دانشنامه حمل · کالای خطرناک
واکنش در حادثه کالای خطرناک
در حادثه کامیون یا تانکر حامل کالای خطرناک، سه کار جانها را نجات میدهد: فاصله گرفتن در سمت بالادست باد، خبر دادن فوری به آتشنشانی ۱۲۵ با شماره روی پلاک نارنجی، و دور نگه داشتن مردم. راننده طبق «دستورالعمل کتبی» ADR عمل میکند و نیروهای امدادی در بسیاری از کشورها با «راهنمای واکنش اضطراری» (ERG) فاصله جداسازی را تعیین میکنند. در این درس هر دو را به فارسی میخوانید، با جدول ۳۰ ماده پرکاربرد در حمل ایران و یک شبیهساز حادثه.
نامها و معادلها
- نام فارسی
- واکنش اضطراری در حادثه کالای خطرناک، مقابله با حادثه مواد خطرناک، حادثه مواد شیمیایی در جاده، فاصله جداسازی اولیه، منطقه اقدام حفاظتی، طرحهای اضطراری کشتی
- نام رسمی انگلیسی
- Emergency response to dangerous goods incidents; Emergency Response Guidebook (ERG 2024); Initial isolation and protective action distances; Instructions in writing; Emergency Response Procedures for Ships Carrying Dangerous Goods (EmS Guide)
- علامت اختصاری
- ERG، EmS، TIH، PIH، HIN، BLEVE، HAZMAT
- در بازار به آن میگویند
- ای آر جی، کتاب نارنجی آتشنشانی، راهنمای واکنش اضطراری، هزمت، حادثه تانکر، واژگونی تانکر سوخت، نشت آمونیاک، نشت کلر، شعاع ایمنی، ایمز، EmS code، فاصله ایمن از تانکر
در حادثه کالای خطرناک چه باید کرد؟
اگر کامیون، تانکر یا کانتینری که پلاک نارنجی یا برچسب لوزی شکل خطر دارد تصادف کرده، واژگون شده، نشت دارد یا دود میکند: به آن نزدیک نشوید، در سمتی بایستید که باد از پشت شما به سوی حادثه میوزد، به آتشنشانی ۱۲۵ زنگ بزنید و بگویید چه عددی روی پلاک نارنجی است، و دیگران را هم دور کنید. مجروح را فقط اگر بدون ورود به مواد ریختهشده یا بخار شدنی است دور کنید و برای او ۱۱۵ را بگیرید. بقیه کار با نیروهای آموزشدیده است.
این قاعدهها از دو متن رسمی میآیند. اولی «دستورالعمل کتبی» موافقتنامه ADR است که هر راننده کالای خطرناک در اروپا و کشورهای عضو باید در کابین داشته باشد. دومی «راهنمای واکنش اضطراری ۲۰۲۴» (Emergency Response Guidebook, ERG 2024) است که دولتهای کانادا، آمریکا و مکزیک برای آتشنشان، پلیس و امدادگری که اول به محل میرسد منتشر کردهاند. در این صفحه از هر دو به فارسی استفاده کردهایم.
این صفحه آموزشی است، نه دستور عملیات
ERG راهنمای دولتهای آمریکای شمالی است و راهنمای رسمی ایران نیست. ترجمه و خلاصه آن در این صفحه کار ایران لجستیک است. در ایران، در صحنه حادثه، از دستور آتشنشانی، پلیس و اورژانس پیروی کنید. فاصلههای ERG فقط برای دقیقههای اول است و فرمانده صحنه بنا به باد، شیب زمین و مقدار ماده آن را تغییر میدهد.
راننده چه میکند: دستورالعمل کتبی ADR
ADR در بند 5.4.3.1 میگوید برای کمک در حادثه یا وضعیت اضطراری، «دستورالعمل کتبی» با قالب بند 5.4.3.4 باید در کابین خدمه و دم دست باشد. طبق بند 5.4.3.2 حملکننده (شرکت حمل) آن را به زبانی که هر عضو خدمه بخواند و بفهمد، پیش از شروع سفر به راننده میدهد و باید مطمئن شود که راننده آن را فهمیده و میتواند اجرا کند. طبق بند 5.4.3.3 راننده پیش از حرکت باید بداند چه کالای خطرناکی بار زده و دستورالعمل را بخواند. متن کامل این فرم چهارصفحهای را به فارسی و انگلیسی در دستورالعمل کتبی راننده (ترجمه کامل، قابل چاپ A4) و نسخه موبایل آن را در کارت جیبی راننده گذاشتهایم. یازده اقدام صفحه اول آن، به زبان ساده:
- ترمز، موتور، باتری: ترمز دستی را بکشید، موتور را خاموش کنید و اگر کلید قطع اصلی برق هست، باتری را جدا کنید.
- هیچ منبع جرقه: سیگار، سیگار الکترونیکی و روشن کردن هر وسیله برقی ممنوع.
- خبر دادن: به خدمات امدادی خبر دهید و تا جایی که میتوانید درباره حادثه و ماده درگیر بگویید (شماره UN، کلاس، مقدار).
- جلیقه و علامت هشدار: جلیقه شبنما بپوشید و علامتهای هشدار ایستا (مثلث) را در جای مناسب بگذارید.
- اسناد دم دست: اسناد حمل را برای نیروهای امدادی آماده نگه دارید.
- بالادست باد: وارد مواد ریختهشده نشوید، به آنها دست نزنید و با ایستادن در بالادست باد دمه، دود، گرد و بخار را تنفس نکنید.
- آتش کوچک: اگر ایمن است، آتش کوچک و تازه در تایر، ترمز یا محفظه موتور را با کپسول خاموش کنید.
- آتش بار، نه: خدمه با آتشی که در محفظه بار افتاده مقابله نمیکنند.
- مهار نشتی: اگر ایمن است، با تجهیزات همراه خودرو جلوی رسیدن نشتی به جوی، رودخانه و فاضلاب را بگیرید.
- دور شدن و دور کردن: از محل دور شوید، به دیگران هم بگویید دور شوند و از راهنمایی نیروهای امدادی پیروی کنید.
- لباس آلوده: لباس و تجهیزات حفاظتی آلوده را درآورید و به شکل ایمن کنار بگذارید.
صفحههای دوم و سوم همان فرم، برای هر برچسب خطر (از کلاس ۱ تا ۹) میگوید چه خطری هست و چه کار اضافهای لازم است؛ مثلاً برای گاز آتشگیر «پناه بگیرید و به جاهای گود نروید». صفحه چهارم فهرست تجهیزات همراه است (گوه چرخ، دو علامت هشدار ایستا، مایع شستوشوی چشم، و برای هر عضو خدمه جلیقه، چراغ قوه، دستکش و محافظ چشم؛ و برای برخی کلاسها ماسک فرار، بیلچه، درپوش آبراهه و ظرف جمعآوری). فهرست کامل و قاعده کپسولها را در آموزش و گواهینامه راننده کالای خطرناک ببینید.
