ترانزیت و مرزها در ۱۴۰۵: حمل یکسره، حمل ترکیبی و توافق‌های تازه با همسایگان

۱. مصوبه ستاد ملی گذر: «مرز محل گذر است، نه توقف کالا»

بیست‌ودوم مهر ۱۴۰۵، رئیس‌جمهور مصوبه ستاد ملی گذر را برای تسهیل فرایندهای گمرکی و حمل یکسره کالا ابلاغ کرد. هدف اعلام‌شده این است که کامیون‌ها در مرز متوقف نشوند و کالا سریع‌تر به گمرک مقصد برسد. رئیس کل گمرک ایران پیش از ابلاغ، در مرز باشماق این مصوبه را مصوبه‌ای ۹ ماده‌ای با ۳۰ تبصره معرفی کرد و محورهای آن را چنین گفت:

• کارهای زمان‌بر، یعنی ارزیابی، نمونه‌برداری و امور اسنادی، به گمرکات مبدأ صادرات و گمرکات داخلی منتقل می‌شود تا در مرز دپوی کالا و صف کامیون شکل نگیرد.
• بازرگانان هر استان تشریفات خود را در گمرکات همان استان انجام می‌دهند و کامیون در مرز خروجی فقط از مسیر سبز و با مدیریت ریسک عبور می‌کند.
• کنترل‌های موازی و چندباره و توقف سلیقه‌ای کامیون پذیرفته نیست. نظارت بر کالا و پلمب با محوریت گمرک و در چارچوب مدیریت هماهنگ مرزی انجام می‌شود.
• طبق تبصره ۴ ماده ۲ مصوبه، قاعده تقدم تاریخ ثبت سفارش یا ثبت آماری بر بارنامه، تخلیه یا قبض انبار برای کالاهایی که به اماکن گمرکی مناطق آزاد و ویژه اقتصادی وارد می‌شوند، در صورت داشتن تخصیص ارز برقرار نیست.

۲. حمل ترکیبی در رویه ترانزیت

بیست‌وهشتم خرداد ۱۴۰۵، گمرک ایران خبر داد که نخستین پروژه حمل ترکیبی در رویه ترانزیت اجرایی شده است. فاز اول آن در رویه عبوری در گمرکات آپرین، سهلان، شهید مطهری مشهد و سنندج اجرا شد و شیوه‌نامه آن (شماره ۱۴۰۵/۳۳۰۸۹۱ مورخ ۱۶ خرداد ۱۴۰۵) برای گمرکات، فدراسیون حمل‌ونقل و لجستیک ایران و انجمن شرکت‌های حمل‌ونقل بین‌المللی ارسال شد. حمل ترکیبی یعنی یک محموله ترانزیتی بخشی از مسیر را با یک شیوه (مثلاً ریل) و بخش دیگر را با شیوه دیگر (مثلاً جاده) طی کند و همچنان زیر یک رویه عبوری بماند. مبنای قانونی آن بند ۱۲ ماده ۴ آیین‌نامه اجرایی بند (پ) ماده ۵۸ قانون برنامه هفتم است.

۳. تعیین ماهیت لازم نیست دوباره انجام شود

بخشنامه شماره ۱۴۰۵/۲۹۹۲۰۴ مورخ ۹ خرداد ۱۴۰۵ دو تسهیل مهم دارد:

1. برای مواد اولیه خطوط تولید که بارها با همان مشخصات (نام کالا، مارک، کشور سازنده) و توسط همان شرکت حمل‌ونقل بین‌المللی در رویه عبور داخلی یا عبور به مناطق آزاد و ویژه اظهار می‌شوند، سابقه تعیین ماهیت آزمایشگاه تا شش ماه پذیرفته می‌شود.
2. اگر کالا در گمرک ورودی مبدأ فک پلمب، ارزیابی و تعیین ماهیت شده و با محفظه و پلمب سالم به مقصد رسیده و با اسناد مطابقت کامل دارد، برای ورود قطعی، ورود موقت یا ورود موقت برای پردازش، تعیین ماهیت دوباره لازم نیست.

این بخشنامه شامل مشتقات نفتی فله و محفظه‌های بالای ۵۰ لیتر نمی‌شود.

