دانشنامه حمل · کالای خطرناک
کارت (گواهینامه) حمل مواد خطرناک رانندگان
کارت حمل مواد خطرناک همان «تأییدیه ویژه» ماده ۴۲ آییننامه اجرایی حمل و نقل جادهای مواد خطرناک است: راننده تانکر بیش از ۱۰۰۰ لیتر، تانککانتینر بیش از ۳۰۰۰ لیتر یا خودروی با وزن ناخالص بیش از ۳۵۰۰ کیلوگرم که مواد خطرناک میبرد، باید علاوه بر گواهینامه رانندگی آن را داشته باشد. شرطهای قانونی: دستکم ۲۶ سال سن، حداکثر ۶۰ سال (تا ۶۵ سال با موافقت سازمان راهداری، اصلاحیه شهریور ۱۴۰۵) و دستکم سه سال سابقه گواهینامه. دوره آموزشی استاندارد فنی و حرفهای ۲۴ ساعت است. این کارت با گواهینامه بینالمللی ADR یکی نیست.
نامها و معادلها
- نام فارسی
- کارت حمل مواد خطرناک، گواهینامه حمل مواد خطرناک، تأییدیه ویژه حمل مواد خطرناک، کارت صلاحیت راننده مواد خطرناک، دوره رانندگی محمولههای خطرناک
- نام رسمی انگلیسی
- Dangerous goods driver card (Iran), Special driver approval for the road carriage of dangerous goods, Dangerous goods driving (TVTO competency standard)
- علامت اختصاری
- RMTO (سازمان راهداری و حمل و نقل جادهای)، TVTO (سازمان آموزش فنی و حرفهای کشور)، ADR
- در بازار به آن میگویند
- کارت مواد خطرناک، کارت خطرناک راننده، گواهینامه مواد خطرناک فنی حرفه ای، مدرک حمل مواد خطرناک، کارت حمل سوخت، استعلام کارت حمل مواد خطرناک با کد ملی، جزوه حمل کالای خطرناک
کارت حمل مواد خطرناک چیست
«کارت» یا «گواهینامه» حمل مواد خطرناک در زبان رانندگان، همان چیزی است که آییننامه اجرایی حمل و نقل جادهای مواد خطرناک در ماده ۴۲ «تأییدیه ویژه» مینامد: مدرکی که نشان میدهد راننده با مقررات حمل مواد خطرناک، اقدامات احتیاطی برای جلوگیری از حادثه و اقدامات پیشگیرانه آشناست. طبق همان ماده، این تأییدیه برای سه گروه از رانندگان حامل مواد خطرناک لازم است:
- رانندهای که مواد خطرناک را در تانکر ثابت یا قابل انتقال با ظرفیت بیش از ۱۰۰۰ لیتر میبرد؛
- رانندهای که با تانککانتینر بیش از ۳۰۰۰ لیتر کار میکند؛
- رانندهای که مواد خطرناک را با خودروی دارای وزن ناخالص بیش از ۳۵۰۰ کیلوگرم حمل میکند.
یعنی تقریباً هر کامیون و تانکری که در جادههای ایران سوخت، گاز، اسید یا مواد شیمیایی خطرناک میبرد. ماده ۴۰ صریحاً میگوید حمل مواد خطرناک فقط وقتی مجاز است که راننده و کمکراننده شرایط فصل چهارم آییننامه را داشته باشند. سابقه اجرای این الزام هم قدیمی است: ایرنا در ۲۵ آذر ۱۳۸۶ از قزوین گزارش داد که از اول دی همان سال پلیس راه از تردد خودروهای حمل مواد سوختی و شیمیایی بدون «گواهینامه ویژه» جلوگیری میکند.
این صفحه درباره کارت داخلی ایران است. برای گواهینامه بینالمللی که در ترکیه، قفقاز، روسیه و آسیای مرکزی لازم است، صفحه آموزش و گواهینامه راننده ADR را ببینید؛ فرق این دو را پایینتر در یک جدول آوردهایم.
