دانشنامه حمل · کالای خطرناک
MSDS (SDS) چیست؟ برگه اطلاعات ایمنی ۱۶ بخشی
MSDS مخفف Material Safety Data Sheet و نام امروزی آن SDS یا Safety Data Sheet است: برگهای که سازنده یا تأمینکننده یک ماده شیمیایی یا مخلوط تهیه میکند و در ۱۶ بخش استاندارد (طبق پیوست ۴ سامانه جهانی هماهنگ GHS) میگوید کالا چه خطری دارد، چه ترکیبی دارد، چطور انبار و جابهجا شود و برای حمل چه شماره UN، کلاس و گروه بستهبندی دارد. برای تاجر و حملکننده، سه بخش از همه مهمترند: بخش ۲ (شناسایی خطر)، بخش ۹ (خواص فیزیکی مثل نقطه اشتعال) و بخش ۱۴ (اطلاعات حمل). خط کشتیرانی، بندر، فرودگاه و گمرک معمولاً برای هر کالای شیمیایی این برگه را میخواهند.
نامها و معادلها
- نام فارسی
- برگه اطلاعات ایمنی، برگه اطلاعات ایمنی مواد، برگه ایمنی کالا
- نام رسمی انگلیسی
- Safety Data Sheet; Material Safety Data Sheet
- علامت اختصاری
- SDS, MSDS
- در بازار به آن میگویند
- ام اس دی اس، اس دی اس، برگه msds، برگ msds، گواهی msds، شیت ایمنی، دیتاشیت ایمنی، msds کالا، msds sheet، safety sheet، Non-DG certificate، گواهی غیرخطرناک بودن کالا، نان دی جی
MSDS چیست و چرا اسمش SDS شد
برگه اطلاعات ایمنی سندی است که همراه هر ماده شیمیایی خطرناک یا مخلوطی که جزء خطرناک دارد، از سازنده به خریدار میرسد. سامانه جهانی هماهنگ طبقهبندی و برچسبگذاری مواد شیمیایی (GHS، معروف به «کتاب بنفش» سازمان ملل) در بند A4.2.1 پیوست ۴ میگوید برای همه مواد و مخلوطهایی که معیار خطر فیزیکی، بهداشتی یا زیستمحیطی GHS را دارند و برای مخلوطهایی که جزء سرطانزا، سمی برای تولیدمثل یا سمی برای اندام هدف بیش از حد آستانه (جدول 1.5.1) دارند، باید SDS تهیه شود. مرجع ملی هر کشور میتواند برای مواد دیگر هم آن را بخواهد.
تا پیش از GHS، هر کشور قالب خودش را داشت و نام رایج آن MSDS بود؛ در آمریکا قالبهای چندبخشی آزاد و در اروپا قالب ۱۶ بخشی. GHS نام را به SDS کوتاه کرد و ترتیب ۱۶ عنوان را یکسان کرد (بند A4.2.3.1). در بازار ایران هنوز بیشتر میگویند «برگه MSDS»؛ در عمل MSDS و SDS یک سند هستند و هر دو اسم را میتوانید در مکاتبه با فروشنده خارجی به کار ببرید، ولی بهتر است بنویسید «GHS SDS, 16 sections, English, latest revision» تا برگه قدیمی و ناقص برایتان نفرستند.
SDS «گواهی» نیست. هیچ اداره یا آزمایشگاهی SDS را «صادر» یا «تأیید» نمیکند؛ نویسنده آن تأمینکننده کالاست و طبق بند A4.2.2.1 باید به دست فرد صلاحیتدار تهیه شود. آنچه در بازار «گواهی MSDS» گفته میشود، معمولاً همان برگه SDS با مهر و امضای سازنده است، یا نامه جداگانهای که سازنده درباره خطرناک نبودن کالا برای حمل میدهد (پایینتر، بخش Non-DG).