پشت تلفن چه بگوییم
بخش «اطلاعرسانی» ERG (صفحه ۵) فهرستی از اطلاعاتی میدهد که امدادگر لازم دارد. همان را برای تماس با ۱۲۵ در ایران به فارسی و کوتاه آوردهایم:
| چه بگویید | نمونه |
|---|---|
| نام و شمارهای که با آن تماس میگیرید | تا اگر قطع شد، دوباره با شما تماس بگیرند |
| محل دقیق (جاده، کیلومتر، جهت حرکت، نشانه نزدیک) | «آزادراه، حدود ۲ کیلومتر بعد از عوارضی، سمت رفت» |
| چه اتفاقی افتاده: نشت، آتش، دود، واژگونی | «تانکر واژگون شده و مایع روی آسفالت میریزد، آتش نیست» |
| عددهای پلاک نارنجی یا نام ماده | «پلاک نارنجی: بالا ۳۳، پایین ۱۲۰۳» |
| نوع و اندازه ظرف، مقدار تقریبی | تانکر، کانتینر، بشکه، سیلندر |
| باد، هوا و شیب زمین | «باد از سمت شمال میوزد» |
| چه چیزی نزدیک است | روستا، مدرسه، رودخانه، پمپ بنزین |
| مصدومان | تعداد و حال آنها؛ آیا با ماده تماس داشتهاند |
شماره روی پلاک نارنجی را از دور و بدون نزدیک شدن بخوانید. عدد بالا «شماره شناسایی خطر» (کد کِملر) و عدد پایین شماره UN ماده است:
پس از حادثه، اگر حمل در قلمرو یک کشور عضو ADR (مثلاً ترکیه) بوده، بند 1.8.5.1 میگوید بارگیر، پرکننده، حملکننده، تخلیهکننده یا گیرنده، هر کدام که درگیر بوده، باید حداکثر یک ماه بعد گزارش را با فرم بند 1.8.5.4 به مرجع صلاحیتدار آن کشور برساند. طبق بند 1.8.5.3 حادثهای گزارشکردنی است که در آن کالای خطرناک بیرون ریخته یا خطر قریبالوقوع ریختن بوده، یا آسیب به انسان، اموال یا محیط زیست پیش آمده، یا مقامهای رسمی درگیر شدهاند و یکی از معیارهای آن بند هم وجود دارد؛ مثلاً واژگون شدن تانکر معمولاً «خطر قریبالوقوع ریختن» شمرده میشود.
مردم و رهگذران چه کارهایی نباید بکنند
بزرگترین خطر بعد از حادثه، اغلب جمعیت است: کسانی که برای دیدن، فیلم گرفتن، جمع کردن سوخت یا کمک بیمحافظ جلو میروند. درس تلخ آن را ایران در حادثه قطار نیشابور، ۲۹ بهمن ۱۳۸۲ دید: ۵۱ واگن ساعت ۴ بامداد از ایستگاه ابومسلم به حرکت درآمدند و کیلومترها دورتر از ریل خارج شدند؛ به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس (۱۸ فوریه ۲۰۰۴) ۱۷ واگن گوگرد، ۶ واگن بنزین، ۷ واگن کود شیمیایی و ۱۰ واگن پنبه بار داشتند. واگنها آتش گرفتند و ساعتها بعد، وقتی دهها نفر در محل راه میرفتند یا آتش را خاموش میکردند، منفجر شدند. همان گزارش از ۴۶۰ مجروح، شکستن شیشهها تا حدود ۱۰ کیلومتر و ویرانی پنج روستا خبر داد؛ شمار جانباختگان در آمارهای اعلامشده حدود ۳۰۰ نفر است (جزئیات و منابع). در میان جانباختگان شمار زیادی آتشنشان، امدادگر و مسئول محلی بودند.
اگر رهگذر هستید، این کارها را نکنید
- برای تماشا یا فیلم گرفتن جلو نروید. ERG در صفحه ایمنی خود (صفحه ۴) اولین قاعده را «برای رفتن به داخل عجله نکنید» گذاشته است، حتی برای امدادگر آموزشدیده.
- سوخت ریختهشده را با ظرف جمع نکنید. بخار بنزین روی زمین پخش میشود و با اولین جرقه، آتش تا منبع برمیگردد (راهنمای ۱۲۸).
- در پاییندست باد، در گودال، جوی کنار جاده یا زیرگذر نایستید. بسیاری از گازها و بخارها از هوا سنگینترند و در جاهای گود جمع میشوند.
- از وسط مایع ریختهشده یا ابر بخار با خودرو رد نشوید. موتور و اگزوز داغ منبع جرقه است.
- سیگار نکشید و کبریت یا فندک روشن نکنید.
- بوی نامحسوس را نشانه بیخطری نگیرید. ERG هشدار میدهد گازهای بیبو هم ممکن است زیانآور باشند.
- به آتش بار یا مخزن آب نپاشید. برخی مواد با آب واکنش میدهند (مثلاً کاربید کلسیم یا سیانید سدیم در آب).
- راه آتشنشانی و آمبولانس را با خودرو و جمعیت نبندید.
راهنمای واکنش اضطراری ERG 2024 به فارسی
ERG چیست
ERG 2024 کتاب جیبی حدود ۳۹۰ صفحهای است که اداره ایمنی خطوط لوله و مواد خطرناک وزارت حمل و نقل آمریکا (PHMSA, US DOT)، وزارت حمل و نقل کانادا (Transport Canada) و وزارت زیرساخت، ارتباطات و حمل و نقل مکزیک (SICT) با همکاری مرکز اطلاعات شیمیایی آرژانتین (CIQUIME) تهیه کردهاند (صفحه ۳۸۰). هدفش این است که در هر خودروی آتشنشانی، پلیس و امداد یک نسخه باشد. طبق صفحه ۳۴۴، ERG برای مرحله اول حادثه در جاده و راهآهن نوشته شده و در تأسیسات ثابت، هواپیما یا کشتی ارزش محدودی دارد؛ جای آموزش، دانش و قضاوت درست را هم نمیگیرد. طبق صفحه ۳۸۰ تکثیر آن بدون اجازه جداگانه مجاز است، به شرط آنکه نام و نشان دولتهای تهیهکننده بیاجازه روی نسخه تکثیرشده نیاید؛ ما هم نشان آنها را به کار نبردهایم.
کتاب چهار بخش رنگی دارد: صفحههای زرد (فهرست بر پایه شماره UN، از صفحه ۲۸)، صفحههای آبی (فهرست الفبایی نام ماده به انگلیسی، از صفحه ۸۸)، صفحههای نارنجی (۶۲ «راهنما» با شماره سهرقمی، از صفحه ۱۵۲) و صفحههای سبز (جدولهای فاصله جداسازی و اقدام حفاظتی، از صفحه ۲۸۰). در صفحههای اول هم جدول برچسبها و پلاکاردها (صفحه ۸ و ۹) و شکل واگنها و تریلرها (صفحه ۱۰ تا ۱۵) آمده تا اگر شماره ماده معلوم نیست، از شکل ظرف یا برچسب یک راهنمای کلی پیدا شود.
ERG چطور کار میکند (نمودار صفحه ۱، به فارسی)
- شماره UN را پیدا کنید: از پلاک نارنجی، برچسب بسته یا اسناد حمل. در صفحههای زرد کنار هر شماره، شماره راهنمای نارنجی آمده است. اگر فقط نام ماده را میدانید، از صفحههای آبی شروع کنید.
- اگر شماره معلوم نیست: با جدول پلاکاردها (صفحه ۸ و ۹) یا شکل واگن و تریلر (صفحه ۱۰ تا ۱۵) راهنمای کلی را پیدا کنید. اگر هیچ نشانهای نیست، راهنمای ۱۱۱ را به کار ببرید. برای مواد منفجره زیرکلاس 1.1، 1.2، 1.3 و 1.5 راهنمای ۱۱۲ و برای 1.4 و 1.6 راهنمای ۱۱۴.
- اگر ماده در صفحه زرد یا آبی سبز رنگ شده: ماده «خطر سمی استنشاقی» (TIH) دارد یا با آب گاز سمی میسازد. فاصله جداسازی و اقدام حفاظتی را از جدول ۱ بخوانید و برای آتشسوزی، فاصله تخلیه را از راهنمای نارنجی بگیرید.
- «در صورت ریختن در آب»: اگر کنار نام این عبارت آمده، جدول ۲ میگوید چه گازی تولید میشود؛ از آب برای خاموش کردن استفاده نکنید.
- حرف P کنار شماره راهنما: یعنی ماده ممکن است در گرما یا آتش بهشدت «بسپارش» (پلیمر شدن) کند.
