خدمات لجستیک ایرانIRAN LOGISTICS SERVICES
ENRUFA

دانشنامه حمل · کالای خطرناک

کارت (گواهینامه) حمل مواد خطرناک رانندگان

کارت حمل مواد خطرناک همان «تأییدیه ویژه» ماده ۴۲ آیین‌نامه اجرایی حمل و نقل جاده‌ای مواد خطرناک است: راننده تانکر بیش از ۱۰۰۰ لیتر، تانک‌کانتینر بیش از ۳۰۰۰ لیتر یا خودروی با وزن ناخالص بیش از ۳۵۰۰ کیلوگرم که مواد خطرناک می‌برد، باید علاوه بر گواهینامه رانندگی آن را داشته باشد. شرط‌های قانونی: دست‌کم ۲۶ سال سن، حداکثر ۶۰ سال (تا ۶۵ سال با موافقت سازمان راهداری، اصلاحیه شهریور ۱۴۰۵) و دست‌کم سه سال سابقه گواهینامه. دوره آموزشی استاندارد فنی و حرفه‌ای ۲۴ ساعت است. این کارت با گواهینامه بین‌المللی ADR یکی نیست.

نام‌ها و معادل‌ها

نام فارسی
کارت حمل مواد خطرناک، گواهینامه حمل مواد خطرناک، تأییدیه ویژه حمل مواد خطرناک، کارت صلاحیت راننده مواد خطرناک، دوره رانندگی محموله‌های خطرناک
نام رسمی انگلیسی
Dangerous goods driver card (Iran), Special driver approval for the road carriage of dangerous goods, Dangerous goods driving (TVTO competency standard)
علامت اختصاری
RMTO (سازمان راهداری و حمل و نقل جاده‌ای)، TVTO (سازمان آموزش فنی و حرفه‌ای کشور)، ADR
در بازار به آن می‌گویند
کارت مواد خطرناک، کارت خطرناک راننده، گواهینامه مواد خطرناک فنی حرفه ای، مدرک حمل مواد خطرناک، کارت حمل سوخت، استعلام کارت حمل مواد خطرناک با کد ملی، جزوه حمل کالای خطرناک

کارت حمل مواد خطرناک چیست

«کارت» یا «گواهینامه» حمل مواد خطرناک در زبان رانندگان، همان چیزی است که آیین‌نامه اجرایی حمل و نقل جاده‌ای مواد خطرناک در ماده ۴۲ «تأییدیه ویژه» می‌نامد: مدرکی که نشان می‌دهد راننده با مقررات حمل مواد خطرناک، اقدامات احتیاطی برای جلوگیری از حادثه و اقدامات پیشگیرانه آشناست. طبق همان ماده، این تأییدیه برای سه گروه از رانندگان حامل مواد خطرناک لازم است:

  • راننده‌ای که مواد خطرناک را در تانکر ثابت یا قابل انتقال با ظرفیت بیش از ۱۰۰۰ لیتر می‌برد؛
  • راننده‌ای که با تانک‌کانتینر بیش از ۳۰۰۰ لیتر کار می‌کند؛
  • راننده‌ای که مواد خطرناک را با خودروی دارای وزن ناخالص بیش از ۳۵۰۰ کیلوگرم حمل می‌کند.

یعنی تقریباً هر کامیون و تانکری که در جاده‌های ایران سوخت، گاز، اسید یا مواد شیمیایی خطرناک می‌برد. ماده ۴۰ صریحاً می‌گوید حمل مواد خطرناک فقط وقتی مجاز است که راننده و کمک‌راننده شرایط فصل چهارم آیین‌نامه را داشته باشند. سابقه اجرای این الزام هم قدیمی است: ایرنا در ۲۵ آذر ۱۳۸۶ از قزوین گزارش داد که از اول دی همان سال پلیس راه از تردد خودروهای حمل مواد سوختی و شیمیایی بدون «گواهینامه ویژه» جلوگیری می‌کند.

این صفحه درباره کارت داخلی ایران است. برای گواهینامه بین‌المللی که در ترکیه، قفقاز، روسیه و آسیای مرکزی لازم است، صفحه آموزش و گواهینامه راننده ADR را ببینید؛ فرق این دو را پایین‌تر در یک جدول آورده‌ایم.

مبنای قانونی: آیین‌نامه ۱۳۸۰ و اصلاحیه ۱۴۰۵

«آیین‌نامه اجرایی حمل و نقل جاده‌ای مواد خطرناک» در جلسه ۲۲ اسفند ۱۳۸۰ هیئت وزیران، به پیشنهاد وزارت راه و ترابری و به استناد ماده ۱۴ اصلاحی قانون رسیدگی به تخلفات و اخذ جرایم رانندگی، تصویب شد. تصویب‌نامه با شماره 44870/ت22029هـ در ۲۷ اسفند ۱۳۸۰ ابلاغ، در روزنامه رسمی شماره ۱۶۶۲۲ مورخ ۲۸ اسفند ۱۳۸۰ منتشر و از ۱۵ فروردین ۱۳۸۱ اجرا شد. این آیین‌نامه بارها اصلاح شده است (۱۳۸۳، ۱۳۸۴، ۱۳۸۵، ۱۳۸۸) و آخرین اصلاح آن در ۱۱ شهریور ۱۴۰۵ به سن رانندگان مربوط است (پایگاه ملی قوانین و مقررات، دریافت ۲۸ آبان ۱۴۰۵).

درباره تاریخ: نامه سازمان راهداری در ۱۳۹۲ (پایین‌تر) تاریخ «۱۳۸۰/۱۲/۲۷» را برای این مصوبه آورده است. طبق پایگاه ملی قوانین، ۲۷ اسفند تاریخ ابلاغ و ۲۲ اسفند ۱۳۸۰ تاریخ تصویب است؛ هر دو درست‌اند و به دو مرحله متفاوت اشاره می‌کنند.

