چون پایه الکلی دارند، UN 1266 در کلاس ۳ و معمولاً گروه بستهبندی II هستند. بستههای کوچک خردهفروشی اغلب بهصورت مقدار محدود (LQ) حمل میشوند که برچسب و اسناد سادهتری دارد، اما باز هم باید اظهار شوند.
نقطه اشتعال را از کجا بفهمم؟
از بخش ۹ برگه SDS (اطلاعات فیزیکی و شیمیایی) که سازنده میدهد. مقدار باید با روش ظرف بسته (closed cup) اندازهگیری شده باشد. اگر SDS قدیمی است یا فرمول عوض شده، از سازنده گزارش آزمون تازه بخواهید.
رنگ با نقطه اشتعال زیر ۲۳ درجه حتماً گروه II است؟
نه همیشه. رنگ، لاک، چسب و مایعات چسبناک مشابه ممکن است با آزمون گرانروی و آزمون جدایش حلال در گروه III قرار بگیرند، به شرط اینکه در ظرف حداکثر ۴۵۰ لیتری باشند و معیار کلاس 6.1 یا ۸ را نداشته باشند (ADR/RID 2.2.3.1.4). این باید با گزارش آزمون ثابت شود.
موتور بنزینی یدکی را چطور اظهار کنم؟
موتور احتراق داخلی که با سوخت مایع قابل اشتعال کار میکند، UN 3528 در کلاس ۳ است. اگر موتور با گاز قابل اشتعال کار کند UN 3529 (کلاس 2.1) و برای ماشینآلات با موتور احتراق داخلی عمومی UN 3530 (کلاس ۹) کاربرد دارد. شرایط سوخت باقیمانده را با ویژهمقرره 363 ADR کنترل کنید.
متانول چرا دو برچسب دارد؟
چون متانول هم مایع بسیار قابل اشتعال است (نقطه اشتعال زیر ۲۳ درجه) و هم سمی. طبقهبندی آن UN 1230، کلاس ۳ با خطر فرعی 6.1، گروه بستهبندی II است؛ پس برچسب ۳ و برچسب 6.1 هر دو لازم است و روی تانکر پلاک نارنجی 336/1230 نصب میشود.
مسئولیت با صاحب کالاست
طبقهبندی، بستهبندی، علامتگذاری، برچسبزنی و اظهار کالای خطرناک به عهده فرستنده (صاحب کالا) است (کتاب نارنجی فصلهای 1.4 و 5.4؛ ADR بند 1.4.2.1). این صفحه آموزشی است و جای متن رسمی مقررات و برگه اطلاعات ایمنی (SDS) سازنده را نمیگیرد.
منابع
- UN Recommendations on the Transport of Dangerous Goods, Model Regulations, 24th revised edition (2025), ST/SG/AC.10/1/Rev.24, chapters 1.4, 2.0.3, 2.3, 5.4 (دسترسی ۲۷ آبان ۱۴۰۵)
- ADR 2025 (UNECE)، بندهای 1.1.3.6، 1.4.2.1، 2.1.3.10، 2.2.3.1.1 تا 2.2.3.1.5 و ویژهمقررههای 144 و 363 (لازمالاجرا از ۱ ژانویه ۲۰۲۵؛ دسترسی ۲۷ آبان ۱۴۰۵)
- RID 2025 (OTIF)، بند 2.2.3.1.1 (یادداشت ۲: گازوئیل ۶۰ تا ۱۰۰ درجه) و 2.2.3.1.3 تا 2.2.3.1.5 (دسترسی ۲۷ آبان ۱۴۰۵)
- BAM Dangerous Goods Database (DGG-Info)، ردیفهای ADR 2025 برای UN 1090، 1114، 1155، 1204، 1133، 1170، 1202، 1203، 1210، 1219، 1223، 1230، 1263، 1266، 1267، 1268، 1294، 1300، 1307، 1866، 1993، 3256 و 3528 (دسترسی ۲۷ آبان ۱۴۰۵)
- BAM DGG-Info: Diesel fuel, 60 °C < fl.p. <= 100 °C (ADR: UN 1202؛ IMDG/ICAO: UN 3082) (دسترسی ۲۷ آبان ۱۴۰۵)
- BAM DGG-Info: UN 1230 Methanol, ADR 2025 (دسترسی ۲۷ آبان ۱۴۰۵)
- IMO: Dangerous goods، کد IMDG (اصلاحیه 42-24) و کد IBC (دسترسی ۲۷ آبان ۱۴۰۵)
- ICAO: Annex 18 و Technical Instructions (دسترسی ۲۷ آبان ۱۴۰۵)
- IATA Dangerous Goods Regulations، ویرایش ۶۷ (۲۰۲۶) (لازمالاجرا از ۱ ژانویه ۲۰۲۶؛ دسترسی ۲۷ آبان ۱۴۰۵)
- qavanin.ir، سامانه ملی قوانین و مقررات: «آییننامه اجرایی حمل و نقل جادهای مواد خطرناک» مصوب ۲۲ اسفند ۱۳۸۰ هیئت وزیران، با اصلاحات بعدی (آخرین اصلاح ۱۱ شهریور ۱۴۰۵) (دسترسی ۲۷ آبان ۱۴۰۵)
- آییننامه اجرایی حمل و نقل جادهای مواد خطرناک (خلاصه FAOLEX) (دسترسی ۲۷ آبان ۱۴۰۵)
← کالای خطرناک: همه کلاسها · بازگشت به دانشنامه · کالای خطرناک چیست · برچسب کالای خطرناک، پلاکارد و پلاک نارنجی · کلاس ۲: گازها · کلاس ۴: جامدات قابل اشتعال، خودسوز و واکنشدهنده با آب · مهار کانتینر · ایمنی کانتینر · ترخیص کالای شیمیایی و مواد اولیه