دوره جامع کالای خطرناک · ماژول B: ۹ کلاس کالای خطرناک
جلسه ۶: کلاس ۲: گازها
در این جلسه: با دو معیار عددی (فشار بخار در ۵۰ درجه و حالت در ۲۰ درجه) بگویید یک ماده در مقررات حمل «گاز» است یا نه و…
اهداف یادگیری
- پس از این جلسه میتوانید با دو معیار عددی (فشار بخار در ۵۰ درجه و حالت در ۲۰ درجه) بگویید یک ماده در مقررات حمل «گاز» است یا نه.
- پس از این جلسه میتوانید پنج حالت گاز در ظرف (فشرده، مایعشده، مایعشده سرد، محلول، جذبشده) و رقم اول کد طبقهبندی ADR را توضیح دهید.
- پس از این جلسه میتوانید سه زیرکلاس 2.1، 2.2 و 2.3، گروههای F، A، O و T در ADR و قاعده تقدم خطر گازها را به کار ببرید.
- پس از این جلسه میتوانید برچسب هر زیرکلاس را بشناسید و پلاکهای نارنجی 23/1965 و 268/1005 را رمزگشایی کنید.
- پس از این جلسه میتوانید پیش از بارگیری سیلندر، شیر، مهار، تهویه وسیله و تاریخ آزمون دورهای را کنترل کنید و معافیتهای گاز را بشناسید.
بخوانید
این بخشها را به ترتیب بخوانید. هر پیوندی را که باز کنید، علامت میخورد.
- کلاس ۲ چیست: تعریف عددی گازدو شرط بند 2.2.2.1.1 و استثنای هیدروژن فلوراید.
- حالت فیزیکی گاز در ظرفجدول فشرده، مایعشده، مایعشده سرد، محلول و جذبشده با نمونه.
- زیرکلاسها، گروههای ADR و تقدم خطر2.1، 2.2، 2.3 و حروف F، A، O، T؛ چرا آمونیاک 2.3 است نه کلاس ۸؛ کدهایی مثل 2F و 2TOC.
- معیارهای عددی و معافیتهامعیار اشتعال، اکسیدکنندگی و سمیت؛ معافیت 1.1.3.2 برای گاز کمفشار و کپسول آتشنشانی خود وسیله.
- برچسبهای کلاس ۲ و پلاک نارنجی تانکر گازرنگ و نماد هر برچسب و عددهای 23، 268، 265، 25 و 239.
- رمزگشای پلاک نارنجینمونههای 23/1965 و 268/1005 را بزنید و معنی هر رقم را ببینید.
- کالاهای رایج کلاس ۲ در تجارت ایرانLPG، اکسیژن، CO2، گاز مبرد، اسپری، کپسول آتشنشانی، آمونیاک و کلر با شماره UN و کد خطر.
- UN 1965: مخلوط گاز هیدروکربنی مایعشدهردیف رایج گاز مایع خانگی را در جدول A ببینید.
- سیلندرها: چه چیزی را کنترل کنیدمحافظ شیر، مهار ایستاده یا خوابیده، تهویه و هشدار CV36، تاریخ آزمون دورهای.
- ویارجو ۲۰۰۹: واگن گاز مایع در ایستگاه شهرنشان میدهد ابر گاز سنگین LPG چطور به خانهها میرسد و مشتعل میشود.
خلاصه جلسه
در مقررات حمل، «گاز» را با ظاهر نمیشناسیم، با عدد میشناسیم: مادهای که در ۵۰ درجه سانتیگراد فشار بخارش بیش از ۳۰۰ کیلوپاسکال (۳ بار) باشد، یا در ۲۰ درجه و فشار استاندارد ۱۰۱٫۳ کیلوپاسکال کاملاً گاز باشد. کلاس ۲ گازهای خالص و مخلوط، و اشیایی را که گاز تحت فشار دارند، مثل اسپری، فندک و کپسول آتشنشانی، در بر میگیرد. یک استثنای مشهور: هیدروژن فلوراید با اینکه این تعریف را دارد، در کلاس ۸ است.
گاز در ظرف به یکی از این حالتهاست: فشرده که در منفی ۵۰ درجه هم کاملاً گاز است (نیتروژن، اکسیژن، CNG)؛ مایعشده زیر فشار (LPG، CO2، آمونیاک، گاز مبرد)؛ مایعشده سرد (اکسیژن و نیتروژن مایع)؛ محلول (استیلن در حلال) و جذبشده روی جامد متخلخل. رقم اول کد طبقهبندی ADR همین حالت است و حروف بعدی گروه خطر: LPG کد 2F دارد، اکسیژن فشرده 1O و کلر 2TOC.
سه زیرکلاس داریم: 2.1 قابل اشتعال (گروه F)، 2.2 غیرقابل اشتعال و غیرسمی (A خفهکننده و O اکسیدکننده) و 2.3 سمی (گروههای T). اگر گازی چند خطر داشته باشد، سمیت بر همه مقدم است و اشتعال بر خفگی و اکسیدکنندگی؛ برای همین آمونیاک بیآب که سمی و خورنده است، 2.3 با خطر فرعی ۸ است. کلاس ۲ گروه بستهبندی ندارد؛ نوع سیلندر، فشار آزمون، درصد پرشدن و فاصله آزمون دورهای را دستورالعمل بستهبندی ظرفهای تحت فشار مثل P200 تعیین میکند.
