دوره جامع کالای خطرناک · ماژول B: ۹ کلاس کالای خطرناک
جلسه ۵: کلاس ۱: مواد و اشیای منفجره
در این جلسه: بگویید چه چیزی در کلاس ۱ قرار میگیرد و دو استثنای مهم آن (گرد قابل انفجار با هوا و وسیله بیاثر بیرونی) را توضیح دهید و…
اهداف یادگیری
- پس از این جلسه میتوانید بگویید چه چیزی در کلاس ۱ قرار میگیرد و دو استثنای مهم آن (گرد قابل انفجار با هوا و وسیله بیاثر بیرونی) را توضیح دهید.
- پس از این جلسه میتوانید شش زیرکلاس 1.1 تا 1.6 را با رفتار بار در آتش توضیح دهید و ترتیب خطر آنها را بگویید.
- پس از این جلسه میتوانید کد طبقهبندیای مثل 1.4S یا 1.1D را بخوانید و معنی حرف گروه سازگاری را بگویید.
- پس از این جلسه میتوانید بگویید چرا کامیون بستهای کلاس ۱ پلاکارد میخواهد، چرا 1.4S استثناست و کدام بستهها با هم در یک وسیله نمیروند.
- پس از این جلسه میتوانید کالاهای روزمره کلاس ۱ مثل فشنگ ابزار میخکوب، منور نجات و کیسه هوا را تشخیص دهید و بدانید پیش از ثبت سفارش چه بپرسید.
بخوانید
این بخشها را به ترتیب بخوانید. هر پیوندی را که باز کنید، علامت میخورد.
- کلاس ۱ چیست: سه گروه و دو استثناتعریف بند 2.2.1.1.1، استثناها و اینکه طبقهبندی منفجره بدون نام در فهرست با مرجع ذیصلاح کشور مبدأ است.
- زیرکلاسهای کلاس ۱جدول شش زیرکلاس با نمونه و ترتیب خطر 1.1، 1.5، 1.2، 1.3، 1.6، 1.4.
- گروههای سازگاری: حرف کنار زیرکلاسمعنی ساده حرفهای A تا S و مثال 1.4S و 1.1B.
- گروه بستهبندی در کلاس ۱چرا کلاس ۱ گروه I تا III ندارد و طبقهبندی با کدام آزمونها و تأییدها انجام میشود.
- برچسب کلاس ۱ و پلاکارد کامیون بستهایدو شکل برچسب نارنجی، پلاکارد روی دو طرف و پشت وسیله (5.3.1.5) و معافیت 1.4S.
- کالاهای رایج کلاس ۱ در تجارت ایرانجدول ۲۰ کالا با شماره UN و کد؛ ببینید چرا چاشنی الکتریکی سه شماره متفاوت دارد.
- UN 0323: فشنگ ابزار میخکوبیک ردیف واقعی 1.4S را در جدول A ستون به ستون ببینید.
- جدول بارگیری مختلط ADR و گروههای سازگاری (7.5.2.2)روی خانههای ردیف ۱ و 1.4 بزنید تا ببینید کلاس ۱ با کدام بارها در یک وسیله میرود.
- خطر از دید صاحب کالاپنج کنترل پیش از حمل، هزینه کنترلنکردن و اینکه چه کسی میپردازد.
- انفجار بندر بیروتمواد آتشبازی و فتیله انفجاری کنار اکسیدکننده انبار شده بود؛ درس جداسازی و اطلاع به آتشنشانی.
خلاصه جلسه
کلاس ۱ جای مواد و اشیایی است که با یک واکنش شیمیایی، گاز داغ را چنان سریع آزاد میکنند که به پیرامون آسیب میزنند، و همچنین هر چیزی که برای اثر انفجاری یا آتشبازی ساخته شده است. سه گروه در آن قرار میگیرند: ماده منفجره (از جمله مواد آتشبازی)، شیء منفجره مثل چاشنی، فتیله و فشنگ، و مواد و اشیای دیگری که برای همین اثر تولید شدهاند. دو چیز کلاس ۱ نیستند: مادهای که خودش منفجره نیست و فقط با هوا مخلوط انفجاری میسازد (مثل گرد آرد)، و وسیلهای که اگر تصادفی عمل کند هیچ اثری بیرون از خودش ندارد.
کلاس ۱ گروه بستهبندی I تا III ندارد. به جای آن هر کالا یک کد طبقهبندی دو بخشی دارد:
- زیرکلاس (1.1 تا 1.6) میگوید بار در آتش یا عملکردن تصادفی چه رفتاری دارد: 1.1 انفجار انبوه، 1.2 پرتاب ترکش، 1.3 آتش با انفجار یا پرتاب جزئی، 1.4 خطر ناچیز که بیشتر داخل بسته میماند، 1.5 ماده بسیار کمحساس ولی با خطر انفجار انبوه، و 1.6 شیء بینهایت کمحساس. عدد بزرگتر به معنای خطر کمتر نیست؛ ترتیب مقررات از خطرناکترین این است: 1.1، 1.5، 1.2، 1.3، 1.6، 1.4.
- حرف گروه سازگاری (A تا S) نوع کالا را نشان میدهد و تعیین میکند با کدام کالای منفجره دیگر در یک بسته، وسیله یا کانتینر کنار هم برود. A ماده آغازگر بهتنهایی است، B شیء دارای ماده آغازگر بدون دو سازوکار ایمنی (مثل چاشنی انفجاری)، D ماده منفجره ثانویه مثل بیشتر مواد انفجاری معدن، G آتشبازی و منور، و S کالایی که اثرش داخل بسته میماند.