مواد مربوط به راننده در فصل چهارم آمده است (خلاصه ما؛ متن رسمی را در پایگاه ملی قوانین ببینید):

مادهچه می‌گوید
۴۰حمل مواد خطرناک فقط با راننده و کمک‌راننده‌ای مجاز است که شرایط این فصل را دارند.
۴۱گواهینامه معتبر متناسب با نوع خودرو و گذشت دست‌کم ۳ سال از صدور آن. تبصره ۱: حداقل سن ۲۶ سال تمام. تبصره ۲ (اصلاحی ۱۴۰۵/۰۶/۱۱): حداکثر سن ۶۰ سال تمام؛ اگر راننده تخلف نداشته باشد، متصدی حمل می‌تواند با موافقت سازمان راهداری و حمل و نقل جاده‌ای از راننده بالای ۶۰ و کمتر از ۶۵ سال استفاده کند.
۴۲تأییدیه ویژه برای رانندگان تانکر بیش از ۱۰۰۰ لیتر، تانک‌کانتینر بیش از ۳۰۰۰ لیتر و خودروی بیش از ۳۵۰۰ کیلوگرم. تبصره ۱: شرکت‌ها و مؤسسات حمل‌کننده مواد خطرناک باید طبق ضوابط و دستورالعمل‌های سازمان مسئول، دوره آموزشی برگزار کنند و تأییدیه را به رانندگان بدهند. تبصره ۲: برای فرآورده‌های نفتی یک دستورالعمل آموزشی جداگانه پس از تأیید سازمان راهداری در اختیار متصدیان حمل قرار می‌گیرد.
۴۳فهرست وسایل حفاظتی که راننده باید همراه داشته باشد (جدول پایین).
۴۴دستورالعمل امتیازبندی تخلفات رانندگان و شرکت‌ها را سازمان راهداری و پلیس راهور تهیه و اجرا می‌کنند.
۴۵همراه بودن یک راننده دوم که همه شرایط راننده اصلی را دارد، اجباری است.

دو قاعده دیگر هم مستقیم به کار راننده مربوط است: ماده ۳ می‌گوید راننده باید در تمام مدت حمل، اسناد مربوط به مشخصات و نحوه حمل کالا را طبق ضمیمه «ب» همراه داشته باشد؛ و ماده ۸ تردد خودروی حامل مواد خطرناک را، صرف‌نظر از وزن و حجم بار، فقط در ساعات روز مجاز می‌داند. اسناد حمل در عرف بین‌المللی را در اسناد حمل کالای خطرناک و وظایف فرستنده، حمل‌کننده و راننده را در وظایف هر طرف توضیح داده‌ایم.

شرایط دریافت کارت حمل مواد خطرناک

شرطمقدارمرجع
گواهینامه رانندگیمعتبر و متناسب با نوع خودروآیین‌نامه، ماده ۴۱
سابقه گواهینامهدست‌کم ۳ سال از تاریخ صدورماده ۴۱
حداقل سن۲۶ سال تمامماده ۴۱، تبصره ۱
حداکثر سن۶۰ سال تمام؛ ۶۰ تا ۶۵ سال فقط با سابقه بدون تخلف، به درخواست متصدی حمل و با موافقت سازمان راهداریماده ۴۱، تبصره ۲ (اصلاحی ۱۴۰۵/۰۶/۱۱)
تحصیلات (برای دوره)پایان دوره متوسطه اول (راهنمایی)استاندارد آموزشی فنی و حرفه‌ای
سلامتسلامت کامل جسمی و روانیاستاندارد آموزشی فنی و حرفه‌ای
مهارت پیش‌نیاز«رانندگی باری (مقدماتی)»استاندارد آموزشی فنی و حرفه‌ای

در استاندارد آموزشی فنی و حرفه‌ای (تدوین ۱۳۹۸) سن ورود ۲۶ تا ۵۰ سال نوشته شده است، ولی آیین‌نامه پس از اصلاح ۱۴۰۵ سقف سن راننده را ۶۰ سال (و با شرایط تا ۶۵) گذاشته است. اگر بالای ۵۰ سال دارید، پیش از ثبت‌نام از مرکز آموزشی بپرسید کدام عدد را اجرا می‌کند.

دوره آموزشی: استاندارد ۲۴ ساعته «رانندگی محموله‌های خطرناک»

سازمان آموزش فنی و حرفه‌ای کشور یک استاندارد آموزش شایستگی با عنوان «رانندگی محموله‌های خطرناک» (کد ملی 8332-2-013-015-001-1، تاریخ تدوین ۸ خرداد ۱۳۹۸) منتشر کرده است. در خود استاندارد آمده که این سند طرح درس دوره رانندگی محموله‌های خطرناک در سازمان راهداری و حمل و نقل جاده‌ای را پوشش می‌دهد و در کارگروه تدوین آن کارشناسان دفتر آمار، ایمنی و ترافیک همین سازمان حضور داشته‌اند. طول دوره ۲۴ ساعت است: ۱۴ ساعت نظری و ۱۰ ساعت عملی.