- بیش از یک ماده درگیر است: نمودار را به کار نبرید و فوراً با مرکز واکنش اضطراری تماس بگیرید.
هر راهنمای نارنجی چه بخشهایی دارد
طبق صفحه ۱۴۸، هر راهنما برای گروهی از مواد با خطر مشابه است و این بخشها را دارد: خطرهای احتمالی (آتش و انفجار، سلامت؛ امدادگر اول این بخش را میخواند)؛ ایمنی عمومی (تماس اضطراری، دور نگه داشتن افراد متفرقه، ماندن در بالادست باد، بالای شیب یا بالادست جریان آب)؛ لباس حفاظتی؛ تخلیه (فاصله جداسازی فوری در همه جهتها، فاصله تخلیه در نشت بزرگ و فاصله در آتشسوزی مخزن)؛ و واکنش اضطراری (آتش، نشت، کمکهای اولیه). عددهای بخش تخلیه را برای ۳۰ ماده پایینتر آوردهایم.
جدول سبز: منطقه جداسازی و منطقه اقدام حفاظتی
صفحه ۲۸۰ دو منطقه را تعریف میکند. منطقه جداسازی اولیه دایرهای دور محل نشت است که افراد در آن ممکن است در معرض غلظت خطرناک (در بالادست باد) و کشنده (در پاییندست باد) باشند. منطقه اقدام حفاظتی ناحیهای در جهت باد است که مردم در آن ممکن است از کار بیفتند و نتوانند از خود محافظت کنند، یا آسیب جدی و برگشتناپذیر ببینند. طبق صفحه ۲۸۸، این منطقه در عمل مربعی است که طول و عرض آن برابر «فاصله در جهت باد» جدول است و نیمی از آن در هر طرف محور باد قرار میگیرد. «نشت کوچک» یعنی ۲۰۸ لیتر یا کمتر (مثلاً یک بشکه یا یک سیلندر کوچک) و «نشت بزرگ» بیش از آن. «روز» از طلوع تا غروب و «شب» از غروب تا طلوع است؛ شبها هوا کمتر مخلوط میشود و فاصله بیشتر است.
طبق صفحه ۲۸۰ و ۲۸۱ این عوامل فاصله را بزرگتر میکنند: آتشسوزی (که فاصله آن از راهنمای نارنجی میآید)؛ رهاسازی ناگهانی کل محموله، که در آن دو برابر کردن فاصلهها مناسب است؛ نشت همزمان از چند مخزن؛ دره یا میان ساختمانهای بلند؛ وارونگی دما، برف، یا ساعتهای نزدیک غروب؛ و دمای بالای ۳۰ درجه. جدول ۳ (صفحه ۳۴۰ و ۳۴۱) برای شش گاز سمی رایج، از جمله آمونیاک و کلر، فاصله نشت بزرگ را بر پایه نوع ظرف (واگن مخزندار، تانکر جادهای، سیلندر) و سرعت باد میدهد.
تخلیه یا ماندن در ساختمان
صفحه ۲۸۳ ERG دو اقدام حفاظتی را توضیح میدهد. تخلیه وقتی بهترین راه است که فرصت هشدار، آماده شدن و رفتن هست: اول نزدیکترین افراد و کسانی که در فضای باز و در دید صحنه هستند، با مسیر مشخص و به جایی که اگر باد برگشت دوباره جابهجا نشوند. ماندن در ساختمان وقتی است که بیرون رفتن خطرناکتر است: درها و پنجرهها بسته، تهویه و کولر و بخاری خاموش، دور از پنجره، درزها با نوار چسب یا پارچه خیس بسته، و ماندن تا اعلام پایان خطر. خودرو با شیشه بسته و تهویه خاموش فقط برای مدت کوتاه کمی محافظت میدهد.
۳۰ شماره UN پرکاربرد در تجارت و حمل ایران در ERG 2024
این فهرست را ما انتخاب کردهایم: سوختها و گازهایی که هر روز در جادههای ایران جابهجا میشوند، صادرات پتروشیمی و معدنی (متانول، گوگرد، آمونیاک)، مواد شیمیایی صنعتی وارداتی و کالاهای مصرفی (رنگ، اسپری، باتری). شماره راهنما و فاصلهها از نسخه رسمی ERG 2024 خوانده شده و شماره صفحه هر ردیف در جدول آمده است. ستون «کد خطر» عدد بالای پلاک نارنجی طبق ADR 2025 است. از این ۳۰ ماده فقط آمونیاک، کلر و سیانید سدیم (در آب) در جدول سبز هستند.
| شماره UN | ماده (نام در ERG) | کد خطر (ADR) | راهنمای ERG | فاصلهها طبق ERG 2024 | صفحه ERG |
|---|---|---|---|---|---|
| UN 1075 | گاز مایع (LPG) Liquefied petroleum gas / LPG | ۲۳ | 115 گازهای آتشگیر (شامل مایعات سردشده) | فوری: ۱۰۰ متر نشت بزرگ: دستکم ۸۰۰ متر آتش: ۱۶۰۰ متر (و خطر BLEVE برای LPG و پروپان) | زرد ۳۰، نارنجی ۱۶۰–۱۶۱ |
| UN 1978 | پروپان Propane | ۲۳ | 115 گازهای آتشگیر (شامل مایعات سردشده) | فوری: ۱۰۰ متر نشت بزرگ: دستکم ۸۰۰ متر آتش: ۱۶۰۰ متر (و خطر BLEVE برای LPG و پروپان) | زرد ۴۷، نارنجی ۱۶۰–۱۶۱ |
| UN 1203 | بنزین Gasoline / Petrol / Motor spirit | ۳۳ | 128 مایعات آتشگیر (حلنشونده در آب) | فوری: ۵۰ متر نشت بزرگ: دستکم ۳۰۰ متر آتش: ۸۰۰ متر | زرد ۳۲، نارنجی ۱۸۶–۱۸۷ |
| UN 1202 | گازوئیل (نفت گاز) Diesel fuel / Gas oil | ۳۰ | 128 مایعات آتشگیر (حلنشونده در آب) | فوری: ۵۰ متر نشت بزرگ: دستکم ۳۰۰ متر آتش: ۸۰۰ متر | زرد ۳۲، نارنجی ۱۸۶–۱۸۷ |
| UN 1267 | نفت خام Petroleum crude oil | ۳۳ یا ۳۰ | 128 مایعات آتشگیر (حلنشونده در آب) | فوری: ۵۰ متر نشت بزرگ: دستکم ۳۰۰ متر آتش: ۸۰۰ متر | زرد ۳۳، نارنجی ۱۸۶–۱۸۷ |
| UN 1993 | مایع قابل اشتعال، n.o.s. (مثلاً حلالها و نفت کوره) Flammable liquid, n.o.s. | ۳۳ یا ۳۰ | 128 مایعات آتشگیر (حلنشونده در آب) | فوری: ۵۰ متر نشت بزرگ: دستکم ۳۰۰ متر آتش: ۸۰۰ متر | زرد ۴۷، نارنجی ۱۸۶–۱۸۷ |
| UN 1263 | رنگ و مواد وابسته به رنگ (تینر، لاک) Paint (flammable) / Paint related material | ۳۳ یا ۳۰ | 128 مایعات آتشگیر (حلنشونده در آب) | فوری: ۵۰ متر نشت بزرگ: دستکم ۳۰۰ متر آتش: ۸۰۰ متر | زرد ۳۳، نارنجی ۱۸۶–۱۸۷ |
| UN 1230 | متانول Methanol | ۳۳۶ | 131 مایعات آتشگیر سمی | فوری: ۵۰ متر نشت بزرگ: بیشتر در جهت باد، به تشخیص امدادگر آتش: ۸۰۰ متر | زرد ۳۳، نارنجی ۱۹۲–۱۹۳ |
