خدمات لجستیک ایرانIRAN LOGISTICS SERVICES
ENRUFA

دوره جامع کالای خطرناک · ماژول A: مبانی

جلسه ۳: خواندن برگه ایمنی SDS (بخش‌های ۲، ۹ و ۱۴) و نامه «غیرخطرناک»

در این جلسه: ۱۶ بخش برگه SDS را نام ببرید و بگویید هر بخش به کار چه کسی می‌آید و…

مدت مطالعه: حدود ۴۰ دقیقهپیش‌نیاز: جلسه ۲مسیرها: صاحب کالا و بازرگان، فورواردر و ترخیص‌کار

اهداف یادگیری

  • پس از این جلسه می‌توانید ۱۶ بخش برگه SDS را نام ببرید و بگویید هر بخش به کار چه کسی می‌آید.
  • پس از این جلسه می‌توانید با خواندن بخش‌های ۲، ۹ و ۱۴ در چند دقیقه بفهمید کالا برای حمل خطرناک است یا نه.
  • پس از این جلسه می‌توانید بخش ۱۴ را با فهرست سازمان ملل تطبیق دهید و ناسازگاری میان بخش‌ها را پیدا کنید.
  • پس از این جلسه می‌توانید برگه کهنه یا غیرقابل اتکا را تشخیص دهید و بدانید از سازنده چه بخواهید.
  • پس از این جلسه می‌توانید کاربرد و حد اعتبار نامه Non-DG را در رزرو حمل و ترخیص کالا توضیح دهید.

بخوانید

این بخش‌ها را به ترتیب بخوانید. هر پیوندی را که باز کنید، علامت می‌خورد.

  1. ۱۶ بخش برگه SDS طبق GHSجدول ۱۶ بخش با عنوان انگلیسی و کاربرد هر بخش برای تاجر و حمل‌کننده.
  2. نمونه حاشیه‌نویسی‌شده: برگه SDS یک تینر ساختگیروی هر بخش بزنید و ببینید در یک برگه واقعی‌نما چه چیزی را باید چک کرد.
  3. اول کدام بخش‌ها را بخوانیم: ۲، ۹ و ۱۴سه بخش اصلی، معیار گروه بسته‌بندی از بخش ۹ و هفت زیربخش بخش ۱۴.
  4. بخش ۱۴ را چطور با فهرست سازمان ملل تطبیق دهیمشش گام تطبیق، از جمله نام فنی برای ردیف n.o.s. و چک بخش 14.5 با بخش ۱۲.
  5. چه کسی SDS را می‌نویسد و کی کهنه یا نامعتبر استنشانه‌های برگه غیرقابل اتکا و رویه رایج خطوط کشتیرانی درباره برگه قدیمی.
  6. گواهی Non-DG و رویه رایج در بنادر ایرانچه مدرکی برای کالای شیمیایی غیرخطرناک خواسته می‌شود و چرا نامه نادرست مسئولیت را برنمی‌دارد.

خلاصه جلسه

برگه اطلاعات ایمنی (Safety Data Sheet، SDS؛ نام قدیمی‌اش MSDS) را سازنده یا تأمین‌کننده کالا می‌نویسد، نه یک اداره یا آزمایشگاه. پس «گواهی» نیست و هیچ سازمانی آن را صادر نمی‌کند. سامانه جهانی هماهنگ (GHS) ترتیب و عنوان ۱۶ بخش آن را ثابت کرده است؛ طول برگه آزاد است، ولی هیچ بخشی نباید خالی بماند و اگر اطلاعاتی نیست، باید صریح نوشته شود.

