دانشنامه حمل · کالای خطرناک
حوادث واقعی کالای خطرناک: درسها (از قطار نیشابور تا بیروت و تیانجین)
حادثه قطار نیشابور در بامداد ۲۹ بهمن ۱۳۸۲ (۱۸ فوریه ۲۰۰۴) رخ داد: ۵۱ واگن باری از ایستگاه ابومسلم رها شدند، حدود ۲۰ کیلومتر در سرازیری رفتند، نزدیک ایستگاه خیام از ریل خارج شدند و آتش گرفتند و حدود ساعت ۹:۳۷ صبح، هنگام امدادرسانی و در حضور جمعیت، منفجر شدند. شمار جانباختگان در آمارهای اعلامشده حدود ۳۰۰ نفر (۲۹۵ تا ۲۹۸ نفر؛ برخی گزارشها کمتر یا بیشتر) و شمار زخمیها حدود ۴۶۰ نفر است. در این صفحه، این حادثه و چند حادثه مهم دیگر کالای خطرناک در ایران و جهان را فقط از روی گزارشهای رسمی و رسانههای معتبر مرور میکنیم و برای هر کدام میگوییم چه اشتباهی رخ داد، در کدام لحظه میشد خطر را کم کرد و کدام بند مقررات برای جلوگیری از تکرار آن نوشته شده است.
نامها و معادلها
- نام فارسی
- حادثه کالای خطرناک، سانحه مواد خطرناک، فاجعه قطار نیشابور، انفجار قطار نیشابور، انفجار بندر بیروت، انفجار تیانجین، نشت سیانید بارسکون
- نام رسمی انگلیسی
- Dangerous goods incident; Hazardous materials (HAZMAT) accident; Nishapur train disaster; Beirut port explosion; Tianjin port explosions; Barskoon cyanide spill; Lac-Mégantic rail disaster; Viareggio derailment
- علامت اختصاری
- DG incident, HAZMAT incident, BLEVE, UVCE
- در بازار به آن میگویند
- حادثه قطار نیشابور، انفجار قطار نیشابور سال ۸۲، فاجعه نیشابور، حادثه خیام نیشابور، انفجار بیروت، انفجار نیترات آمونیوم، حادثه مواد شیمیایی، حادثه تانکر سوخت، نشت گاز کلر، حادثه کالای IMO، هزمت
این صفحه برای چیست
هر بند مقررات کالای خطرناک پشتش یک حادثه دارد. مقررات را بهخاطر جریمه یا کاغذبازی ننوشتهاند؛ آنها را بعد از حادثههایی نوشته یا اصلاح کردهاند که در آنها یک اظهار نادرست، یک ترمز بستهنشده یا یک فهرست بار که به آتشنشان نرسید، جان صدها نفر را گرفت. در این صفحه هر حادثه با یک ساختار ثابت آمده است: خلاصه؛ خط زمان؛ کالا و کلاس (شماره UN)؛ چه اشتباهاتی پیش آمد؛ اگر در آن لحظه این کارها انجام میشد خطر کمتر بود؛ مقررات مربوط (شماره بند)؛ منابع.
قاعدههای ما در نوشتن این صفحه
- فقط از گزارشهای رسمی (کمیسیونهای بررسی، سازمان بازرسی، هیئتهای ایمنی حمل و نقل کشورها) و رسانههای معتبر با تاریخ؛ هرجا منابع با هم نمیخوانند، دامنه عددها را آوردهایم.
- نام هیچ شرکتی را نیاوردهایم و تقصیر را بیش از آنچه گزارش رسمی گفته، به کسی نسبت ندادهایم. نام کشتیها همان عنوان گزارشهای رسمی است.
- تصویر قربانیان نداریم؛ همه نقشهها و شکلها طرحواره و ساخته خود ما هستند.
- هدف سرزنش نیست؛ هدف این است که صاحب کالا، راننده، انباردار و ترخیصکار بداند کدام کار کوچک او جلوی تکرار این فاجعهها را میگیرد.
فهرست حادثهها: قطار نیشابور ۱۳۸۲ · بندر بیروت ۱۳۹۹ · بندر تیانجین ۱۳۹۴ · سیانید بارسکون ۱۳۷۷ · لکمگانتیک ۱۳۹۲ · ویارجو ۱۳۸۸ · کلر محور شهرضا ۱۴۰۳ · تانکر سوخت سنندج ۱۴۰۵ · آتشسوزی کشتیهای کانتینری · با سپاس از آتشنشانان · جدول مقایسه
حادثه قطار نیشابور (۲۹ بهمن ۱۳۸۲): چه بود، چه سالی بود و چند کشته داشت
حادثه قطار نیشابور در بامداد چهارشنبه ۲۹ بهمن ۱۳۸۲ (۱۸ فوریه ۲۰۰۴) رخ داد و بزرگترین حادثه ریلی تاریخ ایران است. ۵۱ واگن باری حامل گوگرد، سوخت، کود شیمیایی و پنبه از ایستگاه ابومسلم رها شدند، حدود ۲۰ کیلومتر در سرازیری حرکت کردند و نزدیک ایستگاه خیام (حدود ۱۷ کیلومتری نیشابور) از ریل خارج شدند و آتش گرفتند؛ ساعت ۹:۳۷ صبح، وقتی آتش تا حد زیادی مهار شده به نظر میرسید و مسئولان، امدادگران و مردم نزدیک واگنها بودند، انفجار بزرگی رخ داد. آمار اعلامشده جانباختگان حدود ۳۰۰ نفر است (۲۹۵ نفر به گفته وزیر وقت راه و ترابری؛ ۲۹۸ نفر به گفته معاون استاندار خراسان یک هفته پس از حادثه) و حدود ۴۶۰ نفر زخمی شدند.
خلاصه
واگنهای یک قطار باری که در ایستگاه ابومسلم متوقف بودند، بیلوکوموتیو و بیراهبر به حرکت درآمدند. کارکنان ایستگاههای ابومسلم، کاشمر و خیام برای اینکه این واگنها با یک قطار مسافری برخورد نکنند تلاش کردند و سازمان بازرسی کل کشور این تلاش را درخور توجه دانست. واگنها در خیام از ریل خارج شدند و ۴۸ واگن آتش گرفت. آتشنشانان ساعتها با آب آتش را خاموش میکردند، بیآنکه بدانند در واگنها دقیقاً چیست. وقتی آتش رو به خاموشی بود، حصار حفاظتی برداشته شد و مردم و مسئولان به محل آمدند. انفجار روستای دهنو را ویران کرد، به روستاهای هاشمآباد و عبدلآباد آسیب زد و شیشهها را تا کیلومترها دورتر شکست. در میان جانباختگان فرماندار، شهردار و رئیس آتشنشانی نیشابور، رئیس اداره برق، مدیرکل راهآهن خراسان، یک خبرنگار ایرنا و شمار زیادی آتشنشان، امدادگر و نیروی انتظامی بودند.
خط زمان (روایت مرحلهبهمرحله روی نقشه)
مرحله: همه مرحلهها
- شب پیش از حادثهواگنها در ایستگاه ابومسلم
قطار باری با ۵۱ واگن در ایستگاه ابومسلم، روی خطی با شیب به سوی نیشابور، متوقف است. بار: گوگرد، سوخت، کود شیمیایی و پنبه.
اینجا چه کاری میشد کرد: ترمز دستی کافی و کفشک برای هر گروه واگن، و آزمون اینکه ترمز دستی بهتنهایی قطار را نگه میدارد. سازمان بازرسی بعدها گفت اگر ترمزها درست بسته میشد، فراری رخ نمیداد.
- حدود ساعت ۴ بامدادواگنها رها میشوند
واگنها بیلوکوموتیو و بیراهبر به حرکت درمیآیند و در سرازیری سرعت میگیرند. کارکنان ایستگاهها مسیر را طوری تنظیم میکنند که با قطار مسافری برخورد نکنند.
اینجا چه کاری میشد کرد: خبر فوری به آتشنشانی و مدیریت بحران در طول مسیر، همراه با فهرست واگنها و بار هرکدام (RID بند 1.4.3.6).
- پیش از سپیدهخروج از ریل در خیام
پس از حدود ۲۰ کیلومتر، واگنها نزدیک ایستگاه خیام از ریل خارج میشوند و ۴۸ واگن آتش میگیرد. سوخت، گوگرد، کود و پنبه کنار هم میسوزند.
اینجا چه کاری میشد کرد: برخورد با صحنه بهعنوان حادثه کالای خطرناک: تخلیه روستای دهنو، حصار و فاصله، و پرسیدن ترکیب بار از راهآهن پیش از نزدیک شدن.
- صبحساعتها اطفای حریق
آتشنشانان با آب آتش را خاموش میکنند. به آنها گفته نشده که در واگنها کود نیترات آمونیوم هست. تا پیش از انفجار، بیشتر آتش خاموش شده است.
اینجا چه کاری میشد کرد: اطفا یا خنککردن از دور و با کمترین شمار نیرو؛ مشورت با کارشناس مواد شیمیایی درباره روش اطفا؛ کسی که بار را میشناسد کنار فرمانده باشد.
- پیش از ساعت ۹:۳۰حصار برداشته میشود
چون آتش مهارشده به نظر میرسد، حصار حفاظتی برداشته میشود و مسئولان، امدادگران و مردم به واگنها نزدیک میشوند.
اینجا چه کاری میشد کرد: حصار تا اعلام کارشناس که خطر رفع شده، میماند. تماشاگر و مقام رسمی هم پشت حصار میایستند؛ مواد داغ هنوز ممکن است منفجر شوند.
- ساعت ۹:۳۷انفجار
انفجار بزرگی رخ میدهد. روستای دهنو ویران میشود، به روستاهای اطراف آسیب میرسد و شیشهها تا کیلومترها دورتر میشکنند. حدود ۳۰۰ نفر جان میبازند و حدود ۴۶۰ نفر زخمی میشوند.
اینجا چه کاری میشد کرد: در این لحظه دیگر کاری از دست کسی برنمیآمد؛ تنها محافظ، فاصلهای بود که باید ساعتها پیش نگه داشته میشد.