ردیفسرفصلنظریعملیجمع (ساعت)
۱بررسی مشخصات فنی و ایمنی خودرو پیش از سفر۲۱۳
۲آماده‌سازی اسناد و مدارک فنی و قانونی حمل۱۱۲
۳بسته‌بندی و علامت‌گذاری مواد خطرناک۲۱۳
۴بررسی تجهیزات راننده و خودرو۲۱۳
۵شرایط بارگیری، حمل، تخلیه و تحویل۳۲۵
۶رانندگی با خودروی حامل مواد خطرناک۱۱۲
۷رعایت مقررات حمل جاده‌ای مواد خطرناک۱۱۲
۸پیشگیری از تصادف در حمل مواد خطرناک۱۱۲
۹عملیات امداد و نجات در حوادث جاده‌ای مواد خطرناک۱۱۲
جمع۱۴۱۰۲۴

ارزشیابی این استاندارد ۷۰ درصد کتبی، ۲۰ درصد عملی و ۱۰ درصد اخلاق حرفه‌ای است و مربی باید دست‌کم کارشناسی و سه سال سابقه کار مرتبط داشته باشد. در فهرست منابع مرتبط استاندارد، هم آیین‌نامه حمل جاده‌ای مواد خطرناک و هم موافقت‌نامه ADR آمده است. برای مقایسه: دوره پایه ADR دست‌کم ۱۸ واحد ۴۵ دقیقه‌ای نظری (۱۳٫۵ ساعت) به‌علاوه تمرین عملی است و تانک، کلاس ۱ و کلاس ۷ هر کدام دوره تخصصی جداگانه دارند (جدول دوره‌های ADR).

برای مرور سرفصل‌ها از منابع رایگان خودمان استفاده کنید؛ این صفحه‌ها در عمل همان «جزوه حمل کالای خطرناک» هستند: کلاس‌های کالای خطرناک، برچسب، پلاکارد و پلاک نارنجی، اسناد حمل، بارگیری مختلط، دستورالعمل کتبی راننده (فارسی، قابل چاپ) و کارت جیبی راننده.

ثبت نام و مراحل دریافت

طبق تبصره ۱ ماده ۴۲، دوره آموزشی را شرکت‌ها و مؤسسات حمل و نقلی که مواد خطرناک جابه‌جا می‌کنند، بر اساس ضوابط و دستورالعمل‌های سازمان مسئول برگزار می‌کنند و تأییدیه را به راننده می‌دهند؛ استاندارد آموزشی هم در سازمان آموزش فنی و حرفه‌ای تدوین شده و در درگاه آزمون این سازمان آزمون‌های آنلاین با عنوان «راهداری» دیده می‌شود (دریافت ۲۸ آبان ۱۴۰۵). روال ثبت‌نام جاری را در منبع رسمی تاریخ‌دار پیدا نکردیم؛ بنابراین مسیر مطمئن این است:

  1. از شرکت حمل خود یا اداره کل راهداری و حمل و نقل جاده‌ای استان بپرسید کدام مرکز آموزشی برای دوره «حمل مواد خطرناک» مورد تأیید است.
  2. شرایط سن، سابقه گواهینامه و تحصیلات (جدول بالا) را کنترل کنید و مدارک هویتی، گواهینامه رانندگی و مدرک تحصیلی را همراه ببرید؛ فهرست کامل مدارک را خود مرکز اعلام می‌کند.
  3. در دوره نظری و عملی شرکت کنید و در آزمون نمره قبولی بگیرید.
  4. پس از صدور، وضعیت را در سامانه رسمی استعلام کنید و مدرک را در سفر همراه داشته باشید.

مراقب «صدور فوری» باشید

تأییدیه ویژه طبق ماده ۴۲ پس از دوره آموزشی داده می‌شود. آگهی‌هایی که «کارت بدون دوره» یا «صدور تضمینی» وعده می‌دهند، اعتبار قانونی ندارند و کارتی که در سامانه رسمی ثبت نشده، در بازرسی پلیس راه به کار نمی‌آید.

هزینه کارت حمل مواد خطرناک (تا آبان ۱۴۰۵)

تا ۲۸ آبان ۱۴۰۵ تعرفه رسمی و تاریخ‌دار هزینه دوره و آزمون حمل مواد خطرناک را در سایت سازمان راهداری یا سازمان آموزش فنی و حرفه‌ای پیدا نکردیم و عدد غیررسمی منتشر نمی‌کنیم. هزینه معمولاً از چند بخش تشکیل می‌شود: شهریه دوره در مرکز آموزشی، هزینه آزمون و هزینه صدور یا چاپ مدرک. پیش از پرداخت، تعرفه مصوب را کتبی از مرکز آموزشی بخواهید و فقط در درگاه‌های رسمی پرداخت کنید. هر وقت تعرفه رسمی منتشر شود، آن را با تاریخ همین‌جا می‌آوریم.

اعتبار و تمدید

آیین‌نامه برای «تأییدیه ویژه» راننده مدت اعتبار تعیین نکرده است و منبع رسمی تاریخ‌داری درباره دوره تمدید آن پیدا نکردیم. مراقب یک اشتباه رایج باشید: مدت اعتبار «یک سال» که در آیین‌نامه آمده (تبصره ۲ ماده ۳۱)، مربوط به «گواهینامه تأیید صلاحیت» خودرو است و تمدید آن با مالک خودروست، نه کارت راننده. در ADR هم گواهی تأیید خودرو حداکثر یک سال و کارت راننده پنج سال اعتبار دارد (اعتبار کارت ADR).

استعلام کارت حمل مواد خطرناک

ما هیچ‌وقت کد ملی، شماره گواهینامه یا اطلاعات شخصی شما را نمی‌خواهیم و در این سایت جایی برای وارد کردن آن نیست. استعلام را فقط در سامانه‌های رسمی انجام دهید:

  • سامانه یکپارچه سازمان راهداری و حمل و نقل جاده‌ای (کارت هوشمند رانندگان): smartcard.rmto.ir، بخش «جستجو و استعلام» → «استعلام‌های کارت هوشمند» → «دوره‌های آموزشی رانندگان». طبق راهنمای زومیت (به‌روزرسانی ۱۶ آبان ۱۴۰۴) دوره حمل و نقل مواد خطرناک هم از همین بخش با کد ملی استعلام می‌شود. این سامانه در ۲۸ آبان ۱۴۰۵ از اتصال ما باز نشد؛ اگر برای شما هم باز نشد، از اداره راهداری استان بپرسید.
  • سامانه صدور، چاپ و استعلام گواهینامه فنی و حرفه‌ای: cert.irantvto.ir، استعلام با شماره گواهینامه؛ برای مدرک مهارتی که سازمان آموزش فنی و حرفه‌ای صادر کرده است (دریافت ۲۸ آبان ۱۴۰۵).

نشانی را خودتان در مرورگر تایپ کنید و پیش از وارد کردن کد ملی ببینید دامنه به rmto.ir یا irantvto.ir ختم می‌شود. سایت‌های واسطه‌ای که «استعلام با کد ملی» می‌گیرند، رسمی نیستند.

وسایل حفاظتی راننده: ماده ۴۳ آیین‌نامه و ADR

ماده ۴۳ آیین‌نامه فهرستی از وسایلی دارد که راننده باید پیش از شروع حمل همراه داشته باشد. کنار آن فهرست بند 8.1.5 ADR 2025 را گذاشته‌ایم (برای سفر خارجی هر دو را همراه داشته باشید):

وسیلهآیین‌نامه ایران، ماده ۴۳ADR 2025، بند 8.1.5
جلیقه احتیاط زرد / شب‌نمابله (استاندارد EN 471)بله، برای هر نفر خدمه (مثلاً EN ISO 20471)
عینک یا محافظ چشمبلهبله، برای هر نفر
ماسک تصفیه بخار و گازبله، برای محموله سمیماسک فرار برای برچسب 2.3 و 6.1
دستکش مقاوم شیمیاییبله (لاستیکی)بله، یک جفت برای هر نفر
چکمه لاستیکی مقاوم شیمیاییبلهندارد
لباس سراسری ضدآب و مقاوم شیمیاییبلهندارد
چراغ قوه دستیبلهبله، بدون سطح فلزی جرقه‌زا
مایع شستشوی چشمبلهبله (جز برای برخی برچسب‌های کلاس ۱ و ۲)
بطری آببلهندارد
گوه چرخ و دو علامت هشدار ایستادر این ماده نیامدهبله
بیلچه، درپوش آبراهه، ظرف جمع‌آوریدر این ماده نیامدهبرای برچسب ۳، 4.1، 4.3، ۸ و ۹
کپسول آتش‌نشانیدر ماده ۴۳ نیامدهبند 8.1.4، بر اساس جرم خودرو

چک‌لیست تعاملی کامیون را در کامیونت را چک کن ببینید.

فهرست مواد خطرناک سازمان راهداری و پیوند آن با فهرست سازمان ملل

سازمان راهداری و حمل و نقل جاده‌ای (دفتر آمار، ایمنی و ترافیک) در نامه شماره 18667/72/6 مورخ ۲۸ اردیبهشت ۱۳۹۲ به روابط عمومی همان سازمان نوشته است که «فهرست کالاها و محصولات خطرناک» یکی از ضمایم آیین‌نامه است، این فهرست هر چند سال یک بار از طریق سازمان ملل متحد به‌روز می‌شود و نسخه به‌روزشده مربوط به سال ۲۰۱۲ برای قرار گرفتن در سایت سازمان فرستاده می‌شود. نامه سه ستون فهرست را توضیح می‌دهد (نام کالا به ترتیب الفبای انگلیسی، شماره شناسایی سازمان ملل و کلاس) و نام فارسی ۹ کلاس را می‌آورد.

دو نتیجه مهم برای کار امروز: اول، خود سازمان راهداری فهرست مواد خطرناک ایران را همان فهرست سازمان ملل می‌داند که باید با به‌روزرسانی‌های سازمان ملل همراه شود؛ برای همین جست‌وجوی شماره UN ما بر پایه داده‌های جاری (ADR 2025) ساخته شده است. دوم، آخرین نسخه‌ای که در این نامه ابلاغ شده، نسخه ۲۰۱۲ است؛ نسخه جاری مقررات نمونه سازمان ملل ویرایش ۲۴ (۲۰۲۵) است و از ۲۰۱۲ تاکنون شماره‌های UN تازه‌ای (مثلاً برای خودروها و باتری‌های لیتیومی و سدیمی) اضافه شده است.

نام فارسی برخی کلاس‌ها در نامه با تعریف سازمان ملل فرق دارد. متن رسمی را تغییر نمی‌دهیم و پیشنهاد خود را کنار آن می‌گذاریم:

کلاسعبارت نامه ۱۳۹۲پیشنهاد ایران لجستیک
۱سه دسته: ۱-۱ مواد و محصولات منفجره، ۱-۲ کالاهای انباشته از مواد منفجره، ۱-۳ کالاهایی که آتش‌سوزی و احتراق ایجاد می‌کنندتقسیم سازمان ملل شش بخش 1.1 تا 1.6 بر پایه نوع خطر (انفجار توده‌ای، پرتاب، آتش، خطر کم، بسیار غیرحساس، فوق‌العاده غیرحساس) به‌علاوه گروه سازگاری است (کلاس ۱).
۲گازهای تحت فشار مایع‌نشده و گازهای نامحلول تحت فشارکلاس ۲ سازمان ملل گازهای فشرده، مایع‌شده، سردشده، محلول و جذب‌شده را دربر می‌گیرد و سه بخش 2.1 (قابل اشتعال)، 2.2 (غیرقابل اشتعال و غیرسمی) و 2.3 (سمی) دارد (کلاس ۲).
5.1«موادی که باعث ایجاد زنگ‌زدگی می‌شوند»ترجمه نادرست است. 5.1 یعنی «مواد اکسیدکننده» (oxidizing substances): موادی که خودشان لزوماً نمی‌سوزند ولی معمولاً با آزاد کردن اکسیژن، سوختن مواد دیگر را ایجاد یا تشدید می‌کنند؛ مثل نیترات آمونیوم و پراکسید هیدروژن. ربطی به زنگ‌زدگی ندارد (کلاس ۵).
6.2«مواد و محصولات متعفن که باعث ایجاد و نشر بیماری‌های عفونی می‌گردند»«مواد عفونی» (infectious substances): موادی که می‌دانیم یا به‌طور معقول انتظار می‌رود عامل بیماری‌زا داشته باشند؛ بوی بد ملاک نیست (کلاس ۶).
۸«مواد خورنده و اسیدها»کلاس ۸ همه مواد خورنده است: اسیدها، قلیاها مانند سود سوزآور و دیگر خورنده‌ها (کلاس ۸).

پیوست نامه رونوشت فهرست الفبایی سازمان ملل (چاپ ۲۰۱۲) است که فقط تا حرف I را دارد؛ آن را بازنشر نمی‌کنیم، چون قدیمی و ناقص است.

فرق کارت حمل مواد خطرناک ایران با گواهینامه ADR

موضوعکارت داخلی ایران (تأییدیه ویژه)گواهینامه آموزشی راننده ADR
مبنای قانونیآیین‌نامه اجرایی حمل و نقل جاده‌ای مواد خطرناک (۱۳۸۰)، مواد ۴۰ تا ۴۵موافقت‌نامه ADR، فصل 8.2
کجا معتبر استجاده‌های ایران۵۵ کشور عضو ADR (ایران عضو نیست)
چه کسی لازم داردراننده تانکر بیش از ۱۰۰۰ لیتر، تانک‌کانتینر بیش از ۳۰۰۰ لیتر یا خودروی بیش از ۳۵۰۰ کیلوگرمهر راننده کالای خطرناک بالای سقف 1.1.3.6، بدون توجه به وزن خودرو
دورهاستاندارد فنی و حرفه‌ای: ۲۴ ساعت (۱۴ نظری، ۱۰ عملی)پایه: دست‌کم ۱۸ واحد ۴۵ دقیقه‌ای + عملی؛ تخصصی تانک ۱۲، کلاس ۱ و ۷ هر کدام ۸ واحد
آزمون۷۰٪ کتبی، ۲۰٪ عملی، ۱۰٪ اخلاق حرفه‌ایدست‌کم ۲۵ پرسش کتبی در ۴۵ دقیقه (پایه)
سن۲۶ تا ۶۰ سال (تا ۶۵ با موافقت سازمان راهداری)ADR در فصل 8.2 سن تعیین نمی‌کند؛ قوانین ملی هر کشور ممکن است شرط داشته باشند
اعتباردر آیین‌نامه تعیین نشده (منبع رسمی پیدا نشد)۵ سال؛ تمدید با بازآموزی و آزمون
شکل مدرکطبق نمونه ضمیمه آیین‌نامه و سامانه سازمان راهداریکارت پلاستیکی سفید به اندازه کارت بانکی با نمونه بند 8.2.2.8.5

راننده ایرانی و کارت ADR برای ترکیه، قفقاز و آسیای مرکزی

ترکیه، آذربایجان، ارمنستان، گرجستان، روسیه، قزاقستان، قرقیزستان (از ژوئیه ۲۰۲۵)، تاجیکستان و ازبکستان عضو ADR هستند؛ ترکمنستان، افغانستان، پاکستان و عراق نیستند (سازمان ملل، وضعیت ۱۹ نوامبر ۲۰۲۶). طبق بند 8.2.1.6 کشورهای عضو فقط کارتی را که مرجع صلاحیت‌دار یک کشور عضو طبق بند 8.2.2.8 صادر کرده، در مدت اعتبارش می‌پذیرند. چون ایران عضو نیست، کارت داخلی ایران به‌خودی‌خود در این کشورها کارت ADR حساب نمی‌شود.

اینکه راننده ایرانی دقیقاً از کدام مرجع و با چه شرایطی (اقامت، زبان دوره، آزمون) می‌تواند کارت ADR بگیرد، در منبع رسمی تاریخ‌داری که خودمان دیده باشیم تأیید نشده است و آن را حدس نمی‌زنیم. کشورهای عضو نمونه کارت ملی خود را به دبیرخانه UNECE می‌فرستند (بند 8.2.2.8.6) و هر مرجع باید دفتر به‌روز کارت‌های معتبر را نگه دارد (بند 1.10.1.6)؛ پس کارت معتبر را می‌توان از همان مرجع صادرکننده استعلام کرد. پیش از سپردن بار خطرناک به کامیون ایرانی برای مسیر خارجی، از شرکت حمل بخواهید کپی کارت ADR راننده، گواهی تأیید ADR خودرو (برای تانکر) و فهرست تجهیزات را بفرستد. اگر حمل را به ما بسپارید، همین کنترل را پیش از بارگیری انجام می‌دهیم.

سوالات آزمون حمل مواد خطرناک (تمرینی)

این ۲۵ پرسش چهارگزینه‌ای را خودمان از متن آیین‌نامه، استاندارد آموزشی و ADR 2025 نوشته‌ایم؛ پرسش‌های رسمی آزمون نیستند (در ADR هم پرسش‌های رسمی از بانک پرسش مرجع صلاحیت‌دار انتخاب می‌شوند و داوطلب پیش از آزمون آن‌ها را نمی‌داند، بند 8.2.2.7.1.3). پس از هر پاسخ، توضیح و پیوند منبع را می‌بینید.

۱. گواهینامه آموزشی راننده ADR از روز قبولی در آزمون اولیه چند سال اعتبار دارد؟ (آسان)
پاسخ و توضیح

پاسخ: ج) پنج سال. طبق بند 8.2.2.8.2 ADR اعتبار کارت پنج سال از روز قبولی در آزمون اولیه پایه یا جامع است. منبع

۲. کمترین مدت بخش نظری دوره پایه ADR چند واحد آموزشی است؟ (آسان)
پاسخ و توضیح

پاسخ: ج) ۱۸ واحد. بند 8.2.2.4.1: دوره پایه ۱۸ واحد، تخصصی تانک ۱۲ و تخصصی کلاس ۱ و ۷ هر کدام ۸ واحد؛ تمرین عملی جداگانه اضافه می‌شود. منبع

۳. هر واحد آموزشی دوره ADR چند دقیقه است؟ (آسان)
پاسخ و توضیح

پاسخ: ب) ۴۵ دقیقه. بند 8.2.2.3.6: واحدهای آموزشی ۴۵ دقیقه‌ای هستند و معمولاً بیش از ۸ واحد در روز مجاز نیست. منبع

۴. راننده خودرویی با مخزن ثابت از چه ظرفیتی به بالا باید دوره تخصصی تانک ADR را بگذراند؟ (متوسط)
پاسخ و توضیح

پاسخ: ب) بیش از ۱ مترمکعب. بند 8.2.1.3: مخزن ثابت یا جداشدنی بیش از ۱ مترمکعب، یا تانک‌کانتینر و مخزن قابل حمل بیش از ۳ مترمکعب. منبع

۵. راننده‌ای در ۱۲ ماه آخر اعتبار کارت ADR بازآموزی و آزمون را می‌گذراند. اعتبار کارت تازه از چه تاریخی شروع می‌شود؟ (متوسط)
پاسخ و توضیح

پاسخ: ب) از تاریخ پایان کارت قبلی. بند 8.2.2.8.2 (a): در این حالت کارت تازه پنج سال اعتبار دارد که از تاریخ پایان کارت قبلی شروع می‌شود. منبع

۶. آزمون کتبی دوره پایه ADR دست‌کم چند پرسش دارد؟ (متوسط)
پاسخ و توضیح

پاسخ: ج) ۲۵ پرسش. بند 8.2.2.7.1.6: دست‌کم ۲۵ پرسش کتبی در دست‌کم ۴۵ دقیقه؛ پس از بازآموزی دست‌کم ۱۵ پرسش در ۳۰ دقیقه. منبع

۷. برای محفظه حمل با بیشینه جرم مجاز بیش از ۷٫۵ تن، کمترین ظرفیت کل کپسول‌های آتش‌نشانی طبق ADR چقدر است؟ (آسان)
پاسخ و توضیح

پاسخ: د) ۱۲ کیلوگرم. جدول بند 8.1.4.1: تا ۳٫۵ تن ۴ کیلوگرم، ۳٫۵ تا ۷٫۵ تن ۸ کیلوگرم، بیش از ۷٫۵ تن ۱۲ کیلوگرم پودر خشک، با دست‌کم دو کپسول. منبع

۸. کامیون ۶ تنی حامل کالای خطرناک (بالای سقف 1.1.3.6) دست‌کم یک کپسول اضافه با چه ظرفیتی لازم دارد؟ (متوسط)
پاسخ و توضیح

پاسخ: ج) ۶ کیلوگرم. در ADR 2025 کپسول اضافه دست‌کم ۶ کیلویی از بالای ۳٫۵ تن الزامی است؛ کنار آن یک کپسول دست‌کم ۲ کیلویی مناسب آتش موتور یا کابین هم لازم است. منبع

۹. ماسک فرار اضطراری برای هر نفر خدمه برای بار با کدام برچسب‌ها لازم است؟ (آسان)
پاسخ و توضیح

پاسخ: د) 2.3 یا 6.1. بند 8.1.5.3: ماسک فرار برای شماره برچسب 2.3 یا 6.1 (برچسب اصلی یا فرعی). منبع

۱۰. بیلچه، درپوش آبراهه و ظرف جمع‌آوری برای جامدات و مایعات با کدام برچسب‌ها لازم است؟ (متوسط)
پاسخ و توضیح

پاسخ: الف) ۳، 4.1، 4.3، ۸ و ۹. پانویس ۴ بند 8.1.5.3: فقط برای جامدات و مایعات با شماره برچسب ۳، 4.1، 4.3، ۸ یا ۹. منبع

۱۱. بار بسته‌بندی‌شده‌ای زیر سقف معافیت ۱۰۰۰ امتیاز (1.1.3.6) است. طبق ADR چه کپسولی کافی است؟ (متوسط)
پاسخ و توضیح

پاسخ: ب) یک کپسول دست‌کم ۲ کیلوگرم پودر خشک. بند 8.1.4.2: یک کپسول دست‌کم ۲ کیلوگرم پودر خشک برای آتش رده A، B و C. منبع

۱۲. کدام وسیله طبق بند 8.1.5.2 ADR برای هر نفر خدمه لازم نیست؟ (متوسط)
پاسخ و توضیح

پاسخ: د) چکمه لاستیکی. ADR برای هر نفر خدمه جلیقه، چراغ دستی، دستکش و محافظ چشم می‌خواهد. چکمه لاستیکی در فهرست ماده ۴۳ آیین‌نامه ایران هست، نه در ADR. منبع

۱۳. تونل رده E برای چه کالاهایی محدودیت دارد؟ (آسان)
پاسخ و توضیح

پاسخ: الف) همه کالاهای خطرناک جز آن‌هایی که در ستون (15) «(-)» دارند. بند 1.9.5.2.2: رده E سخت‌گیرترین است؛ همه کالاهای خطرناک جز کد «(-)» و بار مقدار محدود بیش از ۸ تن. منبع