برای تاجر و حمل‌کننده سه بخش از همه مهم‌ترند و هر کدام به یک سؤال جواب می‌دهند:

  • بخش ۲، شناسایی خطر: کالا چه خطری دارد؟ کلمه هشدار، تصویرنگاشت‌های GHS و عبارت‌های H و P. تصویرنگاشت GHS روی ظرف فروش برای کاربر است و جای برچسب حمل را نمی‌گیرد.
  • بخش ۹، خواص فیزیکی و شیمیایی: طبقه‌بندی حمل از کدام عددها درمی‌آید؟ نقطه اشتعال در ظرف بسته، نقطه جوش اولیه، فشار بخار، چگالی و pH. نقطه اشتعال «تعیین‌نشده» یا اندازه‌گیری‌شده با ظرف باز برای طبقه‌بندی حمل کافی نیست.
  • بخش ۱۴، اطلاعات حمل: روی سند و بسته چه بنویسیم؟ هفت زیربخش دارد: شماره UN، نام حمل صحیح، کلاس، گروه بسته‌بندی، خطر زیست‌محیطی و آلاینده دریایی، احتیاط‌های ویژه (مثل کد تونل و عدد پلاک نارنجی) و حمل فله با کشتی.

بخش ۱۴ را بخوانید ولی تطبیق هم بدهید: شماره را در جست‌وجوی شماره UN بزنید، نام حمل صحیح را با ستون نام مقایسه کنید و ببینید کلاس و گروه با یکی از ردیف‌های همان شماره می‌خواند؛ ردیف درست را عددهای بخش ۹ تعیین می‌کنند. برای ردیف n.o.s. نام فنی جزء خطرناک را از بخش ۳ بردارید و بخش 14.5 را با سمیت آبزیان در بخش ۱۲ بسنجید. ناسازگاری بخش ۲ و ۱۴ (مثلاً «خطرناک» در یکی و Not regulated در دیگری) همیشه غلط نیست، ولی باید دلیلش را پرسید.

برگه‌ای که تاریخ بازنگری ندارد، کمتر از ۱۶ بخش دارد، ترکیبش با گواهی آنالیز نمی‌خواند، نام محصولش با فاکتور یکی نیست، بخش ۱۴ آن خالی است یا فقط به چینی یا ترکی نوشته شده، برای حمل و ترخیص کالا قابل اتکا نیست. GHS تاریخ انقضا تعیین نکرده، ولی در عمل بسیاری از خطوط کشتیرانی برگه‌ای را که بیش از حدود پنج سال از بازنگری‌اش گذشته باشد نمی‌پذیرند. بخش ۱۵ را هم بخوانید: مثلاً تولوئن جزو پیش‌سازهای کنوانسیون ۱۹۸۸ سازمان ملل است و واردات آن در ایران معمولاً مجوز جداگانه می‌خواهد.

برای کالای شیمیایی که برای حمل خطرناک نیست، خط کشتیرانی و پایانه معمولاً باز هم مدرک می‌خواهند: SDS با عبارت Not regulated در بخش ۱۴ و یک نامه Non-DG روی سربرگ سازنده یا فرستنده، با نام کالا، کد HS و شماره بارنامه یا رزرو، با مهر و امضا. این نامه فقط وقتی ارزش دارد که درست باشد؛ اگر کالا در واقع خطرناک باشد، اظهار خلاف واقع است و مسئولیت همچنان با فرستنده می‌ماند.

واژه‌های کلیدی

فارسیانگلیسیکوته‌نوشت
برگه اطلاعات ایمنیSafety Data SheetSDS
برگه اطلاعات ایمنی مواد (نام قدیمی)Material Safety Data SheetMSDS
شناسایی خطرHazard identification
خواص فیزیکی و شیمیاییPhysical and chemical properties
اطلاعات حملTransport information
عبارت خطر و عبارت احتیاطHazard statement / Precautionary statementH / P
آلاینده دریاییMarine pollutant
نامه غیرخطرناکNon-Dangerous Goods DeclarationNon-DG
گواهی آنالیزCertificate of AnalysisCOA
ظرف بسته (روش آزمون نقطه اشتعال)Closed cup

تمرین عملی

سه برگه SDS ساختگی به دستتان رسیده است. برای هر کدام بگویید کالا برای حمل خطرناک است یا نه و پیش از رزرو حمل چه باید کرد.