- اسفند ۱۳۸۲بررسیها
کمیسیون سوانح راهآهن ۹ نفر از کارکنان را مقصر شناخت. سازمان بازرسی کل کشور بسته نشدن ترمزها، نگهبانی و دور نکردن بار خطرناک، آگاه نشدن آتشنشانان و برداشتن حصار را از عوامل حادثه شمرد و وزیر و مدیران راهآهن را مسئول دانست.
اینجا چه کاری میشد کرد: درس برای امروز: ترمز و کفشک، اظهار درست بار، فهرست بار در دست امدادگر، حصار و فاصله.
کالا و کلاس (شماره UN)
هیچ سند رسمی منتشرشدهای که ما دیده باشیم، بار واگنها را با شماره UN معرفی نکرده است. شمار واگنها بر پایه تصویرهای تلویزیون ایران است که خبرگزاری AP همان روز گزارش کرد؛ ستون شماره UN ردیف متناظر در مقررات است، نه شماره ثبتشده در بارنامه.
| بار (طبق گزارشها) | شمار واگن (AP) | ردیف متناظر در مقررات | کلاس | نکته |
|---|---|---|---|---|
| گوگرد | ۱۷ | UN 1350 گوگرد | 4.1 (جامد قابل اشتعال) | طبق مقرره ویژه 242 در ADR، گوگردی که به شکل دانه، گلوله یا پولک درآمده مشمول مقررات کالای خطرناک نیست؛ پس «خطرناک نبودن روی کاغذ» لزوماً یعنی بیخطر بودن در آتش نیست. |
| سوخت (در گزارشها: بنزین، نفتا یا نفت) | ۶ | UN 1203 بنزین یا ردیفهای نفتی دیگر کلاس ۳ | 3 (مایع قابل اشتعال) | منابع درباره نوع سوخت یکسان نیستند؛ وزیر وقت از «نفتا» و AP از «بنزین» گفته است. |
| کود شیمیایی (نیترات آمونیوم) | ۷ | UN 2067 کود پایه نیترات آمونیوم (یا UN 1942) | 5.1 (اکسیدکننده) | طبق مقرره ویژه 307، کود پایه نیترات آمونیوم با آزمونهای بخش ۳۹ کتاب آزمونها طبقهبندی میشود؛ بعضی فرمولها مشمول نیستند، بعضی کلاس 5.1 هستند و نیترات آمونیوم خالص و حساس میتواند کلاس ۱ باشد. |
| پنبه | ۱۰ | UN 3360 الیاف گیاهی خشک (در ADR مشمول نیست) یا UN 1365 پنبه مرطوب | — یا 4.2 | پنبه خشک کالای خطرناک حساب نمیشود، ولی بار سوختنی بزرگی است که آتش را نگه میدارد. |
نکته مهم برای درک این حادثه: راهآهن در همان روزها اعلام کرد بار هیچیک از واگنهای سوخته طبق مقررات خودش «منفجره» نبوده است، و کمیسیون سوانح راهآهن هم گفت «چگونگی مانور و ترتیب واگنها با مقررات راهآهن مغایرتی نداشته» و بررسی شیمی بار را خارج از حیطه فنی خود دانست. در مقابل، سازمان بازرسی کل کشور نوشت واگنها «مواد خطرناک و بهشدت قابل اشتعال» داشتند. یکی از فرماندهان امداد به نقل از تسنیم گفت معاون وقت وزیر در مجلس گفته بود صاحبان بار نوع آن را اعلام نکرده بودند چون حمل کالای خطرناک گرانتر است؛ همین مسئول بعداً گفت مواد خطرناک نبودهاند. یعنی حتی پس از حادثه، تصویر رسمی روشنی از اینکه چه چیزی دقیقاً منفجر شد منتشر نشد.
چه اشتباهاتی پیش آمد (طبق یافتههای رسمی)
- ترمز دستی درست بسته نشد. سازمان بازرسی کل کشور با شبیهسازی و نظر کارشناسان نتیجه گرفت: «اگر ترمزهای دستی به درستی بسته میشد احتمال فرار واگنها وجود نداشت». گزارشهای رسانهای از تنها سه کفشک برای کل قطار نوشتند.
- ۹ نفر از کارکنان راهآهن خراسان در کنترل نکردن واگنها مقصر شناخته شدند (کمیسیون سوانح راهآهن، اسفند ۱۳۸۲).
- بار خطرناک پس از خروج از ریل نگهبانی و بهسرعت از محل دور نشد. سازمان بازرسی به بند ۱۲ ماده ۱۶ آییننامه عمومی حرکت قطارها استناد کرد که این کار را لازم میدانست.
- آتشنشانان از محتوای واگنها آگاه نشدند. سازمان بازرسی این را از عوامل تشدید حادثه شمرد و معاون آموزشی سازمان آتشنشانی گفت نیروها نمیتوانستند مواد شیمیایی را بشناسند و مقصر دانستن آنها «بیانصافی» است. یک مقام آتشنشانی در گفتوگو با رسانهها گفت: «کسی به ما نگفته بود که قطار حامل کود شیمیایی است».
- حصار حفاظتی پیش از اطمینان از رفع خطر برداشته شد و مردم به محل راه یافتند (سازمان بازرسی). وزیر وقت گفت مردم و کارکنان چون فکر میکردند آتش مهار شده جمع شدند، در حالی که شعلهها هنوز فعال بود.
- بار ناسازگار در یک قطار و نزدیک هم بود. سوخت، گوگرد، کود نیترات آمونیوم و پنبه پس از واژگونی کنار هم سوختند. یک مقام آتشنشانی گفت این مواد «به هیچوجه نباید بههم نزدیک و با هم حمل میشدند».
درباره آبپاشی، دو روایت رسمی متفاوت هست: معاون وقت وزیر راه گفت آب روی کود «بستر انفجار» را فراهم کرد و وزیر وقت هم بعدها همین را تکرار کرد؛ سازمان آتشنشانی این را رد کرد و گفت نیروها از نوع بار خبر نداشتند. ما در این باره داوری نمیکنیم؛ نکته روشن این است که بدون فهرست بار، هیچ آتشنشانی نمیتواند روش درست اطفا را انتخاب کند.
اگر در آن لحظه این کارها انجام میشد، خطر کمتر بود
- هنگام توقف: ترمز دستی کافی و کفشک برای هر واگن و هر گروه واگن روی شیب، و آزمون اینکه ترمز دستی بهتنهایی قطار را نگه میدارد (همان درسی که نُه سال بعد در لکمگانتیک تکرار شد).
- هنگام فرار واگنها: خبر فوری به آتشنشانی و استانداری در مسیر، همراه با فهرست واگنها و بار هرکدام.
- پس از خروج از ریل: برخورد با صحنه بهعنوان حادثه کالای خطرناک: تخلیه روستای نزدیک، فاصله گرفتن، اطفا یا خنککردن از دور و با کمترین نیرو، و پرسیدن ترکیب بار از راهآهن و صاحبان بار.
- وقتی آتش «خاموش» به نظر میرسید: نگه داشتن حصار تا اعلام کارشناس که خطر رفع شده؛ کود نیترات آمونیوم و سوخت پس از آتش میتوانند تا ساعتها خطرناک بمانند.
- برای مردم و مسئولان: نزدیک نشدن برای تماشا یا قدردانی؛ بهترین کمک به امدادگر فاصله گرفتن است (ببینید: واکنش در حادثه کالای خطرناک).
مقررات مربوط (شماره بند)
| موضوع | بند | چه میگوید (به زبان ساده) |
|---|---|---|
| اطلاعات بار برای مدیر زیرساخت ریلی | RID 1.4.3.6 (b) | مدیر زیرساخت راهآهن باید در هر لحظه حمل، دسترسی سریع و بیمانع به ترکیب قطار، شماره UN کالای خطرناک هر واگن و جای هر واگن در قطار داشته باشد و آن را به کسانی که برای ایمنی و واکنش اضطراری لازم دارند بدهد. |
| برنامه اضطراری ایستگاههای مانور | RID 1.4.3.6 (a) و فصل 1.11 | برای حمل کالای خطرناک در ایستگاههای مانور (تشکیل قطار) باید برنامه اضطراری داخلی نوشته شود تا همه طرفها هماهنگ عمل کنند و پیامد حادثه برای جان مردم و محیط زیست به کمترین برسد. |
| آگاه کردن راهبر | RID 1.4.2.2.6 و 1.4.2.2.7 | شرکت حمل باید «دستورالعمل کتبی» (5.4.3) را به راهبر بدهد و پیش از حرکت به او بگوید کدام کالای خطرناک در کدام نقطه قطار است. |
| چیدن واگنها در یک قطار | RID 7.5.3 | فاصله حفاظتی (دستکم ۱۸ متر یا دو واگن دومحوره یا یک واگن چهارمحوره) فقط میان واگنهای کلاس ۱ و واگنهای دارای پلاکارد 2.1، 3، 4.1، 4.2، 4.3، 5.1 یا 5.2 لازم است. یعنی قرار گرفتن واگن سوخت، گوگرد و کود 5.1 در یک قطار بهخودیخود ممنوع نیست؛ درس اصلی نیشابور «اطلاعات و فاصله در حادثه» است، نه یک ممنوعیت ساده. |
| طبقهبندی و اظهار بار | RID و ADR 1.4.2.1 و فصل 5.4 | فرستنده باید کالا را درست طبقهبندی کند و در سند حمل شماره UN، نام حمل صحیح، کلاس و گروه بستهبندی را بنویسد (اسناد حمل کالای خطرناک). |
| همتای جادهای: پارک خودرو | ADR 8.3.7 | هیچ خودروی حامل کالای خطرناک نباید بدون ترمز دستی کشیده پارک شود؛ تریلر بدون ترمز با دستکم یک کفشک مهار میشود. |
| ایران، حمل جادهای | آییننامه اجرایی حمل و نقل جادهای مواد خطرناک (تصویبنامه 44870/ت22029هـ) | این آییننامه برای جاده است؛ حمل ریلی در ایران مقررات جداگانه راهآهن دارد که ما متن آن را منتشرشده ندیدیم. |
پیگیری رسمی و پرونده قضایی
- ۴ و ۵ اسفند ۱۳۸۲: دولت مسئولیت را پذیرفت و قرار شد غرامت از طریق استانداری خراسان پرداخت شود؛ فرضیه خرابکاری با بررسی تیمهای فنی و اطلاعاتی رد شد. دولت ۱۰۰ میلیارد ریال برای جبران خسارت به استانداری اختصاص داد. راهآهن اعلام کرد واگنهای سوخته بیمه نبودند.