مبنای قانونی: آییننامه ۱۳۸۰ و اصلاحیه ۱۴۰۵
«آییننامه اجرایی حمل و نقل جادهای مواد خطرناک» در جلسه ۲۲ اسفند ۱۳۸۰ هیئت وزیران، به پیشنهاد وزارت راه و ترابری و به استناد ماده ۱۴ اصلاحی قانون رسیدگی به تخلفات و اخذ جرایم رانندگی، تصویب شد. تصویبنامه با شماره 44870/ت22029هـ در ۲۷ اسفند ۱۳۸۰ ابلاغ، در روزنامه رسمی شماره ۱۶۶۲۲ مورخ ۲۸ اسفند ۱۳۸۰ منتشر و از ۱۵ فروردین ۱۳۸۱ اجرا شد. این آییننامه بارها اصلاح شده است (۱۳۸۳، ۱۳۸۴، ۱۳۸۵، ۱۳۸۸) و آخرین اصلاح آن در ۱۱ شهریور ۱۴۰۵ به سن رانندگان مربوط است (پایگاه ملی قوانین و مقررات، دریافت ۲۸ آبان ۱۴۰۵).
مواد مربوط به راننده در فصل چهارم آمده است (خلاصه ما؛ متن رسمی را در پایگاه ملی قوانین ببینید):
| ماده | چه میگوید |
|---|---|
| ۴۰ | حمل مواد خطرناک فقط با راننده و کمکرانندهای مجاز است که شرایط این فصل را دارند. |
| ۴۱ | گواهینامه معتبر متناسب با نوع خودرو و گذشت دستکم ۳ سال از صدور آن. تبصره ۱: حداقل سن ۲۶ سال تمام. تبصره ۲ (اصلاحی ۱۴۰۵/۰۶/۱۱): حداکثر سن ۶۰ سال تمام؛ اگر راننده تخلف نداشته باشد، متصدی حمل میتواند با موافقت سازمان راهداری و حمل و نقل جادهای از راننده بالای ۶۰ و کمتر از ۶۵ سال استفاده کند. |
| ۴۲ | تأییدیه ویژه برای رانندگان تانکر بیش از ۱۰۰۰ لیتر، تانککانتینر بیش از ۳۰۰۰ لیتر و خودروی بیش از ۳۵۰۰ کیلوگرم. تبصره ۱: شرکتها و مؤسسات حملکننده مواد خطرناک باید طبق ضوابط و دستورالعملهای سازمان مسئول، دوره آموزشی برگزار کنند و تأییدیه را به رانندگان بدهند. تبصره ۲: برای فرآوردههای نفتی یک دستورالعمل آموزشی جداگانه پس از تأیید سازمان راهداری در اختیار متصدیان حمل قرار میگیرد. |
| ۴۳ | فهرست وسایل حفاظتی که راننده باید همراه داشته باشد (جدول پایین). |
| ۴۴ | دستورالعمل امتیازبندی تخلفات رانندگان و شرکتها را سازمان راهداری و پلیس راهور تهیه و اجرا میکنند. |
| ۴۵ | همراه بودن یک راننده دوم که همه شرایط راننده اصلی را دارد، اجباری است. |
دو قاعده دیگر هم مستقیم به کار راننده مربوط است: ماده ۳ میگوید راننده باید در تمام مدت حمل، اسناد مربوط به مشخصات و نحوه حمل کالا را طبق ضمیمه «ب» همراه داشته باشد؛ و ماده ۸ تردد خودروی حامل مواد خطرناک را، صرفنظر از وزن و حجم بار، فقط در ساعات روز مجاز میداند. اسناد حمل در عرف بینالمللی را در اسناد حمل کالای خطرناک و وظایف فرستنده، حملکننده و راننده را در وظایف هر طرف توضیح دادهایم.
شرایط دریافت کارت حمل مواد خطرناک
| شرط | مقدار | مرجع |
|---|---|---|
| گواهینامه رانندگی | معتبر و متناسب با نوع خودرو | آییننامه، ماده ۴۱ |
| سابقه گواهینامه | دستکم ۳ سال از تاریخ صدور | ماده ۴۱ |
| حداقل سن | ۲۶ سال تمام | ماده ۴۱، تبصره ۱ |
| حداکثر سن | ۶۰ سال تمام؛ ۶۰ تا ۶۵ سال فقط با سابقه بدون تخلف، به درخواست متصدی حمل و با موافقت سازمان راهداری | ماده ۴۱، تبصره ۲ (اصلاحی ۱۴۰۵/۰۶/۱۱) |
| تحصیلات (برای دوره) | پایان دوره متوسطه اول (راهنمایی) | استاندارد آموزشی فنی و حرفهای |
| سلامت | سلامت کامل جسمی و روانی | استاندارد آموزشی فنی و حرفهای |
| مهارت پیشنیاز | «رانندگی باری (مقدماتی)» | استاندارد آموزشی فنی و حرفهای |
دوره آموزشی: استاندارد ۲۴ ساعته «رانندگی محمولههای خطرناک»
سازمان آموزش فنی و حرفهای کشور یک استاندارد آموزش شایستگی با عنوان «رانندگی محمولههای خطرناک» (کد ملی 8332-2-013-015-001-1، تاریخ تدوین ۸ خرداد ۱۳۹۸) منتشر کرده است. در خود استاندارد آمده که این سند طرح درس دوره رانندگی محمولههای خطرناک در سازمان راهداری و حمل و نقل جادهای را پوشش میدهد و در کارگروه تدوین آن کارشناسان دفتر آمار، ایمنی و ترافیک همین سازمان حضور داشتهاند. طول دوره ۲۴ ساعت است: ۱۴ ساعت نظری و ۱۰ ساعت عملی.