۱۶ بخش برگه SDS طبق GHS
ترتیب و عنوان بخشها ثابت است. طول برگه ثابت نیست (بند A4.2.3.2) و برای یک حلال ساده ممکن است ۸ صفحه و برای یک آفتکش ۲۰ صفحه باشد؛ ولی هیچ بخشی نباید خالی بماند و اگر اطلاعاتی نیست، باید صریحاً نوشته شود (بند A4.2.4.2).
| بخش | عنوان رسمی انگلیسی | عنوان فارسی | به چه کار تاجر و حملکننده میآید |
|---|---|---|---|
| ۱ | Identification | شناسایی ماده یا مخلوط و تأمینکننده | نام تجاری، کاربرد، نام و نشانی سازنده، تلفن اضطراری |
| ۲ | Hazard identification | شناسایی خطر | طبقه GHS، تصویرنگاشتها، کلمه هشدار، عبارتهای H و P |
| ۳ | Composition/information on ingredients | ترکیب و اطلاعات اجزا | اجزای خطرناک با شماره CAS و درصد؛ نام فنی برای اسناد حمل |
| ۴ | First-aid measures | کمکهای اولیه | اقدام فوری در تماس پوستی، چشمی، تنفسی یا بلع |
| ۵ | Fire-fighting measures | اقدامات اطفای حریق | خاموشکننده مناسب و نامناسب؛ گازهای سمی حاصل از سوختن |
| ۶ | Accidental release measures | اقدام در نشت یا ریزش تصادفی | جمعآوری نشتی در انبار، کانتینر یا کامیون |
| ۷ | Handling and storage | جابهجایی و انبارش | دمای انبار، مواد ناسازگار، شرایط نگهداری در بندر |
| ۸ | Exposure controls/personal protection | کنترل تماس و حفاظت فردی | حد مجاز تماس شغلی، دستکش، ماسک، تهویه |
| ۹ | Physical and chemical properties | خواص فیزیکی و شیمیایی | نقطه اشتعال، نقطه جوش، چگالی، فشار بخار، pH |
| ۱۰ | Stability and reactivity | پایداری و واکنشپذیری | مواد ناسازگار برای جداسازی در کانتینر و انبار |
| ۱۱ | Toxicological information | اطلاعات سمشناسی | LD50 و LC50؛ پایه طبقهبندی کلاس ۶٫۱ |
| ۱۲ | Ecological information | اطلاعات زیستمحیطی | سمیت آبزیان؛ پایه «آلاینده دریایی» و UN 3077 / 3082 |
| ۱۳ | Disposal considerations | ملاحظات دفع | دفع کالای آسیبدیده و بستهبندی خالی |
| ۱۴ | Transport information | اطلاعات حمل | شماره UN، نام حمل صحیح، کلاس، گروه بستهبندی، آلاینده دریایی |
| ۱۵ | Regulatory information | اطلاعات مقرراتی | محدودیتها و فهرستهای کنترلی؛ نشانه نیاز به مجوز |
| ۱۶ | Other information | سایر اطلاعات | تاریخ و شماره بازنگری، تغییرات نسبت به نسخه قبل |
یادداشت: متن اصلی GHS در بند 1.5.3.2.1 عنوان بخش ۲ را Hazard(s) identification و در پیوست ۴ Hazard identification نوشته است؛ هر دو صورت در برگههای واقعی دیده میشود و معنی یکی است.
نمونه حاشیهنویسیشده: برگه SDS یک تینر ساختگی
در نمونه زیر، برگه SDS یک محصول ساختگی به نام «تینر نمونه T-100» از «شرکت نمونه شیمی پارس» را میبینید: مخلوطی از تولوئن، زایلن و بوتیل استات، شبیه تینرهای رنگ صنعتی که از چین، ترکیه و امارات وارد ایران میشوند. محصول و شرکت واقعی نیستند، ولی بخش ۱۴ آن با جدول A موافقتنامه ADR برای UN 1263 سازگار است. روی هر بخش بزنید تا ببینید چه میگوید، صاحب کالا چه چیزی را باید چک کند و اشتباه رایج چیست.