| UN 1090 | استون Acetone | ۳۳ | 127 مایعات آتشگیر (حلشونده در آب) | فوری: ۵۰ متر نشت بزرگ: دستکم ۳۰۰ متر آتش: ۸۰۰ متر | زرد ۳۰، نارنجی ۱۸۴–۱۸۵ |
| UN 1294 | تولوئن Toluene | ۳۳ | 130 مایعات آتشگیر (حلنشونده در آب، زیانآور) | فوری: ۵۰ متر نشت بزرگ: دستکم ۳۰۰ متر آتش: ۸۰۰ متر | زرد ۳۴، نارنجی ۱۹۰–۱۹۱ |
| UN 1307 | زایلن Xylenes | ۳۳ یا ۳۰ | 130 مایعات آتشگیر (حلنشونده در آب، زیانآور) | فوری: ۵۰ متر نشت بزرگ: دستکم ۳۰۰ متر آتش: ۸۰۰ متر | زرد ۳۴، نارنجی ۱۹۰–۱۹۱ |
| UN 1005 | آمونیاک بدون آب Ammonia, anhydrous | ۲۶۸ | 125 جدول سبز گازهای سمی و/یا خورنده | فوری: ۱۰۰ متر نشت بزرگ: جدول سبز آتش: ۱۶۰۰ متر جدول ۱ (ص ۲۹۰)، نشت کوچک: جداسازی ۳۰ متر؛ حفاظت در جهت باد روز ۰٫۱ کیلومتر، شب ۰٫۲ کیلومتر نشت بزرگ: نشت بزرگ از تانکر جادهای (جدول ۳، صفحه ۳۴۱): جداسازی ۱۵۰ متر؛ حفاظت در جهت باد روز ۰٫۸ / ۰٫۵ / ۰٫۴ کیلومتر و شب ۱٫۸ / ۰٫۷ / ۰٫۶ کیلومتر (باد کم / متوسط / شدید). | زرد ۲۹، نارنجی ۱۸۰–۱۸۱ |
| UN 1017 | کلر Chlorine | ۲۶۵ | 124 جدول سبز گازهای سمی و/یا خورنده، اکسیدکننده | فوری: ۱۰۰ متر نشت بزرگ: جدول سبز آتش: ۸۰۰ متر جدول ۱ (ص ۲۹۰)، نشت کوچک: جداسازی ۶۰ متر؛ حفاظت در جهت باد روز ۰٫۳ کیلومتر، شب ۱٫۵ کیلومتر نشت بزرگ: نشت بزرگ از تانکر جادهای (جدول ۳، صفحه ۳۴۱): جداسازی ۶۰۰ متر؛ حفاظت در جهت باد روز ۵٫۶ / ۳٫۳ / ۲٫۵ کیلومتر و شب ۶٫۴ / ۴٫۷ / ۳٫۸ کیلومتر (باد کم / متوسط / شدید). | زرد ۲۹، نارنجی ۱۷۸–۱۷۹ |
| UN 1072 | اکسیژن فشرده Oxygen, compressed | ۲۵ | 122 گازهای اکسیدکننده (شامل مایعات سردشده) | فوری: ۱۰۰ متر نشت بزرگ: دستکم ۵۰۰ متر آتش: ۸۰۰ متر | زرد ۳۰، نارنجی ۱۷۴–۱۷۵ |
| UN 1950 | اسپری (آئروسل) Aerosols | — | 126 گازهای فشرده یا مایعشده (شامل گازهای مبرد) | فوری: ۱۰۰ متر نشت بزرگ: دستکم ۵۰۰ متر آتش: ۸۰۰ متر | زرد ۴۵، نارنجی ۱۸۲–۱۸۳ |
| UN 1830 | اسید سولفوریک Sulfuric acid / Sulphuric acid | ۸۰ | 137 مواد واکنشدهنده با آب، خورنده | فوری: ۵۰ متر (مایع)، ۲۵ متر (جامد) نشت بزرگ: بیشتر در جهت باد، به تشخیص امدادگر آتش: ۸۰۰ متر | زرد ۴۳، نارنجی ۲۰۴–۲۰۵ |
| UN 1789 | اسید کلریدریک (جوهر نمک) Hydrochloric acid | ۸۰ | 157 مواد سمی و/یا خورنده (نسوز، حساس به آب) | فوری: ۵۰ متر (مایع)، ۲۵ متر (جامد) نشت بزرگ: بیشتر در جهت باد، به تشخیص امدادگر آتش: ۸۰۰ متر | زرد ۴۲، نارنجی ۲۴۴–۲۴۵ |
| UN 2031 | اسید نیتریک (بهجز دودکننده قرمز) Nitric acid, other than red fuming | ۸۰، ۸۵ یا ۸۸۵ | 157 مواد سمی و/یا خورنده (نسوز، حساس به آب) | فوری: ۵۰ متر (مایع)، ۲۵ متر (جامد) نشت بزرگ: بیشتر در جهت باد، به تشخیص امدادگر آتش: ۸۰۰ متر | زرد ۴۸، نارنجی ۲۴۴–۲۴۵ |
| UN 1823 | سود سوزآور جامد (هیدروکسید سدیم) Sodium hydroxide, solid / Caustic soda, solid | ۸۰ | 154 مواد سمی و/یا خورنده (نسوز) | فوری: ۵۰ متر (مایع)، ۲۵ متر (جامد) نشت بزرگ: بیشتر در جهت باد، به تشخیص امدادگر آتش: ۸۰۰ متر | زرد ۴۳، نارنجی ۲۳۸–۲۳۹ |
| UN 1824 | محلول سود سوزآور Sodium hydroxide, solution / Caustic soda, solution | ۸۰ | 154 مواد سمی و/یا خورنده (نسوز) | فوری: ۵۰ متر (مایع)، ۲۵ متر (جامد) نشت بزرگ: بیشتر در جهت باد، به تشخیص امدادگر آتش: ۸۰۰ متر | زرد ۴۳، نارنجی ۲۳۸–۲۳۹ |
| UN 1689 | سیانید سدیم جامد Sodium cyanide, solid | ۶۶ | 157 جدول سبز مواد سمی و/یا خورنده (نسوز، حساس به آب) | فوری: ۵۰ متر (مایع)، ۲۵ متر (جامد) نشت بزرگ: بیشتر در جهت باد، به تشخیص امدادگر آتش: ۸۰۰ متر جدول ۱ (ص ۲۹۵)، نشت کوچک: جداسازی ۳۰ متر؛ حفاظت در جهت باد روز ۰٫۱ کیلومتر، شب ۰٫۱ کیلومتر نشت بزرگ: جداسازی ۶۰ متر؛ حفاظت روز ۰٫۲ کیلومتر، شب ۰٫۹ کیلومتر. فقط وقتی در آب بریزد (when spilled in water) در جدول ۱ است؛ طبق جدول ۲ (صفحه ۳۳۵) در آب گاز سیانید هیدروژن (HCN) میسازد. آب روی آن نریزید. | زرد ۴۰، نارنجی ۲۴۴–۲۴۵ |
| UN 1942 | نیترات آمونیوم (حداکثر ۰٫۲٪ مواد سوختنی) Ammonium nitrate, with not more than 0.2% combustible substances | ۵۰ | 140 اکسیدکنندهها | فوری: ۵۰ متر (مایع)، ۲۵ متر (جامد) نشت بزرگ: دستکم ۱۰۰ متر آتش: ۸۰۰ متر (فقط اگر محموله نیترات آمونیوم باشد: تانکر یا کامیون در آتش ۱۶۰۰ متر، حتی برای نیروهای امدادی) | زرد ۴۵، نارنجی ۲۱۰–۲۱۱ |
| UN 2014 | آب اکسیژنه (پراکسید هیدروژن ۲۰ تا ۶۰٪) Hydrogen peroxide, aqueous solution, with not less than 20% but not more than 60% | ۵۸ | 140 اکسیدکنندهها | فوری: ۵۰ متر (مایع)، ۲۵ متر (جامد) نشت بزرگ: دستکم ۱۰۰ متر آتش: ۸۰۰ متر (فقط اگر محموله نیترات آمونیوم باشد: تانکر یا کامیون در آتش ۱۶۰۰ متر، حتی برای نیروهای امدادی) | زرد ۴۸، نارنجی ۲۱۰–۲۱۱ |
| UN 1748 | هیپوکلریت کلسیم خشک (کلر استخر) Calcium hypochlorite, dry | ۵۰ | 140 اکسیدکنندهها | فوری: ۵۰ متر (مایع)، ۲۵ متر (جامد) نشت بزرگ: دستکم ۱۰۰ متر آتش: ۸۰۰ متر (فقط اگر محموله نیترات آمونیوم باشد: تانکر یا کامیون در آتش ۱۶۰۰ متر، حتی برای نیروهای امدادی) | زرد ۴۲، نارنجی ۲۱۰–۲۱۱ |