  1. دانه پلیمری نمونه P-10. بخش ۲: Not classified. بخش ۹: جامد گرانولی؛ نقطه اشتعال: not applicable. بخش ۱۴: 14.1–14.4: Not regulated as dangerous goods for transport (ADR/RID, IMDG, IATA); 14.5: not a marine pollutant.
  2. حلال نمونه S-5. بخش ۲: Flammable liquid, H225. بخش ۹: نقطه اشتعال ۱۲ درجه (ظرف بسته)، نقطه جوش اولیه ۷۸ درجه. بخش ۱۴: Not regulated.
  3. رقیق‌کننده نمونه D-3. بخش ۳: زایلن ۴۰ تا ۶۰ درصد. بخش ۹: نقطه اشتعال ۳۰ درجه (ظرف بسته). بخش ۱۴: UN 1993, FLAMMABLE LIQUID, N.O.S., 3, III.
پاسخ
  1. با این داده‌ها کالای خطرناک حمل نیست. برای رزرو، همین SDS (با تاریخ بازنگری تازه) و یک نامه Non-DG امضاشده سازنده یا فرستنده را آماده کنید؛ خط کشتیرانی و پایانه معمولاً هر دو را می‌خواهند.
  2. ناسازگار است. بخش ۹ نشان می‌دهد کالا مایع قابل اشتعال کلاس ۳ است و چون نقطه اشتعال زیر ۲۳ و نقطه جوش بالای ۳۵ درجه است، گروه II دارد؛ پس Not regulated در بخش ۱۴ غلط به نظر می‌رسد. پیش از رزرو برگه اصلاح‌شده را از سازنده بخواهید. نامه Non-DG برای این کالا اظهار خلاف واقع است.
  3. خطرناک است و گروه III با نقطه اشتعال ۳۰ درجه (۲۳ تا ۶۰) می‌خواند، ولی رشته ناقص است: ردیف n.o.s. نام فنی جزء خطرناک را در پرانتز لازم دارد، مثلاً UN 1993 FLAMMABLE LIQUID, N.O.S. (contains xylene), 3, III. نام را از بخش ۳ بردارید.

آزمونک جلسه

۱. برگه اطلاعات ایمنی (SDS) طبق GHS چند بخش ثابت دارد؟ (آسان)
پاسخ و توضیح

پاسخ: ج) ۱۶ بخش. پیوست ۴ GHS ترتیب و عنوان ۱۶ بخش SDS را ثابت کرده است؛ طول برگه آزاد است ولی هیچ بخشی نباید خالی بماند. منبع

۲. چه کسی برگه SDS یک کالا را تهیه می‌کند؟ (آسان)
پاسخ و توضیح

پاسخ: الف) سازنده، واردکننده اصلی یا توزیع‌کننده‌ای که کالا را به بازار عرضه می‌کند. SDS سند تأمین‌کننده است: سازنده، واردکننده اصلی یا توزیع‌کننده آن را به دست فرد صلاحیت‌دار تهیه می‌کند. هیچ اداره یا آزمایشگاهی SDS را صادر یا تأیید نمی‌کند، پس «گواهی» نیست. منبع

۳. شماره UN، نام حمل صحیح، کلاس و گروه بسته‌بندی در کدام بخش SDS آمده است؟ (آسان)
پاسخ و توضیح

پاسخ: د) بخش ۱۴. بخش ۱۴ (Transport information، اطلاعات حمل) شماره UN، نام حمل صحیح، کلاس، گروه بسته‌بندی و آلاینده دریایی را می‌دهد. بخش ۲ شناسایی خطر، بخش ۹ خواص فیزیکی و بخش ۱۲ اطلاعات زیست‌محیطی است. منبع

۴. در بخش ۹ یک SDS نقطه اشتعال «not determined» نوشته شده یا با روش ظرف باز (open cup) آمده است. چه باید کرد؟ (متوسط)
پاسخ و توضیح

پاسخ: ب) برای طبقه‌بندی حمل کافی نیست؛ از سازنده گزارش آزمون ظرف بسته بخواهید. اگر بخش ۹ نقطه اشتعال را «not determined» نوشته یا روش ظرف باز آورده، این عدد برای طبقه‌بندی حمل کافی نیست و باید گزارش آزمون ظرف بسته را از سازنده خواست. منبع

۵. تصویرنگاشت‌های GHS (لوزی سفید با حاشیه قرمز) روی ظرف فروش چه نسبتی با برچسب حمل دارند؟ (متوسط)
پاسخ و توضیح