- ۲۳ اسفند ۱۳۸۲: کمیسیون سوانح راهآهن ۹ نفر از کارکنان راهآهن خراسان را مقصر شناخت.
- ۲۷ اسفند ۱۳۸۲: سازمان بازرسی کل کشور وزیر راه و ترابری، هیئتمدیره و مدیرعامل راهآهن را مسئول دانست، «قصور و مسامحه» را «کاملاً محرز» خواند، تعقیب کیفری مقصران را خواست و دولت را مسئول جبران خسارت مدنی مردم دانست.
- پرونده قضایی: وزیر وقت راه در گفتوگو با ایرنا (بهمن ۱۳۹۲) گفت متهمان پرونده وزیر، مدیرعامل راهآهن، مسئولان ایستگاه و قطار و عوامل توقف قطار بودند و دادگاه پس از حدود سه ماه تحقیق، او و مدیرعامل را تبرئه کرد و مقصران دیگر مجازات شدند. متن رأیها را در منبع رسمی منتشرشدهای ندیدیم.
حادثه بندر شهید رجایی (۶ اردیبهشت ۱۴۰۴ / ۲۶ آوریل ۲۰۲۵)
خلاصه
انفجار بندر شهید رجایی در روز شنبه ۶ اردیبهشت ۱۴۰۴ (۲۶ آوریل ۲۰۲۵) در محوطه کانتینری این بندر، بزرگترین بندر کانتینری ایران در نزدیکی بندرعباس، رخ داد. به گفته مقامهای استان هرمزگان، ۷۰ نفر جان باختند (آمار در روزهای نخست از ۱۴ به ۴۶، ۶۵ و سپس ۷۰ رسید) و بیش از ۱۰۰۰ نفر زخمی شدند. دفتر گمرک بندر اعلام کرد انفجار احتمالاً از آتشی ناشی شد که در محل نگهداری مواد خطرناک و شیمیایی آغاز شد. آتش دو روز بعد، ۸ اردیبهشت، بهطور کامل خاموش شد.
خط زمان (طبق بیانیههای رسمی)
- ۶ اردیبهشت ۱۴۰۴: آتشسوزی و انفجار؛ ستاد مدیریت بحران استان بلافاصله در محل تشکیل شد و آتشنشانی، امدادگران و نیروهای نظامی در اطفا و امداد شرکت کردند؛ زخمیها به بیمارستانهای بندرعباس منتقل شدند.
- ۷ و ۸ اردیبهشت: مدارس و ادارات منطقه تعطیل شدند و از مردم خواسته شد تا اطلاع بعدی بیرون نروند و در بیرون ماسک بزنند؛ ۸ اردیبهشت عزای عمومی اعلام شد. وزیر کشور گفت ۱۲۰ زخمی هنوز بستریاند و علت حادثه «کوتاهیهایی از جمله رعایت نکردن اصول ایمنی و سهلانگاری» بوده است.
- ۹ اردیبهشت: استاندار هرمزگان گفت فرضیه خرابکاری «از استحکام لازم برخوردار نیست» و قصور در رعایت اصول ایمنی و پدافند غیرعامل را عامل اصلی دانست.
- ۱۰ اردیبهشت، بیانیه شماره ۱ کمیته بررسی: «قصور در رعایت اصول ایمنی و پدافند غیرعامل محرز شده است» و «خلافاظهاری در برخی موارد وجود داشته است»؛ علتیابی قطعی به بررسی کامل فنی و آزمایشگاهی نیاز دارد.
- ۱۴ اردیبهشت، بیانیه بعدی کمیته: با احراز قصور برخی مسئولان، یک مدیر دولتی و یک مدیر بخش خصوصی با قرار قانونی بازداشت شدند و درباره «اظهار خلاف واقع» متهمانی شناسایی شدند؛ علتیابی قطعی هنوز به بررسی کارشناسی تکمیلی نیاز داشت.
- شهریور ۱۴۰۴، گزارش کارشناسی قضایی: پنج کارشناس رسمی منتخب مرجع قضایی گزارشی ۴۵ صفحهای در ۸ بخش، بر پایه حدود ۴۵۰۰ صفحه سند و تصویرهای دوربینهای مداربسته، به شعبه بازپرسی دادند که در ۹۲ شاخص، ۲۱ نهاد و طرف را مقصر شناخت. این گزارش هنوز قابل اعتراض است و رأی نهایی دادگاه نیست.
کالا و کلاس
بیانیههای رسمی از «مواد خطرناک و شیمیایی» گفتهاند، ولی نام ماده، شماره UN یا مقدار آن را تا امروز در یک گزارش رسمی منتشرشده ندیدهایم. بنابراین در اینجا کلاس یا شماره UN نمینویسیم.
چه اشتباهاتی پیش آمد (طبق یافتههای رسمی)
- اظهار: «خلافاظهاری در برخی موارد» (کمیته بررسی) و شناسایی متهمان «اظهار خلاف واقع»؛ گزارش کارشناسی از «عدم بررسی کالا در فرآیندهای گمرکی» و نبود سامانه ردیابی برخط گفت.
- محل و شرایط نگهداری: «نگهداری حجم انبوهی از مواد شیمیایی مختلف در شرایط ناایمن و نظارت غیرمؤثر» و «عدم رعایت طبقهبندی و استانداردهای بینالمللی نگهداری مواد شیمیایی» و ضعف برچسبگذاری (گزارش کارشناسی).
- ماندگاری کالا: نگهداری طولانیمدت مواد خطرناک و «تعلل در ترخیص کالا بعد از مهلت قانونی» (گزارش کارشناسی).
- نظارت ایمنی: ضعف اجرای الزامات بهداشت، ایمنی و محیط زیست (HSE) بهویژه برای مواد شیمیایی و ضعف نظارت بر بندرها و بهرهبرداران، هماهنگی ضعیف میان دستگاهها و «غلبه ملاحظات اقتصادی بر الزامات ایمنی» (گزارش کارشناسی).
- واکنش به آتش و تخلیه: در یافتههای رسمی منتشرشدهای که دیدیم، درباره نحوه اطفا و تخلیه نتیجهای اعلام نشده است؛ پس درباره آن داوری نمیکنیم.
اگر این کارها انجام میشد، خطر کمتر بود (درسهای عملیاتی همسو با یافتههای رسمی)
- اظهار درست کالای شیمیایی با شماره UN، کلاس و برگه SDS، و بازرسی تطبیقی در گمرک و بندر.
- نگهداری هر کالای خطرناک در محوطه مخصوص، با جداسازی بر پایه ناسازگاری و سقف مقدار.
- تعیین تکلیف کالای مانده پس از مهلت قانونی، بهویژه کالای خطرناک.
- فهرست لحظهای کالای خطرناک هر محوطه برای آتشنشانی بندر.
مقررات مربوط
کد IMDG فصل 5.4 (اظهار) و فصل 7.2 (جداسازی)؛ ADR 1.4.2.1 (وظایف فرستنده)؛ مقررات ملی بندرها و گمرک درباره نگهداری کالای خطرناک و مهلت ماندگاری که متن آنها را در این صفحه بررسی نکردهایم.
منابع این بخش
- Al Jazeera, Fires extinguished at key Iran port as explosion death toll rises to 70 (28 Apr 2025 / ۸ اردیبهشت ۱۴۰۴)
- جامجم آنلاین، استاندار هرمزگان: فرضیه خرابکاری در حادثه بندر شهید رجایی از استحکام لازم برخوردار نیست (۹ اردیبهشت ۱۴۰۴)
- تابناک، اعلام نتایج بررسی علل حادثه بندر شهید رجایی (بیانیه کمیته بررسی) (۱۰ اردیبهشت ۱۴۰۴)
- همشهری آنلاین، اطلاعیه کمیته بررسی حادثه بندر شهید رجایی؛ ۲ مدیر بازداشت شدند (۱۴ اردیبهشت ۱۴۰۴)
- اصلاحات نیوز، گزارش کارشناسی قضایی پرونده انفجار بندر شهید رجایی (۱۸ شهریور ۱۴۰۴)
انفجار بندر بیروت (۱۴ مرداد ۱۳۹۹ / ۴ اوت ۲۰۲۰)
خلاصه
حدود ۲۷۵۰ تن نیترات آمونیوم که از سال ۲۰۱۳ با یک کشتی به بندر بیروت رسیده و در مهر ۱۳۹۳ (اکتبر ۲۰۱۴) در انبار شماره ۱۲ بندر تخلیه شده بود، پس از یک آتشسوزی در عصر ۴ اوت ۲۰۲۰ منفجر شد. طبق گزارش دیدهبان حقوق بشر (مرداد ۱۴۰۰)، ۲۱۸ نفر کشته، حدود ۷۰۰۰ نفر زخمی و بیش از ۳۰۰ هزار نفر آواره شدند و ۷۷ هزار واحد مسکونی آسیب دید.
خط زمان
- آبان ۱۳۹۲ (نوامبر ۲۰۱۳): محموله با بارنامه ۲۷۵۰٫۴ تن به بیروت رسید.
- ۱–۲ آبان ۱۳۹۳ (۲۳ و ۲۴ اکتبر ۲۰۱۴): بار در انبار ۱۲ تخلیه شد. در سالهای بعد چند مکاتبه رسمی هشدار داد که این ماده خطرناک است و پیشنهاد صادرات مجدد یا تحویل آن داده شد.
- ۲۹ تیر ۱۳۹۹ (۲۰ ژوئیه ۲۰۲۰): گزارش یک نهاد امنیتی لبنان مسئولان بندر را در ایمننکردن انبار ۱۲ سهلانگار دانست.