| UN 1350 | گوگرد Sulfur / Sulphur | ۴۰ | 133 جامدات آتشگیر | فوری: ۲۵ متر نشت بزرگ: دستکم ۱۰۰ متر آتش: ۸۰۰ متر | زرد ۳۵، نارنجی ۱۹۶–۱۹۷ |
| UN 1402 | کاربید کلسیم Calcium carbide | ۴۲۳ یا X۴۲۳ | 138 مواد واکنشدهنده با آب (آزادکننده گاز آتشگیر) | فوری: ۵۰ متر (مایع)، ۲۵ متر (جامد) نشت بزرگ: دستکم ۳۰۰ متر آتش: ۸۰۰ متر | زرد ۳۶، نارنجی ۲۰۶–۲۰۷ |
| UN 3480 | باتری لیتیومیون Lithium ion batteries | — | 147 باتریهای لیتیومیون و سدیمیون | فوری: ۲۵ متر نشت بزرگ: بیشتر در جهت باد، به تشخیص امدادگر آتش: ۵۰۰ متر (واگن یا تریلر در آتش)، حتی برای نیروهای امدادی | زرد ۸۲، نارنجی ۲۲۴–۲۲۵ |
| UN 3481 | باتری لیتیومیون داخل یا همراه تجهیزات Lithium ion batteries contained in / packed with equipment | — | 147 باتریهای لیتیومیون و سدیمیون | فوری: ۲۵ متر نشت بزرگ: بیشتر در جهت باد، به تشخیص امدادگر آتش: ۵۰۰ متر (واگن یا تریلر در آتش)، حتی برای نیروهای امدادی | زرد ۸۲، نارنجی ۲۲۴–۲۲۵ |
| UN 3082 | ماده زیانآور برای محیط زیست، مایع Environmentally hazardous substance, liquid, n.o.s. | ۹۰ | 171 مواد با خطر کم تا متوسط | فوری: ۵۰ متر (مایع)، ۲۵ متر (جامد) نشت بزرگ: بیشتر در جهت باد، به تشخیص امدادگر آتش: ۸۰۰ متر | زرد ۶۶، نارنجی ۲۷۲–۲۷۳ |
| UN 3077 | ماده زیانآور برای محیط زیست، جامد Environmentally hazardous substance, solid, n.o.s. | ۹۰ | 171 مواد با خطر کم تا متوسط | فوری: ۵۰ متر (مایع)، ۲۵ متر (جامد) نشت بزرگ: بیشتر در جهت باد، به تشخیص امدادگر آتش: ۸۰۰ متر | زرد ۶۵، نارنجی ۲۷۲–۲۷۳ |
جستوجوی سریع در این ۳۰ ماده
خلاصه ۱۷ راهنمای نارنجی که این ۳۰ ماده به آنها میرسند
| راهنما | عنوان | خطر اصلی (خلاصه ما) | جداسازی فوری | نشت بزرگ: تخلیه اولیه در جهت باد | مخزن در آتش | صفحه |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 115 | گازهای آتشگیر (شامل مایعات سردشده) Gases - Flammable (Including Refrigerated Liquids) | بسیار آتشگیر؛ با هوا مخلوط انفجاری میسازد؛ بخار گاز مایعشده اول از هوا سنگینتر است و روی زمین پخش میشود. | ۱۰۰ متر | دستکم ۸۰۰ متر | ۱۶۰۰ متر (و خطر BLEVE برای LPG و پروپان) | ۱۶۰–۱۶۱ |
| 122 | گازهای اکسیدکننده (شامل مایعات سردشده) Gases - Oxidizing (Including Refrigerated Liquids) | خودش نمیسوزد ولی سوختن را تشدید میکند؛ چوب، کاغذ، روغن و لباس را مشتعل میکند؛ سیلندر ممکن است در گرما منفجر یا پرتاب شود. | ۱۰۰ متر | دستکم ۵۰۰ متر | ۸۰۰ متر | ۱۷۴–۱۷۵ |
| 124 | گازهای سمی و/یا خورنده، اکسیدکننده Gases - Toxic and/or Corrosive - Oxidizing | سمی و/یا خورنده؛ استنشاق یا جذب از پوست ممکن است کشنده باشد؛ اکسیدکننده قوی است. | ۱۰۰ متر | جدول سبز (برای مواد سبزرنگ) | ۸۰۰ متر | ۱۷۸–۱۷۹ |
| 125 | گازهای سمی و/یا خورنده Gases - Toxic and/or Corrosive | سمی و/یا خورنده؛ استنشاق، بلع یا جذب از پوست ممکن است کشنده باشد؛ بخار بسیار سوزاننده است. | ۱۰۰ متر | جدول سبز (برای مواد سبزرنگ) | ۱۶۰۰ متر | ۱۸۰–۱۸۱ |
| 126 | گازهای فشرده یا مایعشده (شامل گازهای مبرد) Gases - Compressed or Liquefied (Including Refrigerant Gases) | بیشترشان بهسختی آتش میگیرند، ولی ظرف در گرما منفجر میشود؛ پیشران اسپری ممکن است آتشگیر باشد؛ در فضای بسته خطر خفگی. | ۱۰۰ متر | دستکم ۵۰۰ متر | ۸۰۰ متر | ۱۸۲–۱۸۳ |
| 127 | مایعات آتشگیر (حلشونده در آب) Flammable Liquids (Water-Miscible) | بسیار آتشگیر؛ بخار سنگینتر از هواست، در جاهای گود جمع میشود و ممکن است تا منبع جرقه برود و آتش برگردد. | ۵۰ متر | دستکم ۳۰۰ متر | ۸۰۰ متر | ۱۸۴–۱۸۵ |
| 128 | مایعات آتشگیر (حلنشونده در آب) Flammable Liquids (Water-Immiscible) | بسیار آتشگیر؛ بخار با هوا مخلوط انفجاری میسازد، روی زمین و در جوی و فاضلاب پخش میشود و ممکن است آتش را تا منبع برگرداند. | ۵۰ متر | دستکم ۳۰۰ متر | ۸۰۰ متر | ۱۸۶–۱۸۷ |
| 130 | مایعات آتشگیر (حلنشونده در آب، زیانآور) Flammable Liquids (Water-Immiscible/Noxious) | بسیار آتشگیر و بخار آن زیانآور است؛ مانند راهنمای ۱۲۸ ولی با خطر بیشتر برای سلامت. | ۵۰ متر | دستکم ۳۰۰ متر | ۸۰۰ متر | ۱۹۰–۱۹۱ |
| 131 | مایعات آتشگیر سمی Flammable Liquids - Toxic | سمی؛ استنشاق، بلع یا جذب از پوست ممکن است کشنده باشد؛ همزمان بسیار آتشگیر است. | ۵۰ متر | بیشتر در جهت باد، به تشخیص امدادگر | ۸۰۰ متر | ۱۹۲–۱۹۳ |
| 133 | جامدات آتشگیر Flammable Solids | با اصطکاک، گرما یا جرقه آتش میگیرد؛ گرد و پودر آن ممکن است منفجر شود؛ گاهی مذاب حمل میشود. | ۲۵ متر | دستکم ۱۰۰ متر | ۸۰۰ متر | ۱۹۶–۱۹۷ |
| 137 | مواد واکنشدهنده با آب، خورنده Substances - Water-Reactive - Corrosive | خورنده و/یا سمی؛ تماس با پوست و چشم یا استنشاق بخار سوختگی شدید میدهد؛ واکنش با آب گرمای زیاد و دمه بیشتر میسازد. | ۵۰ متر (مایع)، ۲۵ متر (جامد) | بیشتر در جهت باد، به تشخیص امدادگر | ۸۰۰ متر | ۲۰۴–۲۰۵ |