۱۴. کد تونل بنزین (UN 1203) در جدول A برابر (D/E) است. تانکر بنزین از کدام تونل‌ها نمی‌گذرد؟ (متوسط)
پاسخ و توضیح

پاسخ: ب) D و E. در کد دوبخشی، بخش اول برای حمل در تانک است: تانکر بنزین از تونل‌های D و E منع می‌شود؛ بنزین در بشکه فقط از E (جدول بند 8.6.4). منبع

۱۵. کد تونل در سند حمل جاده‌ای کجا نوشته می‌شود؟ (متوسط)
پاسخ و توضیح

پاسخ: د) با حروف بزرگ داخل پرانتز، پس از گروه بسته‌بندی. بند 5.4.1.1.1 (k): مثل UN 1230 METHANOL, 3 (6.1), II, (D/E). اجزای (a) تا (d) و (k) باید به همین ترتیب بیایند. منبع

۱۶. تانکر بنزین بیش از ۱ مترمکعب در ADR کدام نوع خودرو است و گواهی تأیید لازم دارد؟ (متوسط)
پاسخ و توضیح

پاسخ: الف) FL. بند 9.1.1.2: خودروی FL برای مایعات با نقطه اشتعال حداکثر ۶۰ درجه و گازهای قابل اشتعال در تانک است. منبع

۱۷. گواهی تأیید ADR خودرو (بند 9.1.3) حداکثر چه مدت اعتبار دارد؟ (متوسط)
پاسخ و توضیح

پاسخ: الف) یک سال پس از بازرسی فنی پیش از صدور. بند 9.1.3.4: اعتبار حداکثر یک سال پس از تاریخ بازرسی فنی پیش از صدور است. منبع

۱۸. کارت ADR راننده طبق بند 8.2.2.8.3 چه شکلی دارد؟ (متوسط)
پاسخ و توضیح

پاسخ: د) کارت پلاستیکی سفید با نوشته سیاه به اندازه کارت بانکی. کارت پلاستیکی به اندازه ISO 7810 ID-1، سفید با نوشته سیاه و یک نشان امنیتی. کاغذ A4 با نوار صورتی مال گواهی تأیید خودروست. منبع

۱۹. طبق آیین‌نامه اجرایی حمل و نقل جاده‌ای مواد خطرناک، حداقل سن راننده خودروی حامل مواد خطرناک چند سال است؟ (آسان)
پاسخ و توضیح

پاسخ: ج) ۲۶ سال. تبصره ۱ ماده ۴۱: حداقل سن ۲۶ سال تمام. منبع

۲۰. پس از اصلاح ۱۱ شهریور ۱۴۰۵، حداکثر سن راننده خودروی حامل مواد خطرناک در ایران چقدر است؟ (متوسط)
پاسخ و توضیح

پاسخ: الف) ۶۰ سال؛ تا کمتر از ۶۵ سال با سابقه بدون تخلف و موافقت سازمان راهداری. تبصره ۲ ماده ۴۱ (اصلاحی ۱۴۰۵/۰۶/۱۱). منبع

۲۱. طبق ماده ۴۱ آیین‌نامه، از صدور گواهینامه رانندگی راننده مواد خطرناک دست‌کم چند سال باید گذشته باشد؟ (آسان)
پاسخ و توضیح

پاسخ: ج) ۳ سال. ماده ۴۱: گواهینامه معتبر متناسب با نوع خودرو و دست‌کم ۳ سال از زمان صدور آن. منبع

۲۲. طول دوره استاندارد «رانندگی محموله‌های خطرناک» سازمان آموزش فنی و حرفه‌ای چند ساعت است؟ (آسان)
پاسخ و توضیح

پاسخ: ب) ۲۴ ساعت. ۲۴ ساعت: ۱۴ ساعت نظری و ۱۰ ساعت عملی (استاندارد تدوین ۱۳۹۸). منبع

۲۳. طبق ماده ۴۲ آیین‌نامه، «تأییدیه ویژه» برای رانندگان خودروهای حامل مواد خطرناک با وزن ناخالص بیش از چند کیلوگرم لازم است؟ (متوسط)
پاسخ و توضیح

پاسخ: ج) ۳۵۰۰ کیلوگرم. ماده ۴۲: تانکر بیش از ۱۰۰۰ لیتر، تانک‌کانتینر بیش از ۳۰۰۰ لیتر یا خودروی با وزن ناخالص بیش از ۳۵۰۰ کیلوگرم. منبع

۲۴. در نامه ۱۳۹۲ سازمان راهداری، کلاس 5.1 «موادی که باعث زنگ‌زدگی می‌شوند» ترجمه شده است. معنای درست 5.1 چیست؟ (متوسط)
پاسخ و توضیح

پاسخ: د) مواد اکسیدکننده که سوختن مواد دیگر را ایجاد یا تشدید می‌کنند. 5.1 یعنی oxidizing substances؛ زنگ‌زدگی ربطی به آن ندارد. پراکسیدهای آلی 5.2 هستند و خورنده‌ها کلاس ۸. منبع

۲۵. آیا کارت حمل مواد خطرناک صادرشده در ایران به‌خودی‌خود در ترکیه به جای کارت ADR پذیرفته می‌شود؟ (دشوار)
پاسخ و توضیح

پاسخ: الف) نه؛ ADR فقط کارت صادرشده از مرجع یک کشور عضو را می‌پذیرد و ایران عضو نیست. بند 8.2.1.6 ADR: کشورهای عضو کارت صادرشده از طرف مرجع صلاحیت‌دار کشور عضو را می‌پذیرند؛ ایران در فهرست ۵۵ عضو نیست. منبع

پرسش‌ها تمرینی و نوشته ایران لجستیک‌اند و جای آزمون رسمی را نمی‌گیرند. نمره قبولی تمرین: ۷۰٪.