- ۴ اوت ۲۰۲۰، حدود ساعت ۵:۵۵ عصر: آتشنشانی بیروت تماس گرفت که در یک انبار آتشسوزی است؛ به گفته فرمانده آتشنشانی، به آنها گفته شد انبار «فقط مواد آتشبازی» دارد. یک تیم دهنفره اعزام شد.
- همان عصر، چند دقیقه بعد: انفجار اول و سپس انفجار بسیار بزرگ نیترات آمونیوم.
کالا و کلاس
نیترات آمونیوم UN 1942 (کلاس 5.1، اکسیدکننده) یا کود پایه نیترات آمونیوم UN 2067. در همان انبار طبق گزارشها نفت سفید UN 1223 (کلاس ۳)، اسید کلریدریک (کلاس ۸)، ۲۳ تن مواد آتشبازی (کلاس ۱) و پنج حلقه فتیله انفجاری کندسوز هم نگهداری میشد. مقدار نیترات آمونیومی که واقعاً منفجر شد محل اختلاف است: برخی کارشناسان ۷۰۰ تا ۱۰۰۰ تن و گزارشی که نخستوزیر وقت به آن استناد کرد حدود ۵۰۰ تن گفتهاند.
چه اشتباهاتی پیش آمد
- کالای خطرناک مانده و متروکه شش سال در بندر و در فاصله کم از مناطق مسکونی ماند.
- اکسیدکننده کنار سوخت، مواد آتشبازی و فتیله انفجاری انبار شد (نقض اصل جداسازی؛ ببینید جداسازی و بارگیری مختلط).
- هشدارهای مکتوب به تصمیم و اقدام نرسید.
- به آتشنشانانی که اعزام شدند گفته نشد در انبار چه مقدار ماده انفجارپذیر هست. فرمانده آتشنشانی بیروت گفت: «اگر میدانستیم این مقدار ماده منفجره در بندر هست، کاملاً جور دیگری عمل میکردیم؛ دستور تخلیه منطقه را میدادیم و این جوانان را نمیفرستادیم.»
اگر در آن لحظه این کارها انجام میشد، خطر کمتر بود
- تعیین تکلیف زودهنگام کالای خطرناک متروکه (صادرات مجدد، فروش به مصرفکننده مجاز یا امحای کنترلشده).
- انبار جدا برای اکسیدکننده، دور از سوخت و مواد آتشبازی و دور از مردم.
- فهرست بهروز کالای خطرناک هر انبار در دست آتشنشانی بندر؛ با آن، پاسخ به «انبار ۱۲ چه دارد؟» یک جمله بود و دستور تخلیه منطقه پیش از انفجار ممکن میشد.
مقررات مربوط
جداسازی در بارگیری ADR 7.5.2.1 (برای خودرو و کانتینر) و مفهوم جداسازی دریایی IMDG فصل 7.2؛ امنیت کالای خطرناک پرپیامد ADR فصل 1.10؛ مسئولیت فرستنده در طبقهبندی ADR 1.4.2.1. نگهداری در انبار بندر بیشتر تابع مقررات ملی و دستورالعملهای بندری است تا ADR (ببینید وظایف هر طرف).
انفجارهای بندر تیانجین چین (۲۱ مرداد ۱۳۹۴ / ۱۲ اوت ۲۰۱۵)
خلاصه
در یک محوطه انبار کالای خطرناک در منطقه بندری تیانجین، آتشی که در یک کانتینر شروع شد به دو انفجار پیاپی رسید. طبق گزارش رسمی هیئت تحقیق شورای دولتی چین (۱۶ بهمن ۱۳۹۴ / ۵ فوریه ۲۰۱۶): ۱۶۵ نفر جان باختند، ۸ نفر مفقود شدند و ۷۹۸ نفر بستری شدند. از جانباختگان، ۲۴ نفر آتشنشان رسمی، ۷۵ نفر آتشنشان بندر تیانجین و ۱۱ نفر پلیس بودند؛ از مفقودان هم ۵ نفر آتشنشان بندر بودند. ۳۰۴ ساختمان، ۱۲٬۴۲۸ خودروی نو و ۷٬۵۳۳ کانتینر آسیب دید و خسارت مستقیم ۶۸٫۶۶ میلیارد یوان برآورد شد.
خط زمان
- روزهای گرم پیش از حادثه: نیتروسلولز در کانتینری در محوطه رسیدن کالا (بیرون انبار) نگهداری میشد.
- ۱۲ اوت ۲۰۱۵، ۲۲:۵۱:۴۶: آغاز آتش؛ ۲۲:۵۲ تماس با مرکز ۱۱۰ پلیس تیانجین؛ آتشنشانان رسیدند. فرماندهان از کارکنان پرسیدند چه چیزی میسوزد؛ طبق گزارش رسمی «کارکنان حاضر همه بیاطلاع بودند». آتشنشانان با آب ردیفهای کانتینر مجاور را خنک میکردند.
- ۲۳:۳۴:۰۶: انفجار اول (حدود ۱۵ تن معادل TNT).
- ۲۳:۳۴:۳۷: انفجار دوم و بسیار شدیدتر (حدود ۴۳۰ تن معادل TNT)؛ ساختمانهای تا شعاع ۱۵۰ متر ویران شدند.
کالا و کلاس
طبق گزارش رسمی، در زمان حادثه ۱۱٬۳۸۳٫۷۹ تن کالای خطرناک از ۷ دسته و ۱۱۱ نوع در محل بود، از جمله ۸۰۰ تن نیترات آمونیوم (UN 1942، کلاس 5.1) و ۶۸۰٫۵ تن سیانید سدیم (UN 1689، کلاس 6.1، گروه بستهبندی I) که ۳۶۰ تن آن در همان محوطه رسیدن کالا بود. علت مستقیم: نیتروسلولز (UN 2555 / UN 2556، کلاس 4.1 که باید با آب یا الکل مرطوب بماند) ماده مرطوبکنندهاش را از دست داد، در گرمای هوا تجزیه شد، گرما انباشت و خودبهخود آتش گرفت؛ آتش به مواد کنار آن و سرانجام به نیترات آمونیوم رسید.
چه اشتباهاتی پیش آمد (طبق گزارش رسمی)
- شرکت انبارداری کالای خطرناک را «برخلاف قانون و مقررات» بهرهبرداری و انبار کرده بود و ۱۱ ماه «نه مصوبه داشت و نه پروانه»؛ پلیس و دادستانی برای ۴۹ نفر (۲۴ نفر از شرکتها و ۲۵ نفر از ناظران) اقدام کیفری کردند و هیئت تحقیق برای ۱۲۳ نفر دیگر پیشنهاد برخورد اداری داد.
- فاصله محوطه با مجتمعهای مسکونی، ساختمان آتشنشانی و راهها کمتر از فاصله ایمنی استاندارد بود.
- انبار «بهشدت بیش از ظرفیت» کار میکرد: موجودی سیانید سدیم ۴۲٫۵ برابر و نیترات پتاسیم ۵۳٫۷ برابر حداکثر ظرفیت طراحی بود.
- نهادهای ناظر و آتشنشانی «از شمار و وضعیت مواد شیمیایی خطرناک انبار تصویر روشنی نداشتند». آتشنشانان نمیدانستند کنار آتش ۸۰۰ تن نیترات آمونیوم و صدها تن سیانید است.
اگر در آن لحظه این کارها انجام میشد، خطر کمتر بود
- پایش رطوبت و دمای نیتروسلولز و نگهداری آن در سایه و دور از گرما.
- فهرست لحظهای کالا (چه چیزی، چه مقدار، در کدام ردیف) که آتشنشان در دقیقه اول بگیرد.
- عقبنشینی زودهنگام و خنککردن از دور با تجهیزات بیسرنشین وقتی ماده ناشناخته است. گزارش رسمی میگوید فرماندهان در نهایت دستور خروج همه نیروها از محوطه را دادند؛ زمان این دستور برای دهها نفر دیر بود.
- نگهداری مواد سمی (سیانید) و مواد واکنشدهنده با آب جدا از جایی که آبپاشی سنگین لازم است؛ گزارش رسمی میگوید مواد شیمیایی پراکنده با آب آتشنشانی، آب شستوشو و باران به گودالهای سطحی رسیدند.
مقررات مربوط
ADR 7.5.2.1 (ممنوعیت بارگیری مختلط؛ در جدول آن، کلاس 4.1 با 5.1 منعی ندارد و فقط ماده 4.1 دارای برچسب فرعی ۱ با 5.1 ممنوع است)؛ مقررات ویژه ADR برای UN 1689 در جدول A: CV1، CV13، CV28 (جدا از مواد غذایی) و S9، S14 (نظارت دائم بر خودرو، بند 8.4.1)؛ برگه SDS بخش ۷ (انبارش) و ۱۰ (پایداری و واکنشپذیری) (MSDS چیست).
نشت سیانید در رودخانه بارسکون، قرقیزستان (۳۰ اردیبهشت ۱۳۷۷ / ۲۰ مه ۱۹۹۸)
خلاصه
کامیونی که برای یک معدن طلا سیانید سدیم میبرد، در جاده بالای روستای بارسکون واژگون شد و به رودخانه افتاد. طبق گزارش مؤسسه ملی سلامت و محیط زیست هلند (RIVM، اسفند ۱۳۷۸)، حدود ۱۷۰۰ تا ۱۸۰۰ کیلوگرم سیانید سدیم مستقیماً وارد رودخانه شد. طبق گزارش رادیو اروپای آزاد (شهریور ۱۳۹۹)، حدود ۶۵۰۰ ساکن روستا حدود پنج ساعت خبردار نشدند و وقتی خبر رسید، فقط گفته شد از آب رودخانه ننوشند و «جای نگرانی نیست».
خط زمان
- ۲۰ مه ۱۹۹۸: واژگونی و ریزش بار در رودخانه.
- حدود ۵ ساعت بعد: اطلاعرسانی به مردم.
- یک هفته بعد: بیش از ۵۰۰ نفر برای درمان مراجعه کرده بودند؛ تا ۱۹ خرداد (۹ ژوئن) این عدد به نزدیک ۵۰۰۰ مراجعه رسید و بیش از نیمی از اهالی بارسکون تخلیه شدند.