| ردیف | سرفصل | نظری | عملی | جمع (ساعت) |
|---|---|---|---|---|
| ۱ | بررسی مشخصات فنی و ایمنی خودرو پیش از سفر | ۲ | ۱ | ۳ |
| ۲ | آمادهسازی اسناد و مدارک فنی و قانونی حمل | ۱ | ۱ | ۲ |
| ۳ | بستهبندی و علامتگذاری مواد خطرناک | ۲ | ۱ | ۳ |
| ۴ | بررسی تجهیزات راننده و خودرو | ۲ | ۱ | ۳ |
| ۵ | شرایط بارگیری، حمل، تخلیه و تحویل | ۳ | ۲ | ۵ |
| ۶ | رانندگی با خودروی حامل مواد خطرناک | ۱ | ۱ | ۲ |
| ۷ | رعایت مقررات حمل جادهای مواد خطرناک | ۱ | ۱ | ۲ |
| ۸ | پیشگیری از تصادف در حمل مواد خطرناک | ۱ | ۱ | ۲ |
| ۹ | عملیات امداد و نجات در حوادث جادهای مواد خطرناک | ۱ | ۱ | ۲ |
| جمع | ۱۴ | ۱۰ | ۲۴ |
ارزشیابی این استاندارد ۷۰ درصد کتبی، ۲۰ درصد عملی و ۱۰ درصد اخلاق حرفهای است و مربی باید دستکم کارشناسی و سه سال سابقه کار مرتبط داشته باشد. در فهرست منابع مرتبط استاندارد، هم آییننامه حمل جادهای مواد خطرناک و هم موافقتنامه ADR آمده است. برای مقایسه: دوره پایه ADR دستکم ۱۸ واحد ۴۵ دقیقهای نظری (۱۳٫۵ ساعت) بهعلاوه تمرین عملی است و تانک، کلاس ۱ و کلاس ۷ هر کدام دوره تخصصی جداگانه دارند (جدول دورههای ADR).
برای مرور سرفصلها از منابع رایگان خودمان استفاده کنید؛ این صفحهها در عمل همان «جزوه حمل کالای خطرناک» هستند: کلاسهای کالای خطرناک، برچسب، پلاکارد و پلاک نارنجی، اسناد حمل، بارگیری مختلط، دستورالعمل کتبی راننده (فارسی، قابل چاپ) و کارت جیبی راننده.
ثبت نام و مراحل دریافت
طبق تبصره ۱ ماده ۴۲، دوره آموزشی را شرکتها و مؤسسات حمل و نقلی که مواد خطرناک جابهجا میکنند، بر اساس ضوابط و دستورالعملهای سازمان مسئول برگزار میکنند و تأییدیه را به راننده میدهند؛ استاندارد آموزشی هم در سازمان آموزش فنی و حرفهای تدوین شده و در درگاه آزمون این سازمان آزمونهای آنلاین با عنوان «راهداری» دیده میشود (دریافت ۲۸ آبان ۱۴۰۵). روال ثبتنام جاری را در منبع رسمی تاریخدار پیدا نکردیم؛ بنابراین مسیر مطمئن این است:
- از شرکت حمل خود یا اداره کل راهداری و حمل و نقل جادهای استان بپرسید کدام مرکز آموزشی برای دوره «حمل مواد خطرناک» مورد تأیید است.
- شرایط سن، سابقه گواهینامه و تحصیلات (جدول بالا) را کنترل کنید و مدارک هویتی، گواهینامه رانندگی و مدرک تحصیلی را همراه ببرید؛ فهرست کامل مدارک را خود مرکز اعلام میکند.
- در دوره نظری و عملی شرکت کنید و در آزمون نمره قبولی بگیرید.
- پس از صدور، وضعیت را در سامانه رسمی استعلام کنید و مدرک را در سفر همراه داشته باشید.
مراقب «صدور فوری» باشید
تأییدیه ویژه طبق ماده ۴۲ پس از دوره آموزشی داده میشود. آگهیهایی که «کارت بدون دوره» یا «صدور تضمینی» وعده میدهند، اعتبار قانونی ندارند و کارتی که در سامانه رسمی ثبت نشده، در بازرسی پلیس راه به کار نمیآید.
هزینه کارت حمل مواد خطرناک (تا آبان ۱۴۰۵)
تا ۲۸ آبان ۱۴۰۵ تعرفه رسمی و تاریخدار هزینه دوره و آزمون حمل مواد خطرناک را در سایت سازمان راهداری یا سازمان آموزش فنی و حرفهای پیدا نکردیم و عدد غیررسمی منتشر نمیکنیم. هزینه معمولاً از چند بخش تشکیل میشود: شهریه دوره در مرکز آموزشی، هزینه آزمون و هزینه صدور یا چاپ مدرک. پیش از پرداخت، تعرفه مصوب را کتبی از مرکز آموزشی بخواهید و فقط در درگاههای رسمی پرداخت کنید. هر وقت تعرفه رسمی منتشر شود، آن را با تاریخ همینجا میآوریم.
اعتبار و تمدید
آییننامه برای «تأییدیه ویژه» راننده مدت اعتبار تعیین نکرده است و منبع رسمی تاریخداری درباره دوره تمدید آن پیدا نکردیم. مراقب یک اشتباه رایج باشید: مدت اعتبار «یک سال» که در آییننامه آمده (تبصره ۲ ماده ۳۱)، مربوط به «گواهینامه تأیید صلاحیت» خودرو است و تمدید آن با مالک خودروست، نه کارت راننده. در ADR هم گواهی تأیید خودرو حداکثر یک سال و کارت راننده پنج سال اعتبار دارد (اعتبار کارت ADR).
استعلام کارت حمل مواد خطرناک
ما هیچوقت کد ملی، شماره گواهینامه یا اطلاعات شخصی شما را نمیخواهیم و در این سایت جایی برای وارد کردن آن نیست. استعلام را فقط در سامانههای رسمی انجام دهید:
- سامانه یکپارچه سازمان راهداری و حمل و نقل جادهای (کارت هوشمند رانندگان): smartcard.rmto.ir، بخش «جستجو و استعلام» → «استعلامهای کارت هوشمند» → «دورههای آموزشی رانندگان». طبق راهنمای زومیت (بهروزرسانی ۱۶ آبان ۱۴۰۴) دوره حمل و نقل مواد خطرناک هم از همین بخش با کد ملی استعلام میشود. این سامانه در ۲۸ آبان ۱۴۰۵ از اتصال ما باز نشد؛ اگر برای شما هم باز نشد، از اداره راهداری استان بپرسید.
- سامانه صدور، چاپ و استعلام گواهینامه فنی و حرفهای: cert.irantvto.ir، استعلام با شماره گواهینامه؛ برای مدرک مهارتی که سازمان آموزش فنی و حرفهای صادر کرده است (دریافت ۲۸ آبان ۱۴۰۵).
وسایل حفاظتی راننده: ماده ۴۳ آییننامه و ADR
ماده ۴۳ آییننامه فهرستی از وسایلی دارد که راننده باید پیش از شروع حمل همراه داشته باشد. کنار آن فهرست بند 8.1.5 ADR 2025 را گذاشتهایم (برای سفر خارجی هر دو را همراه داشته باشید):
| وسیله | آییننامه ایران، ماده ۴۳ | ADR 2025، بند 8.1.5 |
|---|---|---|
| جلیقه احتیاط زرد / شبنما | بله (استاندارد EN 471) | بله، برای هر نفر خدمه (مثلاً EN ISO 20471) |
| عینک یا محافظ چشم | بله | بله، برای هر نفر |
| ماسک تصفیه بخار و گاز | بله، برای محموله سمی | ماسک فرار برای برچسب 2.3 و 6.1 |
| دستکش مقاوم شیمیایی | بله (لاستیکی) | بله، یک جفت برای هر نفر |
| چکمه لاستیکی مقاوم شیمیایی | بله | ندارد |
| لباس سراسری ضدآب و مقاوم شیمیایی | بله | ندارد |
| چراغ قوه دستی | بله | بله، بدون سطح فلزی جرقهزا |
| مایع شستشوی چشم | بله | بله (جز برای برخی برچسبهای کلاس ۱ و ۲) |
| بطری آب | بله | ندارد |
| گوه چرخ و دو علامت هشدار ایستا | در این ماده نیامده | بله |
| بیلچه، درپوش آبراهه، ظرف جمعآوری | در این ماده نیامده | برای برچسب ۳، 4.1، 4.3، ۸ و ۹ |
| کپسول آتشنشانی | در ماده ۴۳ نیامده | بند 8.1.4، بر اساس جرم خودرو |
چکلیست تعاملی کامیون را در کامیونت را چک کن ببینید.