۴. کارنه تیر و قطعی سامانه‌ها

بخشنامه شماره ۱۴۰۵/۱۰۷۱۷۲۲ مورخ ۲۶ مهر ۱۴۰۵ تأکید می‌کند که هر تغییر یا اصلاح در کارنه تیر باید بدون پاک‌شدگی و با امضا و مهر مراجع گمرکی انجام شود. این همان قاعده‌ای است که کنوانسیون TIR ۱۹۷۵ و رهنمودهای آن هم دارد: کارنه پاک‌شده یا اصلاح‌شده بدون تأیید، در گمرک بعدی پذیرفته نمی‌شود و ممکن است تضمین آن هم از بین برود. درباره ادامه دستی ترانزیت هنگام قطعی سامانه‌ها هم خبر جداگانه‌ای نوشته‌ایم.

۵. توافق‌های گمرکی با همسایگان

• ۸ مرداد ۱۴۰۵ رؤسای گمرکات ایران و جمهوری آذربایجان تفاهم‌نامه همکاری گمرکی برای تسریع تشریفات کالاهای تجاری و ترانزیتی امضا کردند.
• ۲۲ شهریور ۱۴۰۵ پروتکل کریدور ساده‌شده (سبز) گمرکی ایران و ارمنستان در جلفا امضا شد.
• ۲۷ مهر ۱۴۰۵ گمرکات ایران و ترکمنستان در مرز سرخس توافق کردند ظرفیت پذیرش روزانه کامیون به حداقل ۳۵۰ دستگاه از هر طرف (۷۰۰ دستگاه در روز) برسد. تأمین به‌موقع و بازگشت سریع واگن‌های باری از سمت ترکمنستان، توسعه زیرساخت ریلی سمت ترکمنستان متناسب با ظرفیت ایجادشده در سمت ایران، و افزایش گیت‌ها در مرز لطف‌آباد هم بررسی شد.
• ۲۹ مهر و ۳ آبان ۱۴۰۵ تجارت در مرز ریمدان پس از چند روز وقفه از سر گرفته شد و پاکستان گذرگاه گبد را به‌طور کامل بازگشایی کرد. مبادلات در این گذرگاه و تفتان از ۲۵ مهر (۱۷ اکتبر) به دلایل امنیتی معلق شده بود.

۶. بنادر و حمل دریایی

• تعرفه‌های جدید خدمات بندری و دریایی بنادر بازرگانی شمال کشور (کرانه دریای خزر) از ۱۵ شهریور ۱۴۰۵ اجرا می‌شود.
• معاونت حقوقی رئیس‌جمهور نظر داد که دریافت ۱۰ درصد کرایه حمل مایعات نفتی و گازی حمل‌شده با ناوگان غیرایرانی (قانون توسعه و حمایت از صنایع دریایی) شامل کالاهای ورود موقت نیست. سپس با بخشنامه ۱۴۰۵/۸۸۰۵۲۲ مورخ ۲۵ شهریور، دریافت این ۱۰ درصد تا تصویب فهرست اقلام مشمول در هیئت وزیران متوقف شد.

برای صاحبان کالای ترانزیتی چه معنایی دارد

• اگر کالای شما در گمرک داخلی یا مبدأ ارزیابی شود و با پلمب سالم به مرز برسد، باید بدون توقف از مسیر سبز عبور کند. اگر در مرز دوباره بازرسی یا متوقف شد، شماره این مصوبه را به گمرک مرزی یادآوری کنید.
• برای کالاهای تکراری خطوط تولید، سوابق تعیین ماهیت شش ماه اعتبار دارد. پرونده آزمایشگاهی هر محموله را نگه دارید.
• هیچ‌وقت روی کارنه تیر چیزی را پاک نکنید. هر اصلاح فقط با امضا و مهر گمرک.
• برای مسیرهای ترکمنستان، ارمنستان و آذربایجان، این توافق‌ها هنوز باید در عمل اجرا شوند. پیش از حرکت، وضعیت روز مرز را از کارگزار یا فورواردر بپرسید.

گروه ILS ترانزیت از همه بنادر شمال و جنوب ایران، از کرانه خلیج فارس تا دریای خزر، به کشورهای همسایه را انجام می‌دهد. راهنمای کامل را در ترانزیت کالا از ایران ببینید.