| 138 | مواد واکنشدهنده با آب (آزادکننده گاز آتشگیر) Substances - Water-Reactive (Emitting Flammable Gases) | در تماس با آب گاز آتشگیر میدهد و ممکن است با آب یا هوای مرطوب مشتعل شود؛ آب روی آن نریزید مگر به تشخیص آتشنشانی. | ۵۰ متر (مایع)، ۲۵ متر (جامد) | دستکم ۳۰۰ متر | ۸۰۰ متر | ۲۰۶–۲۰۷ |
| 140 | اکسیدکنندهها Oxidizers | سوختن را تشدید میکند؛ نیترات آمونیوم اگر در آتش باشد یا به سوخت و مواد آلی آلوده شود ممکن است منفجر شود (در این حالت مانند ماده منفجره رفتار کنید). | ۵۰ متر (مایع)، ۲۵ متر (جامد) | دستکم ۱۰۰ متر | ۸۰۰ متر (فقط اگر محموله نیترات آمونیوم باشد: تانکر یا کامیون در آتش ۱۶۰۰ متر، حتی برای نیروهای امدادی) | ۲۱۰–۲۱۱ |
| 147 | باتریهای لیتیومیون و سدیمیون Lithium Ion and Sodium Ion Batteries | الکترولیت آتشگیر دارد؛ در گرما، ضربه یا شارژ بیش از حد ممکن است بخار کند، آتش بگیرد و باتریهای کناری را هم مشتعل کند؛ دود آن سمی است. | ۲۵ متر | بیشتر در جهت باد، به تشخیص امدادگر | ۵۰۰ متر (واگن یا تریلر در آتش)، حتی برای نیروهای امدادی | ۲۲۴–۲۲۵ |
| 154 | مواد سمی و/یا خورنده (نسوز) Substances - Toxic and/or Corrosive (Non-Combustible) | سمی و/یا خورنده؛ تماس با پوست یا استنشاق آسیب شدید میزند؛ آب حاصل از اطفا ممکن است خورنده باشد و محیط را آلوده کند. | ۵۰ متر (مایع)، ۲۵ متر (جامد) | بیشتر در جهت باد، به تشخیص امدادگر | ۸۰۰ متر | ۲۳۸–۲۳۹ |
| 157 | مواد سمی و/یا خورنده (نسوز، حساس به آب) Substances - Toxic and/or Corrosive (Non-Combustible/Water-Sensitive) | سمی و/یا خورنده؛ با آب یا هوای مرطوب ممکن است گاز سمی، خورنده یا آتشگیر آزاد کند؛ واکنش با آب گرما و دمه میسازد. | ۵۰ متر (مایع)، ۲۵ متر (جامد) | بیشتر در جهت باد، به تشخیص امدادگر | ۸۰۰ متر | ۲۴۴–۲۴۵ |
| 171 | مواد با خطر کم تا متوسط Substances (Low to Moderate Hazard) | بیشترشان بهسختی آتش میگیرند، ولی ظرف در گرما ممکن است بترکد؛ برخی داغ حمل میشوند؛ استنشاق یا تماس ممکن است زیانآور باشد. | ۵۰ متر (مایع)، ۲۵ متر (جامد) | بیشتر در جهت باد، به تشخیص امدادگر | ۸۰۰ متر | ۲۷۲–۲۷۳ |
شبیهساز حادثه: تانکر واژگون با پلاک 33/1203
شما راننده خودرویی هستید که اول از همه به صحنه میرسد. در هر مرحله یک گزینه را انتخاب کنید و توضیح را بخوانید. در مرحله فاصلهها، نقشه ساده محل، دایره جداسازی و منطقه در جهت باد را با مقیاس نشان میدهد. دو سناریوی دیگر (نشت آمونیاک با پلاک 268/1005 و نشت اسید سولفوریک با پلاک 80/1830) را هم میتوانید انتخاب کنید.
کارهای درست، قدم به قدم: تانکر بنزین واژگون، نشت بدون آتش
- دور از تانکر، پیش از رسیدن به مایع یا بخار، در سمتی که باد از پشت من میوزد؛ موتور را خاموش میکنم
- نقطه الف: بالادست باد و بالاتر از سطح جاده
- آتشنشانی ۱۲۵ (و اگر مصدوم هست، اورژانس ۱۱۵)؛ محل، نوع حادثه و عددهای پلاک نارنجی را میگویم
- شماره UN ماده: بنزین
- راهنمای 128
- ۵۰ متر
- از آنها میخواهم بیرون از منطقه جداسازی، عمود بر جهت باد و به سمت بالادست دور شوند و سیگار نکشند
- اسناد حمل و دستورالعمل کتبی را به آنها میدهم و میگویم چه مادهای، چقدر و کجای بار است
کارهای درست، قدم به قدم: نشت آمونیاک از تانکر، روز، باد متوسط
- دور از تانکر، پیش از رسیدن به مایع یا بخار، در سمتی که باد از پشت من میوزد؛ موتور را خاموش میکنم
- نقطه الف: بالادست باد و بالاتر از سطح جاده
- آتشنشانی ۱۲۵ (و اگر مصدوم هست، اورژانس ۱۱۵)؛ محل، نوع حادثه و عددهای پلاک نارنجی را میگویم
- شماره UN ماده: آمونیاک بدون آب
- راهنمای 125
- ۱۵۰ متر
- از آنها میخواهم بیرون از منطقه جداسازی، عمود بر جهت باد و به سمت بالادست دور شوند و سیگار نکشند
- اسناد حمل و دستورالعمل کتبی را به آنها میدهم و میگویم چه مادهای، چقدر و کجای بار است
کارهای درست، قدم به قدم: نشت اسید سولفوریک از تانکر
- دور از تانکر، پیش از رسیدن به مایع یا بخار، در سمتی که باد از پشت من میوزد؛ موتور را خاموش میکنم
- نقطه الف: بالادست باد و بالاتر از سطح جاده
- آتشنشانی ۱۲۵ (و اگر مصدوم هست، اورژانس ۱۱۵)؛ محل، نوع حادثه و عددهای پلاک نارنجی را میگویم
- شماره UN ماده: اسید سولفوریک
- راهنمای 137
- ۵۰ متر
- از آنها میخواهم بیرون از منطقه جداسازی، عمود بر جهت باد و به سمت بالادست دور شوند و سیگار نکشند
- اسناد حمل و دستورالعمل کتبی را به آنها میدهم و میگویم چه مادهای، چقدر و کجای بار است
در دریا: طرحهای اضطراری EmS
ERG برای کشتی نوشته نشده است. روی کشتی، خدمه نمیتوانند فاصله بگیرند و منتظر آتشنشانی بمانند؛ باید خودشان با تجهیزات کشتی واکنش نشان دهند. سازمان بینالمللی دریانوردی (IMO) برای این کار «روشهای واکنش اضطراری برای کشتیهای حامل کالای خطرناک» (Emergency Response Procedures for Ships Carrying Dangerous Goods, EmS Guide) را منتشر میکند که با هر اصلاحیه کد IMDG بهروز میشود و قرار است بخشی از برنامه اضطراری کشتی در سامانه مدیریت ایمنی آن باشد.