فهرست مواد خطرناک سازمان راهداری و پیوند آن با فهرست سازمان ملل
سازمان راهداری و حمل و نقل جادهای (دفتر آمار، ایمنی و ترافیک) در نامه شماره 18667/72/6 مورخ ۲۸ اردیبهشت ۱۳۹۲ به روابط عمومی همان سازمان نوشته است که «فهرست کالاها و محصولات خطرناک» یکی از ضمایم آییننامه است، این فهرست هر چند سال یک بار از طریق سازمان ملل متحد بهروز میشود و نسخه بهروزشده مربوط به سال ۲۰۱۲ برای قرار گرفتن در سایت سازمان فرستاده میشود. نامه سه ستون فهرست را توضیح میدهد (نام کالا به ترتیب الفبای انگلیسی، شماره شناسایی سازمان ملل و کلاس) و نام فارسی ۹ کلاس را میآورد.
دو نتیجه مهم برای کار امروز: اول، خود سازمان راهداری فهرست مواد خطرناک ایران را همان فهرست سازمان ملل میداند که باید با بهروزرسانیهای سازمان ملل همراه شود؛ برای همین جستوجوی شماره UN ما بر پایه دادههای جاری (ADR 2025) ساخته شده است. دوم، آخرین نسخهای که در این نامه ابلاغ شده، نسخه ۲۰۱۲ است؛ نسخه جاری مقررات نمونه سازمان ملل ویرایش ۲۴ (۲۰۲۵) است و از ۲۰۱۲ تاکنون شمارههای UN تازهای (مثلاً برای خودروها و باتریهای لیتیومی و سدیمی) اضافه شده است.
نام فارسی برخی کلاسها در نامه با تعریف سازمان ملل فرق دارد. متن رسمی را تغییر نمیدهیم و پیشنهاد خود را کنار آن میگذاریم:
| کلاس | عبارت نامه ۱۳۹۲ | پیشنهاد ایران لجستیک |
|---|---|---|
| ۱ | سه دسته: ۱-۱ مواد و محصولات منفجره، ۱-۲ کالاهای انباشته از مواد منفجره، ۱-۳ کالاهایی که آتشسوزی و احتراق ایجاد میکنند | تقسیم سازمان ملل شش بخش 1.1 تا 1.6 بر پایه نوع خطر (انفجار تودهای، پرتاب، آتش، خطر کم، بسیار غیرحساس، فوقالعاده غیرحساس) بهعلاوه گروه سازگاری است (کلاس ۱). |
| ۲ | گازهای تحت فشار مایعنشده و گازهای نامحلول تحت فشار | کلاس ۲ سازمان ملل گازهای فشرده، مایعشده، سردشده، محلول و جذبشده را دربر میگیرد و سه بخش 2.1 (قابل اشتعال)، 2.2 (غیرقابل اشتعال و غیرسمی) و 2.3 (سمی) دارد (کلاس ۲). |
| 5.1 | «موادی که باعث ایجاد زنگزدگی میشوند» | ترجمه نادرست است. 5.1 یعنی «مواد اکسیدکننده» (oxidizing substances): موادی که خودشان لزوماً نمیسوزند ولی معمولاً با آزاد کردن اکسیژن، سوختن مواد دیگر را ایجاد یا تشدید میکنند؛ مثل نیترات آمونیوم و پراکسید هیدروژن. ربطی به زنگزدگی ندارد (کلاس ۵). |
| 6.2 | «مواد و محصولات متعفن که باعث ایجاد و نشر بیماریهای عفونی میگردند» | «مواد عفونی» (infectious substances): موادی که میدانیم یا بهطور معقول انتظار میرود عامل بیماریزا داشته باشند؛ بوی بد ملاک نیست (کلاس ۶). |
| ۸ | «مواد خورنده و اسیدها» | کلاس ۸ همه مواد خورنده است: اسیدها، قلیاها مانند سود سوزآور و دیگر خورندهها (کلاس ۸). |
فرق کارت حمل مواد خطرناک ایران با گواهینامه ADR
| موضوع | کارت داخلی ایران (تأییدیه ویژه) | گواهینامه آموزشی راننده ADR |
|---|---|---|
| مبنای قانونی | آییننامه اجرایی حمل و نقل جادهای مواد خطرناک (۱۳۸۰)، مواد ۴۰ تا ۴۵ | موافقتنامه ADR، فصل 8.2 |
| کجا معتبر است | جادههای ایران | ۵۵ کشور عضو ADR (ایران عضو نیست) |
| چه کسی لازم دارد | راننده تانکر بیش از ۱۰۰۰ لیتر، تانککانتینر بیش از ۳۰۰۰ لیتر یا خودروی بیش از ۳۵۰۰ کیلوگرم | هر راننده کالای خطرناک بالای سقف 1.1.3.6، بدون توجه به وزن خودرو |
| دوره | استاندارد فنی و حرفهای: ۲۴ ساعت (۱۴ نظری، ۱۰ عملی) | پایه: دستکم ۱۸ واحد ۴۵ دقیقهای + عملی؛ تخصصی تانک ۱۲، کلاس ۱ و ۷ هر کدام ۸ واحد |
| آزمون | ۷۰٪ کتبی، ۲۰٪ عملی، ۱۰٪ اخلاق حرفهای | دستکم ۲۵ پرسش کتبی در ۴۵ دقیقه (پایه) |
| سن | ۲۶ تا ۶۰ سال (تا ۶۵ با موافقت سازمان راهداری) | ADR در فصل 8.2 سن تعیین نمیکند؛ قوانین ملی هر کشور ممکن است شرط داشته باشند |
| اعتبار | در آییننامه تعیین نشده (منبع رسمی پیدا نشد) | ۵ سال؛ تمدید با بازآموزی و آزمون |
| شکل مدرک | طبق نمونه ضمیمه آییننامه و سامانه سازمان راهداری | کارت پلاستیکی سفید به اندازه کارت بانکی با نمونه بند 8.2.2.8.5 |
راننده ایرانی و کارت ADR برای ترکیه، قفقاز و آسیای مرکزی
ترکیه، آذربایجان، ارمنستان، گرجستان، روسیه، قزاقستان، قرقیزستان (از ژوئیه ۲۰۲۵)، تاجیکستان و ازبکستان عضو ADR هستند؛ ترکمنستان، افغانستان، پاکستان و عراق نیستند (سازمان ملل، وضعیت ۱۹ نوامبر ۲۰۲۶). طبق بند 8.2.1.6 کشورهای عضو فقط کارتی را که مرجع صلاحیتدار یک کشور عضو طبق بند 8.2.2.8 صادر کرده، در مدت اعتبارش میپذیرند. چون ایران عضو نیست، کارت داخلی ایران بهخودیخود در این کشورها کارت ADR حساب نمیشود.
اینکه راننده ایرانی دقیقاً از کدام مرجع و با چه شرایطی (اقامت، زبان دوره، آزمون) میتواند کارت ADR بگیرد، در منبع رسمی تاریخداری که خودمان دیده باشیم تأیید نشده است و آن را حدس نمیزنیم. کشورهای عضو نمونه کارت ملی خود را به دبیرخانه UNECE میفرستند (بند 8.2.2.8.6) و هر مرجع باید دفتر بهروز کارتهای معتبر را نگه دارد (بند 1.10.1.6)؛ پس کارت معتبر را میتوان از همان مرجع صادرکننده استعلام کرد. پیش از سپردن بار خطرناک به کامیون ایرانی برای مسیر خارجی، از شرکت حمل بخواهید کپی کارت ADR راننده، گواهی تأیید ADR خودرو (برای تانکر) و فهرست تجهیزات را بفرستد. اگر حمل را به ما بسپارید، همین کنترل را پیش از بارگیری انجام میدهیم.
سوالات آزمون حمل مواد خطرناک (تمرینی)
این ۲۵ پرسش چهارگزینهای را خودمان از متن آییننامه، استاندارد آموزشی و ADR 2025 نوشتهایم؛ پرسشهای رسمی آزمون نیستند (در ADR هم پرسشهای رسمی از بانک پرسش مرجع صلاحیتدار انتخاب میشوند و داوطلب پیش از آزمون آنها را نمیداند، بند 8.2.2.7.1.3). پس از هر پاسخ، توضیح و پیوند منبع را میبینید.
