برگه اطلاعات ایمنی (Safety Data Sheet، SDS؛ نام قدیمیاش MSDS) را سازنده یا تأمینکننده کالا مینویسد، نه یک اداره یا آزمایشگاه. پس «گواهی» نیست و هیچ سازمانی آن را صادر نمیکند. سامانه جهانی هماهنگ (GHS) ترتیب و عنوان ۱۶ بخش آن را ثابت کرده است؛ طول برگه آزاد است، ولی هیچ بخشی نباید خالی بماند و اگر اطلاعاتی نیست، باید صریح نوشته شود.
برای تاجر و حملکننده سه بخش از همه مهمترند و هر کدام به یک سؤال جواب میدهند:
بخش ۲، شناسایی خطر: کالا چه خطری دارد؟ کلمه هشدار، تصویرنگاشتهای GHS و عبارتهای H و P. تصویرنگاشت GHS روی ظرف فروش برای کاربر است و جای برچسب حمل را نمیگیرد.
بخش ۹، خواص فیزیکی و شیمیایی: طبقهبندی حمل از کدام عددها درمیآید؟ نقطه اشتعال در ظرف بسته، نقطه جوش اولیه، فشار بخار، چگالی و pH. نقطه اشتعال «تعییننشده» یا اندازهگیریشده با ظرف باز برای طبقهبندی حمل کافی نیست.
بخش ۱۴، اطلاعات حمل: روی سند و بسته چه بنویسیم؟ هفت زیربخش دارد: شماره UN، نام حمل صحیح، کلاس، گروه بستهبندی، خطر زیستمحیطی و آلاینده دریایی، احتیاطهای ویژه (مثل کد تونل و عدد پلاک نارنجی) و حمل فله با کشتی.
بخش ۱۴ را بخوانید ولی تطبیق هم بدهید: شماره را در جستوجوی شماره UN بزنید، نام حمل صحیح را با ستون نام مقایسه کنید و ببینید کلاس و گروه با یکی از ردیفهای همان شماره میخواند؛ ردیف درست را عددهای بخش ۹ تعیین میکنند. برای ردیف n.o.s. نام فنی جزء خطرناک را از بخش ۳ بردارید و بخش 14.5 را با سمیت آبزیان در بخش ۱۲ بسنجید. ناسازگاری بخش ۲ و ۱۴ (مثلاً «خطرناک» در یکی و Not regulated در دیگری) همیشه غلط نیست، ولی باید دلیلش را پرسید.
برگهای که تاریخ بازنگری ندارد، کمتر از ۱۶ بخش دارد، ترکیبش با گواهی آنالیز نمیخواند، نام محصولش با فاکتور یکی نیست، بخش ۱۴ آن خالی است یا فقط به چینی یا ترکی نوشته شده، برای حمل و ترخیص کالا قابل اتکا نیست. GHS تاریخ انقضا تعیین نکرده، ولی در عمل بسیاری از خطوط کشتیرانی برگهای را که بیش از حدود پنج سال از بازنگریاش گذشته باشد نمیپذیرند. بخش ۱۵ را هم بخوانید: مثلاً تولوئن جزو پیشسازهای کنوانسیون ۱۹۸۸ سازمان ملل است و واردات آن در ایران معمولاً مجوز جداگانه میخواهد.
برای کالای شیمیایی که برای حمل خطرناک نیست، خط کشتیرانی و پایانه معمولاً باز هم مدرک میخواهند: SDS با عبارت Not regulated در بخش ۱۴ و یک نامه Non-DG روی سربرگ سازنده یا فرستنده، با نام کالا، کد HS و شماره بارنامه یا رزرو، با مهر و امضا. این نامه فقط وقتی ارزش دارد که درست باشد؛ اگر کالا در واقع خطرناک باشد، اظهار خلاف واقع است و مسئولیت همچنان با فرستنده میماند.
واژههای کلیدی
فارسی
انگلیسی
کوتهنوشت
برگه اطلاعات ایمنی
Safety Data Sheet
SDS
برگه اطلاعات ایمنی مواد (نام قدیمی)
Material Safety Data Sheet
MSDS
شناسایی خطر
Hazard identification
خواص فیزیکی و شیمیایی
Physical and chemical properties
اطلاعات حمل
Transport information
عبارت خطر و عبارت احتیاط
Hazard statement / Precautionary statement
H / P
آلاینده دریایی
Marine pollutant
نامه غیرخطرناک
Non-Dangerous Goods Declaration
Non-DG
گواهی آنالیز
Certificate of Analysis
COA
ظرف بسته (روش آزمون نقطه اشتعال)
Closed cup
تمرین عملی
سه برگه SDS ساختگی به دستتان رسیده است. برای هر کدام بگویید کالا برای حمل خطرناک است یا نه و پیش از رزرو حمل چه باید کرد.
دانه پلیمری نمونه P-10. بخش ۲: Not classified. بخش ۹: جامد گرانولی؛ نقطه اشتعال: not applicable. بخش ۱۴: 14.1–14.4: Not regulated as dangerous goods for transport (ADR/RID, IMDG, IATA); 14.5: not a marine pollutant.
حلال نمونه S-5. بخش ۲: Flammable liquid, H225. بخش ۹: نقطه اشتعال ۱۲ درجه (ظرف بسته)، نقطه جوش اولیه ۷۸ درجه. بخش ۱۴: Not regulated.
رقیقکننده نمونه D-3. بخش ۳: زایلن ۴۰ تا ۶۰ درصد. بخش ۹: نقطه اشتعال ۳۰ درجه (ظرف بسته). بخش ۱۴: UN 1993, FLAMMABLE LIQUID, N.O.S., 3, III.
پاسخ
با این دادهها کالای خطرناک حمل نیست. برای رزرو، همین SDS (با تاریخ بازنگری تازه) و یک نامه Non-DG امضاشده سازنده یا فرستنده را آماده کنید؛ خط کشتیرانی و پایانه معمولاً هر دو را میخواهند.
ناسازگار است. بخش ۹ نشان میدهد کالا مایع قابل اشتعال کلاس ۳ است و چون نقطه اشتعال زیر ۲۳ و نقطه جوش بالای ۳۵ درجه است، گروه II دارد؛ پس Not regulated در بخش ۱۴ غلط به نظر میرسد. پیش از رزرو برگه اصلاحشده را از سازنده بخواهید. نامه Non-DG برای این کالا اظهار خلاف واقع است.
خطرناک است و گروه III با نقطه اشتعال ۳۰ درجه (۲۳ تا ۶۰) میخواند، ولی رشته ناقص است: ردیف n.o.s. نام فنی جزء خطرناک را در پرانتز لازم دارد، مثلاً UN 1993 FLAMMABLE LIQUID, N.O.S. (contains xylene), 3, III. نام را از بخش ۳ بردارید.
آزمونک جلسه
آزمونک تمرینی است: هر چند بار خواستید تکرار کنید. نمره قبولی ۷۰٪؛ بهترین نمره شما نگه داشته میشود.
مهمان هستید؟ پیشرفت، نمره، نشانه و یادداشت فعلاً فقط در همین مرورگر نگه داشته میشود؛ با عضویت رایگان آن را در حساب خود نگه دارید.
این دوره و گواهی پایان آن آموزشی است و جایگزین گواهینامه رسمی راننده ADR، گواهی آموزش IMDG/IATA یا هیچ مجوز قانونی نیست. برای حمل واقعی، متن رسمی مقررات و دستور مرجع صالح ملاک است.