اول کدام بخشها را بخوانیم: ۲، ۹ و ۱۴
وقتی برگه SDS از فروشنده میرسد، لازم نیست همه آن را خط به خط بخوانید. این سه بخش بهترتیب به سه سؤال اصلی جواب میدهند: «کالا چه خطری دارد؟»، «عددهایی که طبقهبندی حمل از آن درمیآید چیست؟» و «برای حمل چه باید روی اسناد و بسته نوشت؟».
بخش ۲: شناسایی خطر
اینجا طبقهبندی GHS میآید: کلمه هشدار (Danger یا Warning)، تصویرنگاشتهای لوزی قرمز (مثل شعله، علامت تعجب، خطر سلامتی) و کدهای H (عبارت خطر) و P (عبارت احتیاط). اگر بخش ۲ کالا را «خطرناک» میداند ولی بخش ۱۴ نوشته «Not regulated»، دلیلش را بپرسید. این ناسازگاری همیشه غلط نیست (مثلاً خطر سلامتی بلندمدت در حمل کلاس ندارد)، ولی شایعترین نشانه برگه سرهمشده است.
تصویرنگاشت GHS با برچسب حمل فرق دارد. لوزی سفید با حاشیه قرمز روی ظرف فروش (GHS) برای کاربر است؛ برچسب حمل (مثل برچسب کلاس ۳ با زمینه قرمز) برای حمل و نقل است. روی بسته حمل، برچسب حمل الزامی است. برای شکل برچسبها برچسب کالای خطرناک و پلاکارد را ببینید.
بخش ۹: خواص فیزیکی و شیمیایی
عددهای این بخش، پایه طبقهبندی حملاند. برای مایع، نقطه اشتعال ظرف بسته و نقطه جوش اولیه گروه بستهبندی کلاس ۳ را تعیین میکنند (بند 2.3.2.6 مقررات نمونه سازمان ملل): نقطه جوش اولیه ۳۵ درجه یا کمتر یعنی گروه I؛ نقطه اشتعال کمتر از ۲۳ درجه با نقطه جوش بالای ۳۵ یعنی گروه II؛ نقطه اشتعال ۲۳ تا ۶۰ درجه یعنی گروه III. فشار بخار در ۵۰ درجه هم برای انتخاب ردیف درست جدول ADR (مثلاً دو ردیف گروه II برای UN 1263) و نوع مخزن مهم است. چگالی برای بشکه و IBC (عدد چگالی آزمون روی علامت بستهبندی UN) و pH برای مواد خورنده به کار میآید.
اگر بخش ۹ نقطه اشتعال را «not determined» نوشته یا روش «ظرف باز» (open cup) آورده، این عدد برای طبقهبندی حمل کافی نیست؛ از سازنده گزارش آزمون ظرف بسته بخواهید. با ابزار نقطه اشتعال صفحه کلاس ۳: مایعات قابل اشتعال میتوانید عددها را امتحان کنید.
بخش ۱۴: اطلاعات حمل
بند A4.3.14 پیوست ۴ GHS هفت زیربخش برای آن تعیین کرده است:
- 14.1 شماره UN: شماره چهاررقمی کالا از مقررات نمونه سازمان ملل؛ مثلاً UN 1263.
- 14.2 نام حمل صحیح UN (UN proper shipping name): نامی که دقیقاً در اسناد حمل نوشته میشود، مثل PAINT RELATED MATERIAL؛ نه نام تجاری محصول.
- 14.3 کلاس خطر حمل: کلاس اصلی و خطرهای فرعی؛ مثلاً ۳، یا «3 (6.1)» برای متانول.
- 14.4 گروه بستهبندی: I، II یا III، اگر برای آن کالا تعیین شده باشد.
- 14.5 خطرهای زیستمحیطی: آیا طبق کد IMDG «آلاینده دریایی» است و آیا طبق مقررات نمونه، ADR، RID و ADN «خطرناک برای محیط زیست» است.