پرسشهای رایج
کارت حمل مواد خطرناک چیست و چه کسی باید داشته باشد؟
همان «تأییدیه ویژه» ماده ۴۲ آییننامه اجرایی حمل و نقل جادهای مواد خطرناک است. رانندهای که مواد خطرناک را با تانکر بیش از ۱۰۰۰ لیتر، تانککانتینر بیش از ۳۰۰۰ لیتر یا خودروی با وزن ناخالص بیش از ۳۵۰۰ کیلوگرم میبرد، باید علاوه بر گواهینامه رانندگی آن را داشته باشد.
شرایط گرفتن گواهینامه حمل مواد خطرناک چیست؟
گواهینامه رانندگی معتبر متناسب با خودرو که دستکم ۳ سال از صدورش گذشته باشد، سن دستکم ۲۶ سال و حداکثر ۶۰ سال (با موافقت سازمان راهداری و سابقه بدون تخلف تا کمتر از ۶۵ سال، اصلاحیه ۱۱ شهریور ۱۴۰۵)، و گذراندن دوره آموزشی و آزمون. استاندارد فنی و حرفهای تحصیلات پایان متوسطه اول و مهارت «رانندگی باری (مقدماتی)» را هم میخواهد.
دوره حمل مواد خطرناک فنی و حرفهای چند ساعت است؟
استاندارد آموزش شایستگی «رانندگی محمولههای خطرناک» سازمان آموزش فنی و حرفهای (تدوین ۱۳۹۸) ۲۴ ساعت است: ۱۴ ساعت نظری و ۱۰ ساعت عملی در ۹ سرفصل، با ارزشیابی ۷۰٪ کتبی، ۲۰٪ عملی و ۱۰٪ اخلاق حرفهای.
هزینه کارت حمل مواد خطرناک در سال ۱۴۰۵ چقدر است؟
تا آبان ۱۴۰۵ تعرفه رسمی و تاریخداری از سازمان راهداری یا فنی و حرفهای پیدا نکردیم. هزینه شامل شهریه دوره، آزمون و صدور مدرک است؛ تعرفه مصوب را کتبی از مرکز آموزشی بخواهید و فقط در درگاه رسمی پرداخت کنید.
استعلام کارت حمل مواد خطرناک با کد ملی چگونه است؟
در سامانه یکپارچه سازمان راهداری (smartcard.rmto.ir)، بخش استعلامهای کارت هوشمند، گزینه دورههای آموزشی رانندگان. مدرک فنی و حرفهای را در cert.irantvto.ir با شماره گواهینامه استعلام کنید. کد ملی را فقط در دامنههای رسمی وارد کنید؛ ما آن را نمیخواهیم.
آیا با کارت حمل مواد خطرناک ایران میتوان به ترکیه بار خطرناک برد؟
خیر، بهخودیخود نه. ترکیه عضو ADR است و طبق بند 8.2.1.6 فقط کارت صادرشده از مرجع یک کشور عضو ADR پذیرفته میشود؛ ایران عضو نیست. راننده باید گواهینامه آموزشی ADR معتبر داشته باشد (آموزش و گواهینامه راننده ADR).
سوالات آزمون حمل مواد خطرناک از چه مباحثی است؟
طبق استاندارد آموزشی: بررسی فنی خودرو، اسناد و مدارک، بستهبندی و علامتگذاری، تجهیزات راننده، بارگیری و تخلیه، رانندگی، مقررات، پیشگیری از تصادف و امداد و نجات. ۲۵ پرسش تمرینی ما را در همین صفحه ببینید.
کارت حمل مواد خطرناک چند سال اعتبار دارد؟
آییننامه برای تأییدیه ویژه راننده مدت اعتبار تعیین نکرده و منبع رسمی تاریخداری پیدا نکردیم؛ از مرکز صادرکننده بپرسید. اعتبار یکساله آییننامه (ماده ۳۱) مربوط به گواهینامه تأیید صلاحیت خودروست. کارت بینالمللی ADR پنج سال اعتبار دارد.
مسئولیت با صاحب کالاست
طبقهبندی، بستهبندی، علامتگذاری، برچسبزنی و اظهار کالای خطرناک به عهده فرستنده (صاحب کالا) است (کتاب نارنجی فصلهای 1.4 و 5.4؛ ADR بند 1.4.2.1). این صفحه آموزشی است و جای متن رسمی مقررات و برگه اطلاعات ایمنی (SDS) سازنده را نمیگیرد.
