خدمات لجستیک ایرانIRAN LOGISTICS SERVICES
ENRUFA

دوره جامع کالای خطرناک · ماژول B: ۹ کلاس کالای خطرناک

جلسه ۷: کلاس ۳: مایعات قابل اشتعال

در این جلسه: با نقطه اشتعال (ظرف بسته) بگویید یک مایع در کلاس ۳ هست یا نه و دو گروه دیگر کلاس ۳ را نام ببرید و…

مدت مطالعه: حدود ۴۵ دقیقهپیش‌نیاز: جلسه ۶مسیرها: راننده و شرکت حمل جاده‌ای

اهداف یادگیری

  • پس از این جلسه می‌توانید با نقطه اشتعال (ظرف بسته) بگویید یک مایع در کلاس ۳ هست یا نه و دو گروه دیگر کلاس ۳ را نام ببرید.
  • پس از این جلسه می‌توانید از نقطه اشتعال و نقطه جوش اولیه بخش ۹ برگه SDS، گروه بسته‌بندی I، II یا III را تعیین کنید.
  • پس از این جلسه می‌توانید توضیح دهید چرا گازوئیل با نقطه اشتعال ۶۰ تا ۱۰۰ درجه در جاده کلاس ۳ است ولی در دریا نه، و استثنای مایعات چسبناک را به کار ببرید.
  • پس از این جلسه می‌توانید پلاک‌های 33/1203، 30/1202 و 336/1230 و کدهای طبقه‌بندی F1 و FT1 را بخوانید.
  • پس از این جلسه می‌توانید بسته‌بندی مناسب گروه را از حرف X، Y یا Z علامت UN تشخیص دهید و کنترل‌های صاحب کالا را پیش از حمل انجام دهید.

بخوانید

این بخش‌ها را به ترتیب بخوانید. هر پیوندی را که باز کنید، علامت می‌خورد.

  1. کلاس ۳ چیست: نقطه اشتعال و نقطه جوش اولیهتعریف بند 2.2.3.1.1، دو گروه دیگر (UN 3256 و منفجره بی‌اثرشده مایع) و استثناها.
  2. یافتن گروه بسته‌بندی با ابزار نقطه اشتعالجدول I، II، III را بخوانید و عددهای تمرین را در ابزار امتحان کنید.
  3. مایعات چسبناک: رنگ، لاