ILSگروه خدمات لجستیک ایران
ENRUFA

دانشنامه · تاریخ گمرک

موزه اسناد گمرکی: حق‌العمل‌کاری در دهه ۱۳۵۰

این صفحه بخشی از بایگانی خانوادگی گروه ILS است: کارت‌ها، پروانه‌ها و نامه‌هایی که نشان می‌دهند حرفه حق‌العمل‌کاری گمرک (کارگزاری امروز) در دهه ۱۳۵۰ چگونه کار می‌کرد. اسناد به ترتیب زمان چیده شده‌اند؛ روی هر تصویر بزنید تا بزرگ شود.

گروه خدمات لجستیک ایران (ILS) داستان یک خانواده و یک حرفه است. علی منصوری کار گمرکی را در اوایل دهه ۱۳۵۰ در تهران شروع کرد، در ۱۳۵۳ اولین کارت حق‌العمل‌کاری را گرفت و از ۱۳۵۴ کار را در قالب شرکتی کامل در ترخیص، صادرات و واردات و حمل داخلی و بین‌المللی خشکی و دریایی ادامه داد. نسل بعد همین راه را در ترخیص، ترانزیت و حمل بین‌المللی گسترش داد.

این اسناد فقط سابقه یک خانواده نیستند؛ تصویر کم‌یابی از دستگاه اداری گمرک ایران پیش از دیجیتال شدن‌اند: تمبرهای تمدید، مهرهای ادارات، پی‌نوشت‌های دستی، دفتر حق‌العمل‌کاری و کارت اتحادیه صنفی. اگر با قانون امروز آشنا هستید، درس کارگزار رسمی گمرک و مقایسه قانون ۱۳۵۰ و ۱۳۹۰ را کنار این صفحه بخوانید.

در تصاویر فقط شماره شناسنامه و تاریخ تولد محو شده‌اند. سال‌های «۲۵۳۵ و ۲۵۳۶» تاریخ شاهنشاهی رسمی آن دوره‌اند و با ۱۳۵۵ و ۱۳۵۶ برابرند.

بخش ۱
گرفتن اولین کارت (۱۳۵۲ تا ۱۳۵۳)

تعهدنامه دست‌نویس علی منصوری، ۱۳۵۳
۱۳۵۳/۶/۲۱

تعهدنامه دست‌نویس: کارمند دولت نبودن

یکی از شرط‌های گرفتن کارت این بود که حق‌العمل‌کار کارمند هیچ سازمان دولتی نباشد. علی منصوری این تعهد را ده روز پیش از صدور اولین کارتش به خط خود نوشته است. پیش از آن گمرک درباره سابقه او از اداره حقوقی استعلام کرده بود و ضمانت‌نامه بانکی هم سپرده شده بود.

متن سنداداره گمرک تهران. احتراماً، اینجانب علی منصوری به شناسنامه شماره ... صادره از کرمانشاه تعهد می‌نمایم که در هیچ‌یک از سازمان‌های دولتی مستخدم نبوده و در هیچ‌یک استخدام نگردم و چنانچه خلاف آن ثابت شود طبق مقررات با اینجانب رفتار گردد. علی منصوری، ۵۳/۶/۲۱

مبنا: ماده ۳۷۷ آیین‌نامه اجرایی قانون امور گمرکی (۱۳۵۱): ایرانی بودن، ۲۵ سال سن، نداشتن محکومیت و سابقه قاچاق، کارمند دولت نبودن، دیپلم، کارت بازرگانی و قبولی در امتحان گمرک. ماده ۳۵ قانون ۱۳۵۰ هم اشتغال کارکنان گمرک به حق‌العمل‌کاری را ممنوع کرده بود.

روی اولین کارت حق‌العمل‌کاری ۱۳۵۳پشت کارت با مهرهای تمدید
۱۳۵۳/۷/۱

اولین کارت حق‌العمل‌کاری، گمرکات تهران

کارت با عکس، تمبرهای «گمرکات» و مهر وزارت دارایی، اداره کل گمرک. شماره مرکزی ۴۳۵ و ردیف محلی ۴۰. اعتبار کارت فقط یک سال بود (از ۱۳۵۳/۷/۱ تا ۱۳۵۳/۱۲/۲۹) و پشت آن تمدیدهای سال‌های بعد با استناد به ماده ۳۸۰ آیین‌نامه و مهر اداره حقوقی و قضایی گمرک تهران خورده است.

متن سندبه موجب این برگ به آقای علی منصوری اجازه داده می‌شود که بر طبق مقررات فصل چهارم آیین‌نامه اجرای قانون امور گمرکی به مدت یک سال از تاریخ ۵۳/۷/۱ الی ۵۳/۱۲/۲۹ در اداره گمرکات تهران به شغل حق‌العمل‌کاری بپردازد.

بخش ۲
از دفتر به شرکت (۱۳۵۴)

آگهی تأسیس شرکت در روزنامه رسمی ۱۳۵۴
۱۳۵۴/۶/۲۲

آگهی تأسیس در روزنامه رسمی

شرکت خانوادگی در ۱۳۵۴/۴/۳۱ با شماره ۲۲۴۴۳ در اداره ثبت شرکت‌ها ثبت شد و آگهی آن در روزنامه رسمی آمد. موضوع فعالیت از همان روز اول یک شرکت لجستیکی کامل بود. در آن زمان درج خدمات در موضوع فعالیت ثبت‌شده برای حمل زمینی و دریایی کافی بود؛ فقط حمل هوایی به مجوز جداگانه IATA نیاز داشت.

متن سندموضوع شرکت: حق‌العمل‌کاری و ترخیص کالا از کلیه گمرکات ایران، صادرات و واردات کلیه کالاهای مجاز، تصدی به امور حمل و نقل کالا چه در داخل و چه در خارج از کشور از طریق خشکی و دریا.
نامه دست‌نویس درخواست تمدید کارت، ۱۳۵۴
۱۳۵۴/۷/۲۹

درخواست دست‌نویس تمدید کارت

هر سال حق‌العمل‌کار کارت و «دفتر حق‌العمل‌کاری» خود را به گمرک تحویل می‌داد تا کارت تمدید شود. پی‌نوشت آبی پایین نامه، ارجاع به اداره حقوقی و قضایی گمرک است.

متن سندریاست محترم اداره گمرک تهران. احتراماً به پیوست کارت و دفتر حق‌العمل‌کاری خود را تقدیم می‌نمایم. خواهشمند است دستور فرمایید نسبت به تمدید کارت حق‌العمل‌کاری اینجانب اقدام نمایند. با کمال احترام، علی منصوری.

مبنا: ماده ۳۸۰ آیین‌نامه ۱۳۵۱؛ اعتبار یک‌ساله و تمدید با ارائه دفتر حق‌العمل‌کاری.

بخش ۳
پروانه دائم و کار در همه گمرکات (۲۵۳۵ تا ۲۵۳۶)

پروانه حق‌العمل‌کاری ۲۵۳۵ با امضای اداره کل گمرک ایران
۲۵۳۵/۸/۲۹ (۱۳۵۵)

پروانه حق‌العمل‌کاری شماره ۱۲۱۸

مهم‌ترین سند این مجموعه. پروانه به استناد ماده ۳۷۷ آیین‌نامه اجازه حق‌العمل‌کاری در همه گمرکات کشور را می‌داد، اما برای شروع کار در هر گمرک هنوز کارت جداگانه‌ای از منطقه گمرکی همان‌جا لازم بود. این نظام دوبخشی (پروانه سراسری و کارت محلی یک‌ساله) در قانون ۱۳۹۰ به پروانه کارگزاری معتبر در همه گمرکات تبدیل شد.

متن سندبه موجب این پروانه و با استناد ماده ۳۷۷ آیین‌نامه اجرایی قانون امور گمرکی و با توجه به سوابق موجود در گمرک ایران، اجازه حق‌العمل‌کاری در گمرکات کشور را خواهید داشت. برای شروع کار در هر یک از گمرکات کشور نیاز به صدور کارت حق‌العمل‌کاری از طرف مناطق گمرکی به نام شما خواهد بود که با توجه به ضوابط مربوط و بنا بر تقاضای کتبی شما و تأمین تضمین مقرر و موافقت منطقه گمرکی مربوط برای مدت یک سال صادر و در حدود مقررات هر ساله قابل تمدید می‌باشد. از طرف رئیس کل گمرک ایران.
کارت حق‌العمل‌کاری منطقه مرکز و شمالپشت کارت با جدول تمبر تمدید
۲۵۳۶ (۱۳۵۶)

کارت حق‌العمل‌کاری «منطقه مرکز و شمال»

کارتی که بر اساس همان پروانه ۱۲۱۸ و کارت بازرگانی برای گمرکات تهران صادر شد، با امضای مدیرکل امور اجرایی منطقه مرکز و شمال وزارت امور اقتصادی و دارایی. پشت کارت جدولی برای چسباندن تمبر تمدید هر سال دارد؛ تمدیدها تا ۱۳۵۹ ادامه یافته است.

بخش ۴
صنف و ابزار کار

کارت عضویت اتحادیه حق‌العمل‌کاران گمرک
دهه ۱۳۵۰

کارت عضویت اتحادیه حق‌العمل‌کاران گمرک

حق‌العمل‌کاران گمرکات تهران اتحادیه صنفی خود را داشتند. امروز هم نماینده اتحادیه کارگزاران در کمیسیون رسیدگی به تخلفات کارگزاران حضور دارد (ماده ۱۲۹ قانون ۱۳۹۰).

کارت عضویت اتحادیه حق‌العمل‌کاران گمرکات تهران ۲۵۳۶
۲۵۳۶ (۱۳۵۶)

کارت عضویت اتحادیه، گمرکات تهران

نسخه بعدی کارت اتحادیه با شماره ۶۴، صادره ۳۱ خرداد ۲۵۳۶ و معتبر تا پایان همان سال، با مهر گمرکات تهران.

نامه دست‌نویس درخواست دفتر حق‌العمل‌کاری
۱۳۵۶/۲/۲۳

درخواست خرید «دفتر حق‌العمل‌کاری»

حق‌العمل‌کار علاوه بر کارت، دفتر رسمی‌ای از گمرک می‌خرید و کارهای خود را در آن ثبت می‌کرد. در این نامه از گمرک جنوب تهران خواسته شده یک جلد دفتر در مقابل پرداخت هزینه صادر شود؛ پایین نامه دستور گمرک به «دایره صندوق» برای دریافت مبلغ آمده است.

از آن روزها تا امروز

کارت یک‌ساله با تمبر، دفتر کاغذی و نامه دست‌نویس جای خود را به سامانه جامع گمرکی (EPL)، اظهار الکترونیکی و پروانه کارگزاری دوساله داده است. اما اصل کار همان است: کارگزار به وکالت از صاحب کالا، با دانش قانون و مسئولیت شخصی، کالا را از گمرک ترخیص می‌کند. گروه ILS این کار را از ۱۳۵۲ بی‌وقفه ادامه داده است.

کارگزار رسمی گمرک کیست · مراحل ترخیص کالا · ← بازگشت به دانشنامه

حمل، ترانزیت و ترخیص بار خود را به ما بسپارید

درخواست مشاوره و استعلام