پرسش‌های رایج

کارت حمل مواد خطرناک چیست و چه کسی باید داشته باشد؟

همان «تأییدیه ویژه» ماده ۴۲ آیین‌نامه اجرایی حمل و نقل جاده‌ای مواد خطرناک است. راننده‌ای که مواد خطرناک را با تانکر بیش از ۱۰۰۰ لیتر، تانک‌کانتینر بیش از ۳۰۰۰ لیتر یا خودروی با وزن ناخالص بیش از ۳۵۰۰ کیلوگرم می‌برد، باید علاوه بر گواهینامه رانندگی آن را داشته باشد.

شرایط گرفتن گواهینامه حمل مواد خطرناک چیست؟

گواهینامه رانندگی معتبر متناسب با خودرو که دست‌کم ۳ سال از صدورش گذشته باشد، سن دست‌کم ۲۶ سال و حداکثر ۶۰ سال (با موافقت سازمان راهداری و سابقه بدون تخلف تا کمتر از ۶۵ سال، اصلاحیه ۱۱ شهریور ۱۴۰۵)، و گذراندن دوره آموزشی و آزمون. استاندارد فنی و حرفه‌ای تحصیلات پایان متوسطه اول و مهارت «رانندگی باری (مقدماتی)» را هم می‌خواهد.

دوره حمل مواد خطرناک فنی و حرفه‌ای چند ساعت است؟

استاندارد آموزش شایستگی «رانندگی محموله‌های خطرناک» سازمان آموزش فنی و حرفه‌ای (تدوین ۱۳۹۸) ۲۴ ساعت است: ۱۴ ساعت نظری و ۱۰ ساعت عملی در ۹ سرفصل، با ارزشیابی ۷۰٪ کتبی، ۲۰٪ عملی و ۱۰٪ اخلاق حرفه‌ای.

هزینه کارت حمل مواد خطرناک در سال ۱۴۰۵ چقدر است؟

تا آبان ۱۴۰۵ تعرفه رسمی و تاریخ‌داری از سازمان راهداری یا فنی و حرفه‌ای پیدا نکردیم. هزینه شامل شهریه دوره، آزمون و صدور مدرک است؛ تعرفه مصوب را کتبی از مرکز آموزشی بخواهید و فقط در درگاه رسمی پرداخت کنید.

استعلام کارت حمل مواد خطرناک با کد ملی چگونه است؟

در سامانه یکپارچه سازمان راهداری (smartcard.rmto.ir)، بخش استعلام‌های کارت هوشمند، گزینه دوره‌های آموزشی رانندگان. مدرک فنی و حرفه‌ای را در cert.irantvto.ir با شماره گواهینامه استعلام کنید. کد ملی را فقط در دامنه‌های رسمی وارد کنید؛ ما آن را نمی‌خواهیم.

آیا با کارت حمل مواد خطرناک ایران می‌توان به ترکیه بار خطرناک برد؟

خیر، به‌خودی‌خود نه. ترکیه عضو ADR است و طبق بند 8.2.1.6 فقط کارت صادرشده از مرجع یک کشور عضو ADR پذیرفته می‌شود؛ ایران عضو نیست. راننده باید گواهینامه آموزشی ADR معتبر داشته باشد (آموزش و گواهینامه راننده ADR).

سوالات آزمون حمل مواد خطرناک از چه مباحثی است؟

طبق استاندارد آموزشی: بررسی فنی خودرو، اسناد و مدارک، بسته‌بندی و علامت‌گذاری، تجهیزات راننده، بارگیری و تخلیه، رانندگی، مقررات، پیشگیری از تصادف و امداد و نجات. ۲۵ پرسش تمرینی ما را در همین صفحه ببینید.

کارت حمل مواد خطرناک چند سال اعتبار دارد؟

آیین‌نامه برای تأییدیه ویژه راننده مدت اعتبار تعیین نکرده و منبع رسمی تاریخ‌داری پیدا نکردیم؛ از مرکز صادرکننده بپرسید. اعتبار یک‌ساله آیین‌نامه (ماده ۳۱) مربوط به گواهینامه تأیید صلاحیت خودروست. کارت بین‌المللی ADR پنج سال اعتبار دارد.

مسئولیت با صاحب کالاست

طبقه‌بندی، بسته‌بندی، علامت‌گذاری، برچسب‌زنی و اظهار کالای خطرناک به عهده فرستنده (صاحب کالا) است (کتاب نارنجی فصل‌های 1.4 و 5.4؛ ADR بند 1.4.2.1). این صفحه آموزشی است و جای متن رسمی مقررات و برگه اطلاعات ایمنی (SDS) سازنده را نمی‌گیرد.

کالای خطرناک برای حمل یا ترخیص کالا دارید؟برگه SDS را بفرستید تا کلاس، بسته‌بندی و مسیر را پیش از رزرو با شما بررسی کنیم.پیام در واتساپتماس با ما

منابع

بازبینی: آبان ۱۴۰۵

← کالای خطرناک: همه کلاس‌ها · بازگشت به دانشنامه · آموزش و گواهینامه راننده ADR · وظایف هر طرف در حمل کالای خطرناک · اسناد حمل کالای خطرناک · دستورالعمل کتبی ADR (فارسی) · کارت جیبی راننده · برچسب، پلاکارد و پلاک نارنجی · جست‌وجوی شماره UN

حمل، ترانزیت و ترخیص کالای خود را به ما بسپارید

درخواست مشاوره و استعلام