- سالهای بعد: پروندههای غرامت تا سالها در دادگاههای قرقیزستان ماند.
کالا و کلاس
سیانید سدیم جامد UN 1689، کلاس 6.1 (سمی)، گروه بستهبندی I، کد شناسایی خطر 66 روی پلاک نارنجی. با اسید یا حتی رطوبت اسیدی، گاز سیانید هیدروژن آزاد میکند (ببینید کلاس ۶).
چه اشتباهاتی پیش آمد
- تأخیر در اعلام حادثه. RIVM یکی از مشکلات اصلی را «کوتاهی شرکت در گزارش فوری حادثه» دانست.
- ارتباط ضعیف با مردم. پیام نخست ناقص و آرامکننده بود؛ بعد، ترس و شایعه به هزاران مراجعه درمانی و تخلیه رسید. RIVM توصیه کرد راهبرد درست اطلاعرسانی خطر تدوین شود.
- شمار قربانیان محل اختلاف ماند: رادیو اروپای آزاد از نخستین مرگ قابل انتساب به حادثه در ۱۳ خرداد ۱۳۷۷ و چند مرگ دیگر نوشت؛ گزارش RIVM درباره مرگ چیزی نگفت و نوشت بالاترین غلظت سیانید اندازهگیریشده در خاک از ۱ میلیگرم در کیلوگرم بیشتر نبود.
اگر در آن لحظه این کارها انجام میشد، خطر کمتر بود
- تماس فوری راننده یا شرکت حمل با نهاد امدادی و اعلام شماره UN و مقدار (دستورالعمل کتبی ADR در کابین همین را میخواهد).
- هشدار روشن و زودهنگام به روستاهای پاییندست: «از آب رودخانه استفاده نکنید، دام را دور کنید».
- بستهبندی و مهار مناسب بار سمی گروه I و برنامه مسیر برای جادههای کوهستانی کنار رودخانه.
مقررات مربوط
دستورالعمل کتبی ADR 5.4.3 (اقدام فوری راننده و خبر دادن به امداد)؛ مهار بار ADR 7.5.7.1؛ نظارت بر خودرو ADR 8.4.1 و مقرره S14 برای UN 1689؛ گزارش حادثه به مرجع صلاحیتدار ADR 1.8.5.1 (حداکثر یک ماه پس از حادثه).
لکمگانتیک، کانادا (۱۵ تیر ۱۳۹۲ / ۶ ژوئیه ۲۰۱۳): قطار بیسرنشینی که شبیه نیشابور بود
خلاصه
طبق گزارش هیئت ایمنی حمل و نقل کانادا (TSB، گزارش R13D0054، مرداد ۱۳۹۳)، یک قطار باری با ۷۲ واگن مخزندار حامل ۷٫۷ میلیون لیتر نفت خام شب در ایستگاه نانت، روی شیب سرازیری خط اصلی، بیسرنشین پارک شد. ساعتی بعد قطار به راه افتاد، حدود ۱۱ کیلومتر (کمی بیش از هفت مایل) سرازیر شد، به سرعت ۱۰۵ کیلومتر در ساعت رسید و حدود ساعت ۱:۱۵ بامداد در مرکز شهر لکمگانتیک از ریل خارج شد. ۶۳ واگن از ریل خارج شدند، حدود ۶ میلیون لیتر نفت خام بیرون ریخت و آتش و انفجارها ۴۷ نفر را کشت؛ ۲۰۰۰ نفر خانهشان را ترک کردند و بخش بزرگی از مرکز شهر نابود شد.
خط زمان
- ۲۲:۵۰، ۵ ژوئیه: توقف قطار در نانت؛ راهبر ترمز دستی پنج لوکوموتیو و دو واگن را بست و جز لوکوموتیو جلو بقیه را خاموش کرد. آزمون ترمز دستی با ترمز بادی روشن انجام شد و این تصور غلط را داد که ترمزهای دستی کافی است.
- کمی بعد: لوکوموتیو جلو آتش گرفت (ایراد تعمیر قبلی موتور). آتشنشانی محلی آتش را خاموش کرد و طبق دستورالعمل، کلیدهای برق را قطع کرد؛ با خاموش شدن لوکوموتیو، کمپرسور هوا هم از کار افتاد.
- کمی پیش از ساعت ۱ بامداد: فشار ترمز بادی آرامآرام افت کرد تا ترمزها دیگر قطار را نگه نداشتند.
- حدود ۱:۱۵: خروج از ریل در مرکز شهر، آتش و انفجار.
کالا و کلاس
نفت خام UN 1267، کلاس ۳. TSB نوشت نفت خام «فرّارتر از آن بود که در اسناد حمل آمده بود»؛ یعنی طبقهبندی و گروه بستهبندی بر پایه آزمون کافی و مکرر نبود. در جدول ADR، UN 1267 بسته به نقطه اشتعال و فشار بخار در گروه I، II یا III میآید و کد خطر 33 یا 30 دارد.
چه اشتباهاتی پیش آمد (طبق TSB)
- ترمز دستی کافی بسته نشد: طبق قواعد خود شرکت دستکم ۹ ترمز دستی لازم بود؛ TSB حساب کرد بدون کمک ترمز بادی دستکم ۱۷ و شاید تا ۲۶ ترمز دستی لازم بود؛ ۷ ترمز بسته شده بود.
- آزمون اثربخشی ترمز دستی غلط انجام شد.
- قطار حامل کالای خطرناک روی خط اصلی سرازیری بیسرنشین ماند و هیچ مانع فیزیکی (مثل منحرفکننده) جلوی فرار آن نبود.
- آزمون و پایش نفت خام برای طبقهبندی ناکافی بود؛ واگنهای مخزندار از نسل قدیمی بودند و بیشترشان سوراخ شدند.
- TSB فرهنگ ایمنی ضعیف شرکت راهآهن و نظارت ناکافی نهاد ناظر را هم از عوامل شمرد.
اگر در آن لحظه این کارها انجام میشد، خطر کمتر بود
- آزمون ترمز دستی با ترمز بادی آزاد؛ همان یک آزمون درست، فرار را نشان میداد.
- پس از آتشسوزی لوکوموتیو، بازرسی دوباره ایمنی توقف قطار توسط فردی آشنا با لوکوموتیو؛ آتشنشانان طبق دستور عمل کرده بودند و نمیدانستند خاموش کردن لوکوموتیو ترمز را کمکم از کار میاندازد.
- پارک قطار کالای خطرناک در خط فرعی با منحرفکننده، نه روی خط اصلی سرازیر.
مقررات مربوط
RID 1.4.2.1 و بخش 2.2.3 (طبقهبندی مایع کلاس ۳ بر پایه نقطه اشتعال و نقطه جوش)؛ RID 1.4.3.6 (اطلاعات قطار برای مدیر زیرساخت)؛ همتای جادهای ADR 8.3.7 (ترمز دستی و کفشک). پس از این حادثه کانادا حمل کالای خطرناک با خدمه تکنفره را ممنوع کرد و TSB توصیه کرد راهآهنها مانع فیزیکی ضدفرار نصب کنند (توصیه R14-04).
ویارجو، ایتالیا (۸ تیر ۱۳۸۸ / ۲۹ ژوئن ۲۰۰۹): واگن گاز مایع در ایستگاه شهر
خلاصه
یک قطار باری با ۱۴ واگن مخزندار حامل نزدیک ۶۳۲ تن گاز مایع (LPG) ساعت ۲۳:۴۸ با سرعت حدود ۹۰ کیلومتر در ساعت از ایستگاه ویارجو میگذشت که محور جلوی واگن اول شکست. واگن اول از ریل خارج شد و واژگون شد و ۹ واگن دیگر هم از ریل خارج شدند. بدنه واگن اول به جسمی در کنار خط برخورد کرد و سوراخ شد و بیش از ۴۵ تن گاز مایع در چند ده ثانیه بیرون زد. ابر گاز سنگین به خانههای کنار خط رسید و حدود سه دقیقه بعد مشتعل شد. ۳۲ نفر جان باختند و ۲۶ نفر زخمی شدند (مانکا، دانشگاه پلیتکنیک میلان، ۲۰۱۴، بر پایه پروندههای قضایی منتشرشده).
خط زمان
- ۲۳:۴۸:۱۰: قطار از ایستگاه میگذرد؛ دوربین جرقه از زیر واگن اول را ثبت میکند.
- ۲۳:۴۸:۳۴: واگن اول از ریل خارج و واژگون میشود.
- ۲۳:۴۹:۱۳: قطار کاملاً متوقف است؛ گاز در حال پخش شدن است.
- ۲۳:۵۱:۴۳: نخستین شعله در تصویر دوربین؛ انفجار ابر گاز، آتش ناگهانی و آتش استخری.
کالا و کلاس
گازهای نفتی مایعشده UN 1075 (یا مخلوط هیدروکربنی UN 1965)، کلاس 2.1 (گاز قابل اشتعال)، کد خطر 23. گاز مایع از هوا سنگینتر است و روی زمین و در زیرزمینها و خانهها پخش میشود.
چه اشتباهاتی پیش آمد
- بررسیها ترکی در محل اتصال محور و چرخ پیدا کردند که پیش از حادثه شناسایی نشده بود.
- مسیر قطار گاز مایع از میان ایستگاه و محله مسکونی بود و چیزی در کنار خط بود که بدنه مخزن را پاره کرد.
- میان نشت و اشتعال فقط حدود سه دقیقه گذشت؛ فرصت هشدار به ساکنان خانههای کنار خط بسیار کوتاه بود.
دادگاههای ایتالیا سالها به پرونده رسیدگی کردند؛ ما در اینجا فقط به یافتههای فنی میپردازیم.
اگر این کارها انجام میشد، خطر کمتر بود
- بازرسی غیرمخرب محورها با فاصله زمانی متناسب با کار واگن و ثبت سابقه نگهداری هر محور.
- محافظت بدنه مخزن و کاهش سرعت قطار کالای خطرناک در عبور از ایستگاه شهر.
- برای مردم: بوی گاز در شب یعنی دور شدن فوری، روشن نکردن چراغ و کلید برق.