- 14.6 احتیاطهای ویژه برای کاربر: مثلاً کد تونل ADR، شماره شناسایی خطر (کد کملر) روی پلاک نارنجی کامیون حمل مواد خطرناک، شمارههای EmS دریایی.
- 14.7 حمل فله طبق اسناد IMO: فقط برای فله مایع، جامد یا گاز مایع در کشتی (کدهای IBC، IMSBC و IGC).
از این چهار قلم اول، همان رشتهای ساخته میشود که در سند حمل کالای خطرناک میآید، به ترتیب بند 5.4.1.1.1 ADR: برای تینر نمونه ما «UN 1263 PAINT RELATED MATERIAL, 3, II, (D/E)» که (D/E) کد تونل جادهای است. جزئیات این سند را در صفحه اسناد حمل کالای خطرناک توضیح دادهایم.
بخش ۱۴ را چطور با فهرست سازمان ملل تطبیق دهیم
- شماره UN بخش 14.1 را در جستوجوی شماره UN کالای خطرناک وارد کنید.
- نام حمل صحیح را با ستون نام مقایسه کنید. اگر SDS نام تجاری یا نام شیمیایی دیگری نوشته، نام حمل صحیح را از فهرست بردارید.
- کلاس، خطر فرعی و گروه بستهبندی باید با یکی از ردیفهای همان شماره یکی باشد. بعضی شمارهها چند ردیف دارند (مثل UN 1263 با گروه I، II و III)؛ ردیف درست را عددهای بخش ۹ تعیین میکنند.
- اگر شماره از نوع «N.O.S.» (مشخصنشده در جای دیگر) باشد، مثل UN 1993 FLAMMABLE LIQUID, N.O.S.، باید نام فنی جزء خطرناک در پرانتز کنار آن بیاید (بند 3.1.2.8.1 مقررات نمونه)؛ این نام را از بخش ۳ بگیرید.
- بخش 14.5 را با بخش ۱۲ چک کنید: سمیت بالا برای آبزیان یعنی احتمالاً علامت ماده خطرناک برای محیط زیست لازم است.
- اگر هر کدام از اینها جور درنمیآید، پیش از رزرو حمل، اصلاح برگه را از سازنده بخواهید. مسئولیت طبقهبندی با فرستنده است (بند 2.0.0.1 مقررات نمونه و بند 1.4.2.1.1 (a) ADR)، نه با راننده یا خط کشتیرانی.
چه کسی SDS را مینویسد و کی کهنه یا نامعتبر است
SDS را سازنده، واردکننده اصلی یا توزیعکنندهای که کالا را به بازار عرضه میکند تهیه میکند. اگر کالا را از بازرگان واسطه در دبی یا استانبول میخرید، برگه باید همچنان مال سازنده همان محصول باشد، نه برگه عمومی که از اینترنت برداشته شده. در برگه درست، نام محصول در بخش ۱ با نام روی بشکه، فاکتور و گواهی آنالیز (COA) یکی است.
GHS تاریخ انقضای مشخصی برای SDS تعیین نکرده است، ولی میگوید تاریخ صدور و شماره نسخه باید آشکار باشد (بند A4.2.2.4) و بخش ۱۶ تاریخ آخرین بازنگری و تغییرات نسبت به نسخه قبل را نشان دهد (بند A4.3.16). مقررات بعضی بازارها صریحترند: در اتحادیه اروپا طبق ماده ۳۱ مقررات REACH، تأمینکننده باید با هر اطلاعات تازه درباره خطر، SDS را بیدرنگ بهروز کند و در آمریکا استاندارد ارتباط خطر OSHA برای بهروزرسانی سه ماه پس از آگاهی از اطلاعات تازه مهلت داده است. در عمل، بسیاری از خطوط کشتیرانی و بازرسان معمولاً برگهای را که بیش از حدود پنج سال از آخرین بازنگری آن گذشته باشد قبول نمیکنند یا نسخه تازه میخواهند.