برچسب 2.1 قرمز با شعله است، 2.2 سبز با نماد سیلندر و 2.3 سفید با جمجمه، و عدد ۲ در گوشه پایین همه آنها میآید. اکسیژن برچسب 5.1 را هم میگیرد، آمونیاک برچسب ۸ و کلر هر دو. روی تانکر و تانککانتینر پلاک نارنجی شمارهدار نصب میشود و در عدد بالا رقم ۲ یعنی گاز: 23 گاز قابل اشتعال (LPG، پروپان، بوتان)، 268 گاز سمی و خورنده (آمونیاک)، 265 گاز سمی و اکسیدکننده (کلر)، 25 اکسیژن فشرده و 239 گاز قابل اشتعال با خطر واکنش شدید خودبهخودی (استیلن).
خطر اصلی همه گازها فشار است. شیر سیلندر باید بسته و با کلاهک یا محافظ پوشیده باشد؛ سیلندر ایستاده فقط در قفسه یا وقتی پایدار است حمل میشود و سیلندر خوابیده با گوه و تسمه مهار میشود. وسیله باز یا دارای تهویه بهتر است و اگر بسته باشد، هشدار WARNING – NO VENTILATION – OPEN WITH CAUTION روی در بار لازم است. سیلندری که موعد آزمون دورهایاش گذشته پر نمیشود و سیلندر خالیِ پاکنشده همچنان کالای خطرناک است.
دو معافیت را بشناسید: گاز گروه A یا O که در ۲۰ درجه فشارش از ۲۰۰ کیلوپاسکال بیشتر نیست و مایعشده نیست، و گاز داخل تجهیزات خود وسیله نقلیه، مثل کپسول آتشنشانی کامیون. کپسول آتشنشانیای که بهعنوان بار حمل شود، UN 1044 و کالای خطرناک است.
واژههای کلیدی
| فارسی | انگلیسی | کوتهنوشت |
|---|---|---|
| گاز فشرده | Compressed gas | |
| گاز مایعشده | Liquefied gas | |
| گاز مایعشده سرد | Refrigerated liquefied gas | |
| گاز محلول | Dissolved gas | |
| گاز قابل اشتعال | Flammable gas | 2.1 |
| گاز غیرقابل اشتعال و غیرسمی | Non-flammable, non-toxic gas | 2.2 |
| گاز سمی | Toxic gas | 2.3 |
| عدد شناسایی خطر (کد کملر) | Hazard identification number | HIN |
| گاز نفتی مایعشده | Liquefied petroleum gas | LPG |
| ظرف تحت فشار (سیلندر) | Pressure receptacle (cylinder) |
تمرین عملی
در یک پارکینگ ساختگی کامیون، دو تانکر و یک ون را بازدید میکنید.
- روی تانکر الف پلاک نارنجی 23/1965 است. هر عدد را رمزگشایی کنید و بگویید بار در کدام زیرکلاس است و روی تانکر کدام برچسب (پلاکارد) را انتظار دارید.
- روی تانکر ب پلاک 268/1005 است. بار چیست، زیرکلاس و خطر فرعی آن کدام است و چرا در کلاس ۸ نیست؟
- یک کارگاه ساختگی جوشکاری میخواهد ۱۰ سیلندر اکسیژن فشرده و ۱۰ سیلندر استیلن را با یک ون بسته ببرد. پیش از حرکت چه چیزهایی را کنترل میکنید؟
پاسخ
- عدد بالا 23 عدد شناسایی خطر است: ۲ یعنی گاز و ۳ یعنی اشتعالپذیری؛ پس «گاز قابل اشتعال». عدد پایین 1965 شماره UN مخلوط گاز هیدروکربنی مایعشده، رایجترین ردیف گاز مایع خانگی است. زیرکلاس 2.1؛ پلاکارد قرمز با شعله و عدد ۲.
- آمونیاک بیآب (UN 1005). ۲ گاز، ۶ سمیت و ۸ خورندگی: «گاز سمی و خورنده». زیرکلاس 2.3 با خطر فرعی ۸، با پلاکاردهای 2.3 و ۸. در کلاس ۸ نیست چون در گازها گروه سمی (T) بر همه خطرها مقدم است.
- اکسیژن فشرده UN 1072 است: 2.2 با خطر فرعی 5.1، پس برچسبهای 2.2 و 5.1؛ استیلن محلول UN 1001 در 2.1 است. همه شیرها بسته و با کلاهک یا محافظ؛ سیلندرها در قفسه یا خوابیده با گوه و تسمه مهار شوند (CV10)؛ چون ون بسته است، یا وسیله دارای تهویه بگیرید یا هشدار CV36 را با حروف دستکم ۲۵ میلیمتری روی در بار بزنید؛ تاریخ آزمون دورهای هر سیلندر را ببینید؛ اکسیژن را از روغن و گریس دور نگه دارید. جدول ADR بارگیری 2.1 و 2.2 را در یک وسیله منع نمیکند، ولی در کشتی و در انبار این دو باید جدا شوند.
آزمونک جلسه
این دوره و گواهی پایان آن آموزشی است و جایگزین گواهینامه رسمی راننده ADR، گواهی آموزش IMDG/IATA یا هیچ مجوز قانونی نیست. برای حمل واقعی، متن رسمی مقررات و دستور مرجع صالح ملاک است.