پس 1.4S کمخطرترین ترکیب کلاس ۱ است و 1.1B از حساسترین بارهای تجاری. کد به بستهبندی هم بسته است: چاشنی الکتریکی با یک بستهبندی UN 0030 با کد 1.1B است و با بستهبندی ایمنتر ممکن است UN 0255 (1.4B) یا UN 0456 (1.4S) شود. طبقهبندی با آزمونهای بخش I کتاب راهنمای آزمونها و معیارها انجام میشود و برای کالای بینام یا n.o.s. تأیید مرجع ذیصلاح کشور مبدأ لازم است.
برچسبهای کلاس ۱ نارنجیاند: برای 1.1 تا 1.3 نماد بمب در حال انفجار و برای 1.4 تا 1.6 خود عدد زیرکلاس در نیمه بالا، با حرف سازگاری در نیمه پایین. در بیشتر کلاسها کامیونی که فقط بسته میبرد پلاکارد نمیخواهد، ولی کلاس ۱ استثناست و پلاکارد روی دو طرف و پشت وسیله لازم است، مگر بار فقط 1.4S باشد. در بارگیری مختلط هم بستههای 1.4 فقط وقتی با کلاسهای دیگر در یک وسیله میروند که از گروه S باشند.
در تجارت ایران کلاس ۱ را بیشتر در مواد انفجاری و چاشنی معادن، منور و علامت دودزای نجات کشتی، فشنگ ابزار میخکوب و کیسه هوای خودرو میبینیم؛ کیسه هوا بسته به نتیجه آزمون UN 0503 در کلاس ۱ یا UN 3268 در کلاس ۹ است. این کالاها در ایران معمولاً مجوز مراجع امنیتی و انتظامی ذیصلاح میخواهند و ما آنها را فقط با هماهنگی دارنده مجوز و پس از دیدن مجوزهای معتبر میپذیریم. در جاده کامیون باید از نوع EX/II یا EX/III باشد.
واژههای کلیدی
| فارسی | انگلیسی | کوتهنوشت |
|---|---|---|
| مواد و اشیای منفجره | Explosive substances and articles | Class 1 |
| زیرکلاس | Division | |
| گروه سازگاری | Compatibility group | |
| کد طبقهبندی (زیرکلاس + حرف) | Classification code | |
| خطر انفجار انبوه | Mass explosion hazard | |
| ماده منفجره اولیه (آغازگر) | Primary explosive substance | |
| ماده آتشبازی | Pyrotechnic substance | |
| کتاب راهنمای آزمونها و معیارها | Manual of Tests and Criteria | |
| مرجع ذیصلاح | Competent authority | |
| خودروی تأییدشده حمل مواد منفجره | EX/II and EX/III vehicles | EX/II, EX/III |
تمرین عملی
در انبار یک فروشنده ساختگی ابزار و تجهیزات معدن این بستهها آماده ارسالاند. برای هر کدام کد را بخوانید و به پرسشها پاسخ دهید.
- کارتن فشنگ ابزار میخکوب با برچسب نارنجی «1.4» و حرف «S»؛ UN 0323 CARTRIDGES, POWER DEVICE. کد یعنی چه؟ کامیونی که فقط همین کارتنها را میبرد پلاکارد میخواهد؟ میشود آن را با چند قوطی رنگ (کلاس ۳) در یک کامیون گذاشت؟
- کارتن آتشبازی مصرفی UN 0336 با کد 1.4G. با همان قوطیهای رنگ در یک کامیون میرود؟
- پالت ماده انفجاری معدن UN 0081 (1.1D) و یک جعبه مجموعه چاشنی غیرالکتریکی UN 0360 (1.1B) برای یک معدن. این دو را بیهیچ تمهیدی میتوان کنار هم بار کرد؟ روی کامیون چه پلاکاردی میخورد؟
پاسخ
- 1.4 یعنی خطر قابل توجهی ندارد و اثر عمدتاً داخل بسته میماند؛ S یعنی کالا طوری بستهبندی یا طراحی شده که اگر تصادفی عمل کند اثرش داخل بسته بماند. کامیون پلاکارد لازم ندارد (ADR بند 5.3.1.1.2)، ولی برچسب روی هر بسته لازم است. بارگیری با کلاس ۳ مجاز است، چون یادداشت a جدول 7.5.2.1 بسته 1.4 را فقط با گروه S با کلاسهای دیگر مجاز میداند.
- نه. 1.4G از گروه S نیست، پس با رنگ در یک وسیله مجاز نیست و باید جدا و با سند حمل جداگانه برود (بند 5.4.1.4.2). کامیون حامل آن هم چون کالای کلاس ۱ غیر از 1.4S میبرد، پلاکارد روی دو طرف و پشت میخواهد (5.3.1.5).
- نه. گروه B با D فقط با شرط a بند 7.5.2.2 در یک وسیله میرود: جداسازی با محفظه جداگانه یا سامانه نگهداری ویژه، طوری که انفجار از B به D منتقل نشود، و با تأیید مرجع ذیصلاح. پلاکارد خطرناکترین زیرکلاس، یعنی 1.1، زده میشود و چون دو گروه سازگاری در بار هست، حرف روی پلاکارد نمیآید. کامیون باید از نوع EX/II یا EX/III باشد و راننده دوره ویژه کلاس ۱ را گذرانده باشد؛ در ایران هم پیش از هر کاری مجوز مراجع ذیصلاح لازم است.
آزمونک جلسه
این دوره و گواهی پایان آن آموزشی است و جایگزین گواهینامه رسمی راننده ADR، گواهی آموزش IMDG/IATA یا هیچ مجوز قانونی نیست. برای حمل واقعی، متن رسمی مقررات و دستور مرجع صالح ملاک است.