مقررات مربوط
RID فصل 6.8 (ساخت و بازرسی مخزنها) و وظیفه بهرهبردار واگن مخزندار RID 1.4.3.5 (بازرسی، آزمون و نهاد نگهداری دارای گواهی) و شرکت حمل RID 1.4.2.2.8؛ RID 1.4.3.6 و فصل 1.11 (برنامه اضطراری). همتای جادهای: بازرسی فنی سالانه خودروهای FL در ADR 9.1.2.3.
نشت گاز کلر در محور شهرضا به آباده، استان اصفهان (۲۷ آبان ۱۴۰۳ / ۱۷ نوامبر ۲۰۲۴)
خلاصه
به گفته مدیرکل مدیریت بحران استانداری اصفهان، یک تریلر حامل کپسولهای گاز کلر در کیلومتر ۱۷ محور شهرضا به آباده واژگون شد و یکی از کپسولها نشت کرد. حادثه ساعت ۱۳:۴۰ به مراکز امدادی اعلام شد. حدود ۶۰ نفر از ساکنان و رهگذران نزدیک دچار مسمومیت تنفسی شدند و اورژانس و هلال احمر آنها را به مراکز درمانی بردند. این حادثه تلفات جانی نداشت و جاده پس از ایمنسازی باز شد.
خط زمان
- ۱۳:۴۰: اعلام حادثه به مراکز امدادی.
- پس از آن: حضور تیم مدیریت بحران شهرضا، هلال احمر، آتشنشانی، راهداری، پلیس راه و انتظامی؛ ایمنسازی محل و انتقال مسمومان.
- همان روز: بازگشایی جاده.
کالا و کلاس
کلر UN 1017، کلاس 2.3 (گاز سمی) با خطر فرعی 5.1 (اکسیدکننده) و ۸ (خورنده)، کد خطر 265. کلر از هوا سنگینتر است و در گودیها جمع میشود.
چه اشتباهاتی پیش آمد
گزارش رسمی منتشرشدهای درباره علت واژگونی یا نشت ندیدیم؛ پس درباره علت داوری نمیکنیم. آنچه از گزارشها روشن است: نشت از یک کپسول پس از واژگونی، و رسیدن گاز به مردم اطراف پیش از جداسازی منطقه.
اگر در آن لحظه این کارها انجام میشد، خطر کمتر بود
- کپسولهای گاز طوری چیده و مهار شوند که در واژگونی جابهجا نشوند و درپوش محافظ شیر داشته باشند.
- راننده و رهگذران فوراً در جهت مخالف باد و رو به بالادست دور شوند و مردم را از گودیها و پاییندست دور کنند.
- تماس فوری با ۱۲۵ و ۱۱۵ و اعلام «کلر، UN 1017» تا تیم با تجهیزات تنفسی بیاید (ببینید واکنش در حادثه).
مقررات مربوط
ADR جدول A برای UN 1017: مقررات بارگیری CV9 (بستهها پرتاب نشوند و طوری چیده شوند که واژگون نشوند و نیفتند) و CV10 (کپسولها موازی یا عمود بر محور طولی خودرو و مهارشده) و CV36، و مقرره S14 (نظارت بر خودرو طبق 8.4.1)؛ مهار بار 7.5.7.1؛ ماسک فرار برای خدمه خودروی حامل گاز سمی (تجهیزات خودرو و آموزش راننده).
انفجار تانکر سوخت در محور سنندج به همدان (۱۴ شهریور ۱۴۰۵ / ۵ سپتامبر ۲۰۲۶)
خلاصه
عصر ۱۴ شهریور ۱۴۰۵، یک تانکر حامل سوخت که از همدان به سوی مریوان میرفت، در محور سنندج به همدان، نزدیک پلیس راه سنندج، دچار حادثه شد و پس از تصادف منفجر شد؛ چند خودروی عبوری هم آتش گرفتند. به گفته استاندار کردستان و رئیس اورژانس استان، ۱۱ نفر جان باختند و ۶ نفر زخمی شدند (برخی رسانهها ۷ زخمی نوشتند). استاندار علت را «نقص فنی» تانکر گفت و افزود بررسی دقیق علت در جریان است. در استان کردستان دو روز عزای عمومی اعلام شد.
خط زمان
- حدود ۱۷:۳۰: گزارش حادثه به استانداری.
- بلافاصله: حضور آتشنشانی، اورژانس، شهرداری و دستگاههای مدیریت بحران؛ پایان عملیات اطفا همان شب.
- ۱۵ شهریور: هویت ۸ نفر از جانباختگان شناسایی شد و برای ۳ نفر آزمایش DNA لازم شد. رئیسجمهور و معاون اول بررسی دقیق علتها و گزارش کارشناسی را خواستند.
کالا و کلاس
در گزارشهای رسمی فقط «سوخت» آمده است. برخی رسانهها از ۲۰ هزار لیتر بنزین نوشتند که در منبع رسمی ندیدیم. اگر بنزین بوده: UN 1203، کلاس ۳، گروه بستهبندی II، پلاک نارنجی 33/1203.
چه اشتباهاتی پیش آمد
تا زمان نوشتن این صفحه (آبان ۱۴۰۵) گزارش نهایی رسمی علت را ندیدهایم. برخی رسانهها از نقص ترمز گفتهاند، ولی این در بیان رسمی نیامده است؛ پس آن را علت قطعی نمینویسیم. با انتشار گزارش رسمی، این بخش را بهروز میکنیم.
اگر این کارها انجام میشد، خطر کمتر بود (درسهای عمومی تانکر سوخت)
- بازرسی فنی دورهای تانکر، بهویژه ترمز، پیش از هر سفر در جادههای کوهستانی.
- در آتش تانکر بنزین، مردم و رانندگان دیگر باید فوراً دور شوند و برای فیلم گرفتن یا کمک بیتجهیزات نزدیک نروند؛ مخزن داغ ممکن است دوباره منفجر شود.
- راننده آموزشدیده و دستورالعمل کتبی در کابین، و اعلام فوری «بنزین، UN 1203» به ۱۲۵.
مقررات مربوط
ADR 9.1.2.3 (بازرسی فنی سالانه خودروهای FL، از جمله ترمز) و 9.2.3 (تجهیزات ترمز)؛ ADR فصل 8.2 (آموزش راننده)؛ آییننامه اجرایی حمل و نقل جادهای مواد خطرناک ایران (تصویبنامه 44870/ت22029هـ). ببینید کلاس ۳.
آتشسوزی کشتیهای کانتینری: وقتی کالای داخل کانتینر چیزی دیگر است
آتشسوزی در کشتیهای کانتینری بزرگ الگوی تکرارشوندهای دارد: کالای خطرناکی که اظهار نشده، به نام دیگری اظهار شده یا طبقهبندیاش خطر واقعی را نشان نمیدهد، در عرشه یا انبار کشتی گرم میشود، تجزیه میشود و آتش میگیرد. خدمه نمیدانند در کدام کانتینر چیست و سامانه آتشنشانی کشتی برای این آتشها کافی نیست. نمونه شناختهشده این الگو هیپوکلریت کلسیم (UN 1748 یا UN 2880، کلاس 5.1) است که در گرما خودبهخود تجزیه میشود و اگر با نام «پودر سفیدکننده» یا «مواد شیمیایی تصفیه آب» بدون اظهار کالای خطرناک بار شود، کنار منبع گرما قرار میگیرد. دو نمونه از گزارشهای رسمی:
کشتی Yantian Express، اقیانوس اطلس (۱۳ دی ۱۳۹۷ / ۳ ژانویه ۲۰۱۹)
- خلاصه: آتش در کانتینری روی عرشه بالای انبار ۲ شروع شد و حدود ۲۳ روز طول کشید. ۲۲ خدمه به کشتی دیگری منتقل شدند و کسی جان نباخت.
- کالا و کلاس: طبق گزارش اداره فدرال بررسی سوانح دریایی آلمان (BSU، بهمن ۱۳۹۸)، کانتینری که «گلوله نارگیل» (الیاف فشرده برای خوراک دام یا کود) اظهار شده بود، در واقع زغال نارگیل داشت. آزمونها نشان داد این زغال در دمای زیر حدود ۵۰ درجه سانتیگراد میتواند خودبهخود مشتعل شود. زغال گیاهی در مقررات UN 1361، کلاس 4.2 (خودسوز) است.
- چه اشتباهی: BSU این کانتینر را «منبع محتمل» آتش دانست و نتوانست رد کند که فرستنده برای فرار از الزامات، کالا را نادرست اظهار کرده است. خدمه پس از تمام شدن کپسولهای هوای تنفسی، اطفای فعال را متوقف کردند؛ سامانه CO2 یک انبار هم کامل تخلیه نشد.
- درس: «نام بیخطر» برای کالای خودسوز، کشتی و جان ۲۲ نفر را به خطر انداخت.
کشتی Maersk Honam، دریای عرب (۱۵ اسفند ۱۳۹۶ / ۶ مارس ۲۰۱۸)
- خلاصه: آتش در انبار شماره ۳ آغاز شد؛ دود سفید با بوی شدید سفیدکننده دیده شد و پس از تخلیه CO2 انفجارهایی رخ داد. پنج نفر از خدمه جان باختند (چهار نفر جان باختند و یک نفر هرگز پیدا نشد) و ۲۳ نفر نجات یافتند.
- کالا و کلاس: در انبار ۳ حدود ۱۰۰۰ تن سدیم دیکلروایزوسیانورات دیهیدرات (SDID، ماده ضدعفونی آب) در ۵۴ کانتینر بود که طبق کد IMDG در کلاس ۹ طبقهبندی و درست اظهار شده بود. (نمکهای دیکلروایزوسیانوریک اسید خشک ردیف UN 2465 کلاس 5.1 هستند، ولی شکل دیهیدرات در آن زمان در کلاس ۹ میآمد.)
- یافته رسمی: اداره بررسی سوانح حمل و نقل سنگاپور (TSIB، مهر ۱۳۹۹) نتوانست علت را قطعی کند؛ اتصال برق، گرمایش مخزن سوخت و کالای نادرستاظهارشده را رد کرد و تجزیه خودبهخود SDID را محتملترین احتمال باقیمانده دانست. گزارش نشان داد خطر فرعی تجزیه و ناپایداری این ماده در طبقهبندی دیده نشده بود و آزمونهای طبقهبندی روی بستههای کوچک انجام شده بود، نه کیسههای بزرگ.