برگه SDS در این حالتها برای حمل و ترخیص کالا قابل اتکا نیست:
- تاریخ بازنگری ندارد یا خیلی قدیمی است (مثلاً هنوز قالب پیش از GHS و کمتر از ۱۶ بخش دارد).
- ترکیب بخش ۳ با گواهی آنالیز یا فرمول فعلی نمیخواند؛ مثلاً سازنده حلال ارزانتری جایگزین کرده و نقطه اشتعال پایین آمده است.
- نام محصول، کد محصول یا نام سازنده با فاکتور و برچسب بسته متفاوت است.
- بخش ۱۴ خالی است، یا فقط نوشته «see section 2».
- برگه به زبان چینی یا ترکی است و نسخه انگلیسی ندارد؛ خط کشتیرانی و فرودگاه معمولاً نسخه انگلیسی میخواهند.
گواهی Non-DG و رویه رایج در بنادر ایران
برای کالای شیمیایی که برای حمل خطرناک نیست (مثلاً بسیاری از گریدهای گلیسیرین، پلیمرهای گرانولی یا رزینهای جامد)، خط کشتیرانی و پایانه معمولاً باز هم مدرک میخواهند تا مطمئن شوند کالای خطرناک اظهارنشده سوار کشتی نمیشود. در رویه رایج دو مدرک ارائه میشود:
- SDS که در بخش ۱۴ صریحاً نوشته است «Not regulated as dangerous goods for transport (ADR/RID, IMDG, IATA)».
- نامه Non-DG (Non-Dangerous Goods Declaration / Certificate) روی سربرگ سازنده یا فرستنده، با نام کالا، شماره بارنامه یا رزرو، کد HS و جملهای مبنی بر اینکه کالا طبق کد IMDG و مقررات حمل هوایی و جادهای خطرناک طبقهبندی نمیشود، با مهر و امضا.
در بندرهای ایران، از جمله بندرهای خلیج فارس، برای کالای شیمیایی وارداتی معمولاً هم خط کشتیرانی هنگام رزرو و هم پایانه و گمرک در مراحل تخلیه و ترخیص کالا SDS یا نامه Non-DG را میخواهند؛ نبودن آن میتواند به تأخیر، انتقال کالا به محوطه کالای خطرناک یا درخواست آزمایش نمونه منجر شود. شرایط دقیق و مدارک هر پایانه و هر خط فرق میکند؛ پیش از حمل از خط کشتیرانی و ترخیصکار خود بپرسید. نامه Non-DG فقط وقتی ارزش دارد که درست باشد: اگر کالا در واقع خطرناک باشد، این نامه مسئولیت را از دوش فرستنده برنمیدارد و اظهار خلاف واقع به حساب میآید.
بخش ۱۵ را هم جدی بگیرید. مثلاً تولوئن در جدول II کنوانسیون ۱۹۸۸ سازمان ملل علیه قاچاق مواد مخدر (پیشسازها) آمده است و واردات مواد این فهرست در ایران معمولاً به مجوز جداگانه نیاز دارد؛ پیش از ثبت سفارش از مرجع صدور مجوز بپرسید. برای کالاهای شیمیایی، صفحه ترخیص کالای شیمیایی و مواد اولیه را ببینید و برای نقش ترخیصکار، کارگزار گمرکی و ترخیصکار.
از خرید تا ترخیص کالا: SDS در هر مرحله
- پیش از سفارش: SDS آخرین نسخه را به انگلیسی بخواهید و بخش ۲، ۹، ۱۴ و ۱۵ را بخوانید. نیاز به مجوز و کلاس حمل از همینجا معلوم میشود.
- در قرارداد: بنویسید فروشنده SDS مطابق GHS، برچسب حمل و بستهبندی UN مناسب را تحویل میدهد و هر تغییر فرمول را اعلام میکند.
- رزرو حمل: SDS را به فورواردر بدهید تا شماره UN، کلاس و گروه بستهبندی را برای اعلام به خط کشتیرانی یا شرکت حمل جادهای بردارد. بستهبندی را با بستهبندی UN و گروه بستهبندی چک کنید.