این صفحه بخشی از دوره جامع کالای خطرناک است: جلسه ۲۲: جاده ۲: آموزش راننده ADR، گواهی خودرو و کارت حمل مواد خطرناک در ایران. در هر جلسه خلاصه، تمرین و آزمونک هم هست.
منابع
- آییننامه اجرایی حمل و نقل جادهای مواد خطرناک با اصلاحات و الحاقات بعدی (متن کامل؛ مواد ۳، ۸، ۳۱ و ۴۰ تا ۴۶)، پایگاه ملی اطلاعرسانی قوانین و مقررات (مصوب ۱۳۸۰/۱۲/۲۲، آخرین اصلاح ۱۴۰۵/۰۶/۱۱؛ دریافت ۲۸ آبان ۱۴۰۵)
- همان آییننامه، اطلاعات پایه: شماره ابلاغ 44870/ت22029هـ، تاریخ ابلاغ ۱۳۸۰/۱۲/۲۷، روزنامه رسمی ۱۶۶۲۲ مورخ ۱۳۸۰/۱۲/۲۸، تاریخ اجرا ۱۳۸۱/۰۱/۱۵ (دریافت ۲۸ آبان ۱۴۰۵)
- سازمان آموزش فنی و حرفهای کشور، استاندارد آموزش شایستگی «رانندگی محمولههای خطرناک»، کد ملی 8332-2-013-015-001-1 (تاریخ تدوین ۱۳۹۸/۰۳/۰۸؛ دریافت ۲۸ آبان ۱۴۰۵)
- سازمان آموزش فنی و حرفهای کشور، فهرست استانداردهای گروه حمل و نقل زمینی (دریافت ۲۸ آبان ۱۴۰۵)
- سامانه صدور، چاپ و استعلام گواهینامه فنی و حرفهای (دریافت ۲۸ آبان ۱۴۰۵)
- سامانه کارت ورود به جلسه و اعلام نتایج آزمونهای فنی و حرفهای (دریافت ۲۸ آبان ۱۴۰۵)
- تیننیوز: «شرط جدید دولت برای رانندگان ناوگان مواد خطرناک» (اصلاح تبصره ۲ ماده ۴۱) (انتشار ۲۵ شهریور ۱۴۰۵؛ دریافت ۲۸ آبان ۱۴۰۵)
- ایرنا: «برای رانندگان خودروهای حمل مواد خطرناک گواهینامه ویژه صادر میشود» (قزوین) (انتشار ۲۵ آذر ۱۳۸۶؛ دریافت ۲۸ آبان ۱۴۰۵)
- زومیت: «استعلام کارت هوشمند رانندگان با کد ملی» (مسیر استعلام دورههای آموزشی در سامانه سازمان راهداری) (بهروزرسانی ۱۶ آبان ۱۴۰۴؛ دریافت ۲۸ آبان ۱۴۰۵)
- سازمان راهداری و حمل و نقل جادهای، دفتر آمار، ایمنی و ترافیک: نامه شماره 18667/72/6 مورخ ۱۳۹۲/۰۲/۲۸ درباره فهرست بههنگامشده کالاها و محصولات خطرناک (نسخه ۲۰۱۲) (سند رسمی؛ بررسیشده ۲۸ آبان ۱۴۰۵)
- ADR 2025 (UNECE)، ECE/TRANS/352، بندهای 1.1.3.6، 1.10.1.6، 8.1.4، 8.1.5، 8.2.1، 8.2.2 و 9.1.3 (لازمالاجرا از ۱ ژانویه ۲۰۲۵؛ متن رسمی انگلیسی بررسیشده ۲۸ آبان ۱۴۰۵)
- سازمان ملل، وضعیت موافقتنامه ADR (Treaty Collection، فصل XI-B-14) (وضعیت ۱۹ نوامبر ۲۰۲۶؛ دریافت ۲۸ آبان ۱۴۰۵)
← کالای خطرناک: همه کلاسها · بازگشت به دانشنامه · آموزش و گواهینامه راننده ADR · وظایف هر طرف در حمل کالای خطرناک · اسناد حمل کالای خطرناک · دستورالعمل کتبی ADR (فارسی) · کارت جیبی راننده · برچسب، پلاکارد و پلاک نارنجی · جستوجوی شماره UN