- توصیهها: بازنگری طبقهبندی SDID در کد IMDG، چیدن آن روی عرشه و دور از آفتاب (مثل هیپوکلریت کلسیم)، حسگر دما در انبارها و بازنگری استانداردهای آتشنشانی کشتیهای کانتینری.
- درس: حتی اظهار درست، وقتی طبقهبندی خطر واقعی را نشان ندهد، کافی نیست؛ برگه SDS (بخش ۱۰، پایداری و واکنشپذیری) را با دقت بخوانید و دمای تجزیه را به خط کشتیرانی بگویید.
مقررات مربوط
کد IMDG: وظیفه فرستنده در طبقهبندی و اظهار (فصل 5.4)، گواهی بارگیری کانتینر (5.4.2)، جداسازی (فصل 7.2) و چیدمان (7.1)؛ کنوانسیون SOLAS فصل VII. شماره بندها از ویرایش جاری IMDG است و متن آن دارای حق نشر IMO است. در ایران، اعلام نادرست کالا افزون بر خطر جانی، تبعات گمرکی و مسئولیت خسارت به کشتی و بار دیگران را دارد که با فرستنده است (ببینید اسناد حمل و وظایف هر طرف).
با سپاس از آتشنشانان
در بسیاری از حادثههای کالای خطرناک، نخستین کسانی که جان باختند همانهایی بودند که برای نجات دیگران به سوی آتش رفتند. به یاد آتشنشانان و امدادگرانی که در این حادثهها جان دادند:
- نیشابور، ۲۹ بهمن ۱۳۸۲: رئیس آتشنشانی نیشابور و شمار زیادی از آتشنشانان و امدادگران، همراه با مسئولان شهر و نیروهای انتظامی. رقم رسمی تفکیکی برای آتشنشانان ندیدیم.
- تیانجین، ۲۱ مرداد ۱۳۹۴: طبق گزارش رسمی، ۹۹ آتشنشان (۲۴ نفر آتشنشانی رسمی و ۷۵ نفر آتشنشانی بندر) جان باختند و ۵ آتشنشان بندر مفقود شدند؛ ۱۱ پلیس هم جان باختند.
- بیروت، ۱۴ مرداد ۱۳۹۹: تیم دهنفره آتشنشانی بیروت، ۹ آتشنشان و یک امدادگر، که برای «آتش انبار مواد آتشبازی» اعزام شده بودند.
بهترین سپاس از آنها این است که بدانند با چه چیزی روبهرو هستند. هر کدام از ما در زنجیره حمل سهمی دارد:
- صاحب کالا: اظهار درست، با شماره UN و نام حمل صحیح و برگه SDS بهروز.
- حملکننده و بارگیر: برچسب، پلاکارد و پلاک نارنجی درست روی بسته، کانتینر، کامیون و واگن.
- راننده: دستورالعمل کتبی در کابین و اینکه به نخستین امدادگر بگوید چه باری دارد.
- انبار و بندر: فهرست بهروز کالای خطرناک هر انبار و هر ردیف، در دست آتشنشانی بندر.
- همه ما: فاصله گرفتن و راه دادن به امدادگر، نه جمع شدن برای تماشا.
جدول مقایسه حادثهها
| حادثه | تاریخ | شیوه حمل / محل | کالا (شماره UN) | جانباختگان | درس اصلی |
|---|---|---|---|---|---|
| قطار نیشابور | ۲۹ بهمن ۱۳۸۲ | ریلی، ایستگاه خیام | گوگرد UN 1350، سوخت (کلاس ۳)، کود نیترات آمونیوم UN 2067، پنبه | حدود ۳۰۰ (۲۹۵ تا ۲۹۸ در آمار اعلامشده) | توقف ایمن واگن، اطلاعات بار برای آتشنشان، حصار و فاصله |
| بندر شهید رجایی | ۶ اردیبهشت ۱۴۰۴ | محوطه کانتینری بندر | «مواد خطرناک و شیمیایی» (نام ماده و شماره UN در گزارش رسمی منتشر نشده) | ۷۰ (آمار استان هرمزگان) | اظهار درست، محل نگهداری ایمن، تعیین تکلیف کالای مانده |
| بندر بیروت | ۱۴ مرداد ۱۳۹۹ | انبار بندر | نیترات آمونیوم UN 1942 حدود ۲۷۵۰ تن، کنار مواد آتشبازی و سوخت | ۲۱۸ (دیدهبان حقوق بشر) | تعیین تکلیف کالای متروکه، جداسازی، فهرست انبار |
| بندر تیانجین | ۲۱ مرداد ۱۳۹۴ | محوطه انبار کالای خطرناک بندر | نیتروسلولز UN 2555، نیترات آمونیوم ۸۰۰ تن، سیانید سدیم UN 1689 ۶۸۰ تن | ۱۶۵ و ۸ مفقود | سقف مقدار، فاصله از مردم، فهرست کالا برای آتشنشان |
| بارسکون | ۳۰ اردیبهشت ۱۳۷۷ | جادهای، کوهستان | سیانید سدیم UN 1689 حدود ۱٫۷ تا ۱٫۸ تن | محل اختلاف | اطلاعرسانی فوری و درست به مردم پاییندست |
| لکمگانتیک | ۱۵ تیر ۱۳۹۲ | ریلی، قطار بیسرنشین | نفت خام UN 1267 | ۴۷ | ترمز دستی و آزمون آن، طبقهبندی با آزمون |
| ویارجو | ۸ تیر ۱۳۸۸ | ریلی، ایستگاه شهر | گاز مایع UN 1075 | ۳۲ | بازرسی محور و مخزن، سرعت در شهر |
| کلر شهرضا | ۲۷ آبان ۱۴۰۳ | جادهای، تریلر کپسول | کلر UN 1017 | ۰ (حدود ۶۰ مسموم) | مهار کپسول، دور شدن خلاف باد |
| تانکر سنندج | ۱۴ شهریور ۱۴۰۵ | جادهای، تانکر | سوخت (اگر بنزین: UN 1203) | ۱۱ | بازرسی فنی و ترمز، فاصله گرفتن مردم |
| Yantian Express | ۱۳ دی ۱۳۹۷ | دریایی، کانتینر | زغال نارگیل اظهارنشده (UN 1361) | ۰ | اظهار درست، نام واقعی کالا |
| Maersk Honam | ۱۵ اسفند ۱۳۹۶ | دریایی، انبار کشتی | SDID (کلاس ۹ در آن زمان) | ۵ خدمه | طبقهبندی که خطر تجزیه را نشان دهد، چیدمان دور از گرما |
پنج درس مشترک برای صاحب کالا و همه طرفهای حمل
- نام واقعی کالا. در نیشابور، بیروت، تیانجین و Yantian Express، آنکه باید میدانست، نمیدانست چه چیزی در واگن، انبار یا کانتینر است. اظهار درست با شماره UN، مسئولیت فرستنده است (ADR و RID 1.4.2.1).
- اطلاعات به دست امدادگر. فهرست بار قطار برای مدیر زیرساخت (RID 1.4.3.6)، دستورالعمل کتبی در کابین (5.4.3) و فهرست بهروز انبار برای آتشنشانی بندر.
- توقف ایمن. ترمز دستی، کفشک و آزمون درست آن (نیشابور، لکمگانتیک؛ ADR 8.3.7).
- جداسازی و سقف مقدار. اکسیدکننده دور از سوخت و مواد آتشبازی؛ سیانید دور از اسید؛ مقدار هر انبار در حد طراحی آن (بیروت، تیانجین؛ جداسازی).
- فاصله، نه تماشا. آتشی که «خاموش» به نظر میرسد ممکن است هنوز خطرناک باشد؛ حصار تا اعلام کارشناس میماند (نیشابور، بیروت).
ما در گروه ایران لجستیک، پیش از رزرو هر محموله خطرناک، برگه SDS و شماره UN را با بارنامه و اظهارنامه تطبیق میدهیم، جداسازی در کانتینر یا کامیون را بررسی میکنیم و به راننده و انبار میگوییم چه باری در دست دارند. اگر برای حمل یا ترخیص کالای خطرناک کمک میخواهید، پیش از خرید با ما مشورت کنید.
پرسشهای رایج
انفجار بندر شهید رجایی چه تاریخی بود و چند کشته داشت؟
روز شنبه ۶ اردیبهشت ۱۴۰۴ (۲۶ آوریل ۲۰۲۵) در محوطه کانتینری بندر شهید رجایی بندرعباس. به گفته مقامهای استان هرمزگان ۷۰ نفر جان باختند و بیش از ۱۰۰۰ نفر زخمی شدند. کمیته بررسی علل حادثه «قصور در رعایت اصول ایمنی» و «خلافاظهاری در برخی موارد» را محرز دانست؛ شرح کامل و منابع در بخش بندر شهید رجایی همین صفحه است.
حادثه قطار نیشابور چه سالی بود؟
در بامداد چهارشنبه ۲۹ بهمن ۱۳۸۲، برابر با ۱۸ فوریه ۲۰۰۴. واگنها حدود ساعت ۴ صبح از ایستگاه ابومسلم رها شدند و انفجار بزرگ حدود ساعت ۹:۳۷ صبح نزدیک ایستگاه خیام، حدود ۱۷ کیلومتری نیشابور، رخ داد.
حادثه قطار نیشابور چه بود؟
۵۱ واگن باری حامل گوگرد، سوخت، کود شیمیایی (نیترات آمونیوم) و پنبه، بیلوکوموتیو از ایستگاه ابومسلم به راه افتادند، حدود ۲۰ کیلومتر در سرازیری رفتند و در خیام از ریل خارج شدند و آتش گرفتند. چند ساعت بعد، هنگامی که آتش مهارشده به نظر میرسید و جمعیت نزدیک واگنها بود، انفجار رخ داد. سازمان بازرسی کل کشور بسته نشدن درست ترمزهای دستی، آگاه نشدن آتشنشانان از بار و برداشتن حصار حفاظتی را از عوامل حادثه دانست. شرح کامل در بخش نیشابور.