ایده آن ساده است: به هر کالای خطرناک در فهرست کالاهای خطرناک کد IMDG دو کد داده شده است. کد اول یک طرح آتش است که با حرف F شروع میشود (از F-A تا F-J) و کد دوم یک طرح نشت که با حرف S شروع میشود (از S-A تا S-Z). هر طرح برای گروهی از کالاها با رفتار مشابه است؛ برای نمونه، در بخشنامه MSC.1/Circ.1438 IMO طرح آتش F-D با عنوان «گازهای آتشگیر» و طرحهای نشت S-B با عنوان «مواد خورنده» و S-V با عنوان «گازهای غیرآتشگیر و غیرسمی» آمدهاند. هر طرح میگوید وقتی بار روی عرشه یا زیر عرشه آتش گرفت یا نشت کرد، خدمه به ترتیب چه کنند و «موارد ویژه» کداماند. برای کمکهای اولیه پزشکی هم راهنمای جداگانه MFAG هست.
برای صاحب کالا نتیجه عملی این است: در اظهارنامه کالای خطرناک دریایی، کدهای EmS هر کالا خواسته میشود و باید با کد IMDG همان ویرایش جاری بخواند. EmS اشتباه یعنی خدمه کشتی در آتشسوزی روش اشتباه را به کار میبرند. متن طرحها و جدول کدها حق نشر IMO است و در این صفحه بازنشر نمیشود؛ آن را از نسخه رسمی بگیرید. درباره اسناد دریایی، اسناد حمل کالای خطرناک را ببینید.
شمارههای اضطراری در ایران
این چهار شماره را در گوشی راننده و در برگه اطلاعات سفر بنویسید. تماس با شمارههای امدادی رایگان است (به گفته یک مسئول هلال احمر به خبرگزاری مهر، ۳ فروردین ۱۳۹۳). منبع هر شماره کنار آن آمده است.
| شماره | برای چه | منبع |
|---|---|---|
| ۱۲۵ | آتشنشانی و خدمات ایمنی (حادثه کالای خطرناک، آتش، نشت، انفجار) | اطلاعیه مشترک جمعیت هلال احمر، سازمان آتشنشانی و سازمان اورژانس کشور در آستانه چهارشنبهسوری، به نقل تابناک (۲۵ اسفند ۱۴۰۴؛ دریافت ۲۸ آبان ۱۴۰۵) |
| ۱۱۵ | اورژانس پزشکی (سازمان اورژانس کشور) | اطلاعیه مشترک جمعیت هلال احمر، سازمان آتشنشانی و سازمان اورژانس کشور، به نقل تابناک؛ و صفحه اصلی سازمان اورژانس کشور (۲۵ اسفند ۱۴۰۴؛ دریافت ۲۸ آبان ۱۴۰۵) |
| ۱۱۰ | پلیس (مرکز فوریتهای پلیسی) | خبرگزاری مهر: «۸ هزار تماس روزانه با ۱۱۰ در مورد پارک خودرو»، گفتوگو با معاون عملیات پلیس پایتخت درباره مرکز فوریتهای ۱۱۰ (۱۸ مهر ۱۴۰۳) |
| ۱۱۲ | امداد و نجات جمعیت هلال احمر («ندای امداد»)؛ از تلفن همراه بدون سیمکارت هم | خبرگزاری مهر: «بیدارباش زمستانی هلال احمر»، توصیه رئیس سازمان امداد و نجات به تماس با ۱۱۲ در هر ساعت و بدون نیاز به سیمکارت (۳ دی ۱۴۰۳) |
با سپاس از آتشنشانان
در نیشابور، تیانجین و بیروت، آتشنشانان و امدادگران از نخستین کسانی بودند که جان باختند. یاد آنها را گرامی میداریم. بهترین سپاس از آنها این است که بدانند با چه چیزی روبهرو هستند:
- اظهار درست کالا (شماره UN، نام حمل صحیح، کلاس) در اسناد حمل؛
- برچسب و پلاکارد درست و پلاک نارنجی با عددهای درست روی خودرو و کانتینر؛
- دستورالعمل کتبی در کابین، به زبانی که راننده میفهمد؛
- فهرست بهروز کالای خطرناک انبارها و محوطه بندر در دست آتشنشانی بندر؛
- رانندهای که به اولین امدادگر میگوید چه چیزی، چقدر و کجای بار است.
نسخه کامل این یادبود و شرح حادثهها را در حوادث واقعی کالای خطرناک بخوانید.
صاحب کالا و فورواردر پیش از حادثه چه باید آماده کنند
- اسناد درست: ERG اولین منبع امدادگر را پلاک، برچسب و اسناد حمل میداند (صفحه ۴). اظهار نکردن یا اظهار اشتباه یعنی امدادگر راهنمای اشتباه را باز میکند. مسئولیت اظهار با فرستنده است (وظایف هر طرف).
- تلفن اضطراری روی اسناد: ERG میگوید بعد از خبر دادن به آتشنشانی، شماره اضطراری روی اسناد حمل را بگیرید (صفحه ۵). یک شماره ۲۴ ساعته که کسی پشت آن ماده را بشناسد، در عمل خیلی کمک میکند.
- SDS همراه بار: بخشهای ۴، ۵ و ۶ برگه SDS کمکهای اولیه، اطفای حریق و اقدام در نشت را برای همان محصول میگوید.
- راننده آموزشدیده: راننده باید پیش از سفر بداند چه باری دارد و دستورالعمل کتبی را خوانده باشد (ADR بند 5.4.3.3).
- بیمه: هزینه پاکسازی، خسارت به جاده و اشخاص ثالث در حادثه کالای خطرناک میتواند سنگین باشد. ما بیمه حمل را از طریق بیمهگران همکار برای شما ترتیب میدهیم؛ خودمان بیمهگر نیستیم.
پرسشهای رایج
اگر تانکر سوخت در جاده واژگون شد چه کنیم؟
نزدیک نشوید، خودرو را در فاصله امن و در سمت بالادست باد نگه دارید و موتور را خاموش کنید، به آتشنشانی ۱۲۵ زنگ بزنید و محل و عددهای پلاک نارنجی را بگویید، سیگار نکشید و دیگران را هم دور کنید. راهنمای ERG 2024 برای بنزین (راهنمای ۱۲۸) جداسازی فوری دستکم ۵۰ متر در همه جهتها و در نشت بزرگ تخلیه اولیه ۳۰۰ متر در جهت باد را پیشنهاد میکند. اگر تانکر آتش بگیرد، این فاصله ۸۰۰ متر در همه جهتهاست.
ERG چیست و آیا در ایران معتبر است؟
ERG یا Emergency Response Guidebook راهنمای جیبی واکنش اضطراری است که دولتهای کانادا، آمریکا و مکزیک برای نیروهایی که اول به صحنه حادثه کالای خطرناک میرسند منتشر میکنند. آخرین ویرایش آن ERG 2024 است. در بسیاری از کشورها به کار میرود، ولی راهنمای رسمی ایران نیست. در ایران در صحنه حادثه از دستور آتشنشانی، پلیس و اورژانس پیروی کنید.