- بارگیری: یک نسخه چاپی همراه اسناد حمل باشد. مقررات نمونه در بند 5.4.3 برگه ایمنی را یکی از راههای دسترسی فوری به اطلاعات واکنش اضطراری میداند.
- ورود و ترخیص کالا: SDS را با اظهارنامه، فاکتور و گواهی آنالیز یکجا به ترخیصکار بدهید تا نام کالا، کد تعرفه و شرایط انبارش یکی باشد.
خطر از دید صاحب کالا
- چه چیزی را چک کنید: تاریخ بازنگری، تطابق نام و ترکیب با فاکتور و گواهی آنالیز، و تطابق بخش ۱۴ با فهرست سازمان ملل.
- اگر SDS غلط یا کهنه باشد: کالا ممکن است با کلاس یا گروه بستهبندی غلط اعلام شود. نتیجه میتواند رد بار در بندر مبدأ، توقف کانتینر در بندر مقصد، هزینه دموراژ و انبارداری، بستهبندی دوباره یا برگشت کالا باشد.
- اگر کالای خطرناک با نامه Non-DG یا بدون اعلام حمل شود: جریمه خط کشتیرانی و مراجع بندری و، در صورت حادثه، مسئولیت خسارت به کشتی، کالای دیگران و افراد. برای ادعای خسارت، ادعای خسارت کالا را ببینید.
- چه کسی میپردازد: فرستنده یا صاحب کالا. طبق بند 1.4.2.1.1 ADR، فرستنده باید مطمئن شود کالا درست طبقهبندی شده و اطلاعات و اسناد لازم را به شکل قابل ردیابی به حملکننده بدهد. مسئولیت اظهار کالا در گمرک هم با صاحب کالاست.
پرسشهای رایج
msds چیست؟
MSDS یا SDS برگه اطلاعات ایمنی یک ماده یا مخلوط شیمیایی است که سازنده یا تأمینکننده تهیه میکند. طبق پیوست ۴ GHS، این برگه ۱۶ بخش ثابت دارد: از شناسایی محصول و خطرها تا کمکهای اولیه، اطفای حریق، انبارش، خواص فیزیکی، اطلاعات حمل (بخش ۱۴) و تاریخ بازنگری (بخش ۱۶).
msds مخفف چیست و با SDS چه فرقی دارد؟
MSDS مخفف Material Safety Data Sheet و SDS مخفف Safety Data Sheet است. SDS نامی است که GHS برای همین سند با قالب یکسان ۱۶ بخشی به کار میبرد. در عمل هر دو به یک سند اشاره دارند؛ فقط برگههای قدیمی MSDS گاهی قالب و ترتیب دیگری داشتند.
برگه msds را از کجا بگیرم؟
از سازنده یا فروشنده همان محصول، به زبان انگلیسی و با آخرین تاریخ بازنگری. برگهای که از اینترنت برای محصول مشابه برداشته شده قابل اتکا نیست، چون ترکیب و نقطه اشتعال هر محصول فرق دارد. درخواست SDS را در قرارداد خرید بنویسید.
گواهی msds را کدام سازمان صادر میکند؟
هیچ سازمانی. SDS سند تأمینکننده است و طبق GHS باید به دست فرد صلاحیتدار تهیه شود. آنچه «گواهی MSDS» میگویند معمولاً همان برگه با مهر و امضای سازنده یا نامه Non-DG اوست. اگر خریدار یا بندر تأیید آزمایشگاهی بخواهد، گزارش آزمون (مثلاً نقطه اشتعال) جداگانه گرفته میشود.
msds کالا در حمل و ترخیص کالا به چه کار میآید؟
بخش ۱۴ آن شماره UN، نام حمل صحیح، کلاس و گروه بستهبندی را میدهد که در اسناد حمل و رزرو کشتی یا کامیون اعلام میشود. خط کشتیرانی، پایانه بندر و گمرک معمولاً آن را برای کالای شیمیایی میخواهند. بخش ۷ و ۱۰ شرایط انبارش و مواد ناسازگار را برای جداسازی در کانتینر و انبار نشان میدهد.