حادثه قطار نیشابور چند کشته داشت؟
حدود ۳۰۰ نفر. وزیر وقت راه و ترابری ۲۹۵ کشته و ۴۶۰ زخمی گفت و معاون استاندار خراسان یک هفته پس از حادثه ۲۹۸ نفر اعلام کرد. منابع دیگر رقمهایی کمتر یا بیشتر آوردهاند. فرماندار، شهردار و رئیس آتشنشانی نیشابور و شمار زیادی امدادگر در میان جانباختگان بودند.
علت انفجار قطار نیشابور چه بود؟
علت قطعی شیمیایی انفجار هیچگاه بهطور روشن و رسمی اعلام نشد. گزارشها از سوختن همزمان سوخت، گوگرد، کود نیترات آمونیوم و پنبه پس از واژگونی خبر دادند؛ معاون وقت وزیر راه آبپاشی روی کود را عامل دانست و سازمان آتشنشانی این را رد کرد و گفت نیروها از بار خبر نداشتند. درباره فرار واگنها، یافته رسمی روشن است: اگر ترمزهای دستی درست بسته میشد، واگنها فرار نمیکردند.
در حادثه نیشابور چه کسانی مقصر شناخته شدند؟
کمیسیون سوانح راهآهن (اسفند ۱۳۸۲) ۹ نفر از کارکنان راهآهن خراسان را مقصر شناخت و سازمان بازرسی کل کشور وزیر راه، هیئتمدیره و مدیرعامل راهآهن را مسئول دانست. به گفته وزیر وقت (ایرنا، بهمن ۱۳۹۲)، دادگاه او و مدیرعامل راهآهن را تبرئه کرد. متن رأیها را در منبع رسمی منتشرشدهای ندیدیم.
چرا آتشنشانان در حادثههای کالای خطرناک جان میدهند؟
بیشتر به این دلیل که نمیدانند با چه چیزی روبهرو هستند: در نیشابور از بار خبر نداشتند، در بیروت به آنها گفته شد انبار فقط مواد آتشبازی دارد و در تیانجین کارکنان محل نمیدانستند چه میسوزد. اظهار درست، پلاک نارنجی، دستورالعمل کتبی در کابین و فهرست بهروز انبار، جان آنها را حفظ میکند.
مهمترین درس حادثههای کالای خطرناک برای صاحب کالا چیست؟
اینکه کالا را با نام واقعی، شماره UN و کلاس درست اظهار کند و برگه SDS بهروز بدهد. اظهار نادرست افزون بر خطر جانی، مسئولیت خسارت به کشتی، انبار و بار دیگران را بر عهده فرستنده میگذارد (ADR و RID بند 1.4.2.1). ببینید اسناد حمل کالای خطرناک.
مسئولیت با صاحب کالاست
طبقهبندی، بستهبندی، علامتگذاری، برچسبزنی و اظهار کالای خطرناک به عهده فرستنده (صاحب کالا) است (کتاب نارنجی فصلهای 1.4 و 5.4؛ ADR بند 1.4.2.1). این صفحه آموزشی است و جای متن رسمی مقررات و برگه اطلاعات ایمنی (SDS) سازنده را نمیگیرد.
این صفحه بخشی از دوره جامع کالای خطرناک است: جلسه ۱: کالای خطرناک چیست؛ کتاب نارنجی و نقشه مقررات (ADR، RID، IMDG، ICAO/IATA) و وضعیت ایران، جلسه ۵: کلاس ۱: مواد و اشیای منفجره، جلسه ۶: کلاس ۲: گازها، جلسه ۷: کلاس ۳: مایعات قابل اشتعال، جلسه ۸: کلاس ۴: جامدات قابل اشتعال، خودسوز و واکنشدهنده با آب، جلسه ۹: کلاس ۵: اکسیدکنندهها و پراکسیدهای آلی، جلسه ۱۰: کلاس ۶: مواد سمی و عفونی، جلسه ۲۷: جداسازی و انبارداری در انبار و بندر، جلسه ۲۹: حوادث واقعی: نیشابور، بندر شهید رجایی، بیروت، تیانجین، بارسکون؛ «با سپاس از آتشنشانان». در هر جلسه خلاصه، تمرین و آزمونک هم هست.
منابع
- جامجم آنلاین، «سرانجام علت فاجعه نیشابور سهلانگاری اعلام شد» (کد خبر 37162) (۵ اسفند ۱۳۸۲؛ دریافت ۲۸ آبان ۱۴۰۵)
- جامجم آنلاین، گزارش هفتمین روز حادثه، آمار ۲۹۸ جانباخته و سخنان وزیر راه (کد خبر 37092) (۴ اسفند ۱۳۸۲؛ دریافت ۲۸ آبان ۱۴۰۵)
- جامجم آنلاین، «سرانجام ۹ نفر از کارگران و کارکنان راهآهن مقصر اعلام شدند» (کد خبر 38063) (۲۳ اسفند ۱۳۸۲؛ دریافت ۲۸ آبان ۱۴۰۵)
- جامجم آنلاین به نقل از فارس، گزارش سازمان بازرسی کل کشور درباره حادثه نیشابور (کد خبر 38348) (۲۷ اسفند ۱۳۸۲؛ دریافت ۲۸ آبان ۱۴۰۵)
- آفتاب نیوز به نقل از ایرنا، گفتوگو با وزیر وقت راه و ترابری درباره حادثه نیشابور (کد خبر 228530) (۵ بهمن ۱۳۹۲؛ دریافت ۲۸ آبان ۱۴۰۵)
- خبرگزاری دانشجو به نقل از تسنیم، «ناگفتههای بزرگترین انفجار ریلی ایران» (۳۰ بهمن ۱۳۹۲؛ دریافت ۲۸ آبان ۱۴۰۵)
- رکنا، «۸ روایت از انفجار مرگبار قطار باری نیشابور» (بیستمین سالگرد) (۲۹ بهمن ۱۴۰۲؛ دریافت ۲۸ آبان ۱۴۰۵)
- Associated Press (via Fox News), Iran train blast kills hundreds (18 Feb 2004 (۲۹ بهمن ۱۳۸۲)؛ دریافت ۲۸ آبان ۱۴۰۵)
- Human Rights Watch, “They Killed Us From the Inside”: An Investigation into the August 4 Beirut Blast (3 Aug 2021 (۱۲ مرداد ۱۴۰۰)؛ دریافت ۲۸ آبان ۱۴۰۵)
- Al Jazeera, How Beirut firefighters were sent into disaster (8 Aug 2020 (۱۸ مرداد ۱۳۹۹)؛ دریافت ۲۸ آبان ۱۴۰۵)
- شورای دولتی چین، گزارش تحقیق حادثه آتشسوزی و انفجار ۱۲ اوت انبار کالای خطرناک بندر تیانجین (متن کامل، شینهوا) (5 Feb 2016 (۱۶ بهمن ۱۳۹۴)؛ دریافت ۲۸ آبان ۱۴۰۵)
- RIVM (Cleven R.F.M.J., van Bruggen M.), report 609026001 on the Barskoon cyanide spill (28 Feb 2000 (۹ اسفند ۱۳۷۸)؛ دریافت ۲۸ آبان ۱۴۰۵)
- Radio Free Europe/Radio Liberty, Qishloq Ovozi: the 1998 Barskoon cyanide spill and compensation (22 Aug 2020 (۱ شهریور ۱۳۹۹)؛ دریافت ۲۸ آبان ۱۴۰۵)
- Transportation Safety Board of Canada, Lac-Mégantic runaway train and derailment investigation summary (R13D0054) (19 Aug 2014 (۲۸ مرداد ۱۳۹۳)؛ دریافت ۲۸ آبان ۱۴۰۵)
- Manca D., New insights into the Viareggio railway accident, Chemical Engineering Transactions 36, 13–18 (2014؛ دریافت ۲۸ آبان ۱۴۰۵)
- تابناک به نقل از مهر، «تشریح جزئیات مسمومیت ۶۰ نفر بهعلت استنشاق گاز کلر» (۲۷ آبان ۱۴۰۳؛ دریافت ۲۸ آبان ۱۴۰۵)
- تابناک، «انفجار مهیب تانکر سوخت در محور سنندج با ۱۱ کشته» (۱۴ شهریور ۱۴۰۵؛ دریافت ۲۸ آبان ۱۴۰۵)
- خبرآنلاین، شناسایی جانباختگان انفجار تانکر سوخت و اعلام عزای عمومی در کردستان (۱۵ شهریور ۱۴۰۵؛ دریافت ۲۸ آبان ۱۴۰۵)
- The Maritime Executive, Report: misdeclared charcoal likely caused Yantian Express fire (BSU report) (4 Feb 2020 (۱۵ بهمن ۱۳۹۸)؛ دریافت ۲۸ آبان ۱۴۰۵)
- The Maritime Executive, Report: dangerous chemical may have caused Maersk Honam fire (TSIB report) (21 Oct 2020 (۳۰ مهر ۱۳۹۹)؛ دریافت ۲۸ آبان ۱۴۰۵)
- UNECE، موافقتنامه ADR ویرایش 2025 (ECE/TRANS/352)، بندهای 1.4.2.1، 1.8.5.1، 5.4.3، 7.5.2.1، 7.5.7.1، CV9، CV10، 8.3.7، 8.4.1، 9.1.2.3، 9.2.3 و مقررات ویژه 242 و 307 (۲۸ آبان ۱۴۰۵)
- OTIF، مقررات RID ویرایش 2025، بندهای 1.4.2.2.6، 1.4.2.2.7، 1.4.3.6، فصل 1.11 و 7.5.3 (۲۸ آبان ۱۴۰۵)
← کالای خطرناک: همه کلاسها · بازگشت به دانشنامه · کالای خطرناک چیست · واکنش در حادثه کالای خطرناک · جداسازی و بارگیری مختلط · اسناد حمل کالای خطرناک · وظایف هر طرف · آموزش راننده و تجهیزات خودرو · کلاس ۳: مایعات قابل اشتعال · کلاس ۵: اکسیدکنندهها · کلاس ۶: مواد سمی