فاصله ایمن از نشت آمونیاک چقدر است؟
طبق جدول ۱ ERG 2024 برای نشت کوچک آمونیاک بدون آب (UN 1005)، جداسازی ۳۰ متر در همه جهتها و حفاظت افراد در جهت باد تا ۰٫۱ کیلومتر در روز و ۰٫۲ کیلومتر در شب است. برای نشت بزرگ از تانکر جادهای، جدول ۳ جداسازی ۱۵۰ متر و حفاظت در جهت باد ۰٫۴ تا ۰٫۸ کیلومتر در روز و ۰٫۶ تا ۱٫۸ کیلومتر در شب، بسته به سرعت باد، میدهد.
عدد روی پلاک نارنجی کامیون حمل مواد خطرناک به چه درد امدادگر میخورد؟
عدد پایین شماره UN ماده است و امدادگر با آن در ERG یا سامانههای مشابه، راهنمای درست و فاصله جداسازی را پیدا میکند. عدد بالا شماره شناسایی خطر (کد کملر) است و نوع خطر را نشان میدهد؛ مثلاً 33 یعنی مایع بسیار آتشگیر و 268 یعنی گاز سمی و خورنده. این عددها را از دور بخوانید و پشت تلفن بگویید.
شماره آتشنشانی و اورژانس در ایران چند است؟
آتشنشانی ۱۲۵، اورژانس پزشکی ۱۱۵، پلیس ۱۱۰ و امداد و نجات هلال احمر ۱۱۲. طبق گفته رئیس سازمان امداد و نجات هلال احمر به خبرگزاری مهر (دی ۱۴۰۳)، ۱۱۲ از تلفن همراه بدون سیمکارت هم گرفته میشود. برای آتش یا نشت کالای خطرناک اول ۱۲۵ را بگیرید.
راننده کامیون کالای خطرناک در حادثه چه وظیفهای دارد؟
طبق دستورالعمل کتبی ADR (بند 5.4.3.4): ترمز و خاموش کردن موتور، دوری از هر منبع جرقه، خبر دادن به امدادیها با اطلاعات ماده، پوشیدن جلیقه و گذاشتن علامت هشدار، آماده نگه داشتن اسناد حمل، ماندن در بالادست باد، خاموش کردن فقط آتش کوچک تایر و ترمز و موتور، دست نزدن به آتش بار، جلوگیری از رسیدن نشتی به آب و فاضلاب اگر ایمن است، دور شدن و دور کردن دیگران.
EmS در کد IMDG یعنی چه؟
EmS کد دو بخشی طرح اضطراری هر کالای خطرناک در حمل دریایی است: بخش اول طرح آتش (F-A تا F-J) و بخش دوم طرح نشت (S-A تا S-Z). خدمه کشتی با آن در راهنمای EmS سازمان IMO روش مقابله با آتش یا نشت همان گروه کالا را پیدا میکنند. این کد در اظهارنامه دریایی کالای خطرناک خواسته میشود.
چرا نباید در حادثه کالای خطرناک برای تماشا نزدیک شد؟
چون خطر اصلی اغلب بعد از حادثه است: آتشگرفتن بخار، انفجار مخزن داغ یا ابر گاز سمی. در حادثه قطار نیشابور (بهمن ۱۳۸۲) انفجار ساعتها بعد از خروج واگنها از ریل و هنگامی رخ داد که دهها نفر در محل بودند. ERG هم اولین قاعده ایمنی را «برای رفتن به داخل عجله نکنید» گذاشته است.
مسئولیت با صاحب کالاست
طبقهبندی، بستهبندی، علامتگذاری، برچسبزنی و اظهار کالای خطرناک به عهده فرستنده (صاحب کالا) است (کتاب نارنجی فصلهای 1.4 و 5.4؛ ADR بند 1.4.2.1). این صفحه آموزشی است و جای متن رسمی مقررات و برگه اطلاعات ایمنی (SDS) سازنده را نمیگیرد.
این صفحه بخشی از دوره جامع کالای خطرناک است: جلسه ۱۵: پلاکارد، پلاک نارنجی و کد خطر (Kemler)، جلسه ۲۸: واکنش در حادثه: دستورالعمل کتبی، ERG، EmS و شمارههای اضطراری، جلسه ۲۹: حوادث واقعی: نیشابور، بندر شهید رجایی، بیروت، تیانجین، بارسکون؛ «با سپاس از آتشنشانان». در هر جلسه خلاصه، تمرین و آزمونک هم هست.
منابع
- Emergency Response Guidebook 2024 (ERG2024)، Transport Canada، US DOT PHMSA و SICT مکزیک؛ صفحههای ۱، ۳ تا ۵، صفحههای زرد ۲۹ تا ۸۲، ۱۴۸، راهنماهای نارنجی (صفحههای نامبرده در جدول)، ۲۸۰ تا ۲۸۳، ۲۸۸ تا ۲۹۰، ۲۹۵، ۳۳۵، ۳۴۰ و ۳۴۱، ۳۴۴ و ۳۴۵، ۳۵۷ تا ۳۵۹ و ۳۸۰ (نسخه PDF انگلیسی منتشرشده در سایت Transport Canada) (انتشار ۲۰۲۴؛ دریافت ۲۸ آبان ۱۴۰۵)
- Transport Canada، CANUTEC: Emergency Response Guidebook (صفحه معرفی و نسخههای ERG 2024) (دریافت ۲۸ آبان ۱۴۰۵)
- ADR 2025 (UNECE)، ECE/TRANS/352، بندهای 1.8.5.1، 1.8.5.3، 5.4.3.1 تا 5.4.3.4 (لازمالاجرا از ۱ ژانویه ۲۰۲۵؛ متن PDF رسمی خواندهشده ۲۸ آبان ۱۴۰۵)
- IMO: Emergency Response Procedures for Ships Carrying Dangerous Goods (EmS Guide) (دریافت ۲۸ آبان ۱۴۰۵)
- IMO، MSC.1/Circ.1438: Amendments to the EmS Guide (نسخه منتشرشده در سایت دولت بریتانیا) (۲۵ مه ۲۰۱۲؛ دریافت ۲۸ آبان ۱۴۰۵)
- Associated Press: More Than 180 Fire, Rescue Workers Killed in Iran Train Explosion (بازنشر Firehouse) (۱۸ فوریه ۲۰۰۴؛ دریافت ۲۸ آبان ۱۴۰۵)
- تابناک: درخواست نیروهای امدادی از مردم در آستانه چهارشنبه سوری (اطلاعیه مشترک هلال احمر، آتشنشانی و اورژانس کشور) (۲۵ اسفند ۱۴۰۴؛ دریافت ۲۸ آبان ۱۴۰۵)
- سازمان اورژانس کشور، صفحه اصلی (اورژانس ۱۱۵) (دریافت ۲۸ آبان ۱۴۰۵)
- خبرگزاری مهر: ۸ هزار تماس روزانه با ۱۱۰ در مورد پارک خودرو (۱۸ مهر ۱۴۰۳؛ دریافت ۲۸ آبان ۱۴۰۵)
- خبرگزاری مهر: بیدارباش زمستانی هلال احمر (ندای امداد ۱۱۲ بدون سیمکارت) (۳ دی ۱۴۰۳؛ دریافت ۲۸ آبان ۱۴۰۵)
- خبرگزاری مهر: ضرورت رعایت نکات ایمنی قبل از سفر / تماس با «ندای امداد» بدون سیم کارت (۳ فروردین ۱۳۹۳؛ دریافت ۲۸ آبان ۱۴۰۵)
← کالای خطرناک: همه کلاسها · بازگشت به دانشنامه · اسناد حمل کالای خطرناک · دستورالعمل کتبی راننده طبق ADR (ترجمه فارسی) · کارت جیبی راننده کالای خطرناک · آموزش و گواهینامه راننده کالای خطرناک (ADR) · حوادث واقعی کالای خطرناک: درسها · برچسب و پلاک نارنجی کالای خطرناک · کلاس ۳: مایعات قابل اشتعال · کلاس ۲: گازها