اگر کالای من خطرناک نباشد هم msds لازم است؟
برای حمل کالای شیمیایی معمولاً بله. خط کشتیرانی و پایانه برای اطمینان از اینکه کالای خطرناک اظهارنشده حمل نمیشود، SDS با عبارت Not regulated در بخش ۱۴ یا نامه Non-DG سازنده را میخواهند. این نامه باید درست باشد؛ اگر کالا در واقع خطرناک باشد، مسئولیت با فرستنده میماند.
مسئولیت با صاحب کالاست
طبقهبندی، بستهبندی، علامتگذاری، برچسبزنی و اظهار کالای خطرناک به عهده فرستنده (صاحب کالا) است (کتاب نارنجی فصلهای 1.4 و 5.4؛ ADR بند 1.4.2.1). این صفحه آموزشی است و جای متن رسمی مقررات و برگه اطلاعات ایمنی (SDS) سازنده را نمیگیرد.
این صفحه بخشی از دوره جامع کالای خطرناک است: جلسه ۲: طبقهبندی: شماره UN، نام حمل صحیح، کلاس، گروه بستهبندی، خطر فرعی و جدول تقدم خطر، جلسه ۳: خواندن برگه ایمنی SDS (بخشهای ۲، ۹ و ۱۴) و نامه «غیرخطرناک»، جلسه ۲۷: جداسازی و انبارداری در انبار و بندر. در هر جلسه خلاصه، تمرین و آزمونک هم هست.
منابع
- UN, Globally Harmonized System of Classification and Labelling of Chemicals (GHS), 10th revised edition (2023), ST/SG/AC.10/30/Rev.10، بند 1.5.3.2.1 و جدول 1.5.1؛ پیوست ۴ بندهای A4.2.1، A4.2.2.1، A4.2.2.4، A4.2.3.1، A4.2.4.2، A4.3.14 و A4.3.16 (انتشار ۲۰۲۳؛ دسترسی ۲۷ آبان ۱۴۰۵)
- UN Recommendations on the Transport of Dangerous Goods, Model Regulations, 24th revised edition (2025), ST/SG/AC.10/1/Rev.24، بندهای 2.0.0.1، 2.3.2.6، 3.1.2.8.1 و 5.4.3 (دسترسی ۲۷ آبان ۱۴۰۵)
- ADR 2025 (UNECE)، ECE/TRANS/352، بندهای 1.4.2.1.1 و 5.4.1.1.1 و جدول A فصل 3.2 (ردیفهای UN 1263، UN 1294، UN 1307 و UN 1993) (لازمالاجرا از ۱ ژانویه ۲۰۲۵؛ دسترسی ۲۷ آبان ۱۴۰۵)
- Regulation (EC) No 1907/2006 (REACH)، ماده ۳۱ و پیوست II (دسترسی ۲۷ آبان ۱۴۰۵)
- US OSHA, Hazard Communication Standard, 29 CFR 1910.1200(g) (دسترسی ۲۷ آبان ۱۴۰۵)
- INCB: Red List، فهرست پیشسازهای جدول I و II کنوانسیون ۱۹۸۸ سازمان ملل (دسترسی ۲۷ آبان ۱۴۰۵)
- IMO: Dangerous goods، کد IMDG (دسترسی ۲۷ آبان ۱۴۰۵)
← کالای خطرناک: همه کلاسها · بازگشت به دانشنامه · کالای خطرناک چیست · اسناد حمل کالای خطرناک · جستوجوی شماره UN کالای خطرناک · کلاس ۳: مایعات قابل اشتعال · بستهبندی UN و گروه بستهبندی · جداسازی و بارگیری مختلط کالای خطرناک · وظایف هر طرف در حمل کالای خطرناک · ترخیص کالای شیمیایی و مواد اولیه