پاسخ: ج) تصویرنگاشت GHS برای کاربر است؛ روی بسته حمل، برچسب حمل الزامی است. تصویرنگاشت GHS روی ظرف فروش برای کاربر است و برچسب حمل (مثل برچسب کلاس ۳ با زمینه قرمز) برای حمل و نقل؛ روی بسته حمل، برچسب حمل الزامی است. منبع

۶. زیربخش 14.7 برگه SDS درباره چیست؟ (متوسط)
پاسخ و توضیح

پاسخ: الف) حمل فله با کشتی طبق اسناد IMO (کدهای IBC، IMSBC و IGC). بند A4.3.14 GHS هفت زیربخش برای بخش ۱۴ تعیین کرده است؛ 14.7 «حمل فله طبق اسناد IMO» است و فقط برای فله مایع، جامد یا گاز مایع در کشتی کاربرد دارد. کد تونل در 14.6 می‌آید. منبع

۷. بخش ۱۴ یک SDS ردیف «UN 1993 FLAMMABLE LIQUID, N.O.S.» را آورده است. نام فنی جزء خطرناک را که باید در پرانتز کنار آن بیاید، از کدام بخش برمی‌داریم؟ (متوسط)
پاسخ و توضیح

پاسخ: د) بخش ۳. برای ردیف N.O.S. نام فنی جزء خطرناک باید در پرانتز بیاید (بند 3.1.2.8.1 مقررات نمونه) و این نام را از بخش ۳ (ترکیب و اطلاعات اجزا) می‌گیریم. منبع

۸. اگر برای کالایی که در واقع خطرناک است نامه Non-DG داده شود، چه پیش می‌آید؟ (آسان)
پاسخ و توضیح

پاسخ: ب) این نامه مسئولیت را از دوش فرستنده برنمی‌دارد و اظهار خلاف واقع به حساب می‌آید. نامه Non-DG فقط وقتی ارزش دارد که درست باشد؛ اگر کالا در واقع خطرناک باشد، این نامه مسئولیت را از دوش فرستنده برنمی‌دارد و اظهار خلاف واقع است. منبع

۹. کدام مورد نشانه این است که برگه SDS برای حمل و ترخیص کالا قابل اتکا نیست؟ (آسان)
پاسخ و توضیح

پاسخ: ج) بخش ۱۴ آن فقط نوشته «see section 2». برگه‌ای که بخش ۱۴ آن خالی است یا فقط نوشته «see section 2» قابل اتکا نیست؛ سه گزینه دیگر ویژگی‌های برگه درست‌اند. منبع

۱۰. بخش ۲ یک SDS کالا را «خطرناک» طبقه‌بندی کرده، ولی بخش ۱۴ نوشته «Not regulated». برخورد درست کدام است؟ (متوسط)
پاسخ و توضیح

پاسخ: الف) دلیلش را از سازنده بپرسید؛ این ناسازگاری همیشه غلط نیست، ولی شایع‌ترین نشانه برگه سرهم‌شده است. اگر بخش ۲ کالا را خطرناک بداند و بخش ۱۴ «Not regulated» بنویسد، باید دلیلش را پرسید. این ناسازگاری همیشه غلط نیست (مثلاً خطر سلامتی بلندمدت در حمل کلاس ندارد)، ولی شایع‌ترین نشانه برگه سرهم‌شده است. منبع

آزمونک تمرینی است: هر چند بار خواستید تکرار کنید. نمره قبولی ۷۰٪؛ بهترین نمره شما نگه داشته می‌شود.

مهمان هستید؟ پیشرفت، نمره، نشانه و یادداشت فعلاً فقط در همین مرورگر نگه داشته می‌شود؛ با عضویت رایگان آن را در حساب خود نگه دارید.

این دوره و گواهی پایان آن آموزشی است و جایگزین گواهینامه رسمی راننده ADR، گواهی آموزش IMDG/IATA یا هیچ مجوز قانونی نیست. برای حمل واقعی، متن رسمی مقررات و دستور مرجع صالح ملاک است.

بازبینی: آبان ۱۴۰۵

ترخیص کالا در این گمرک را به ما بسپارید

درخواست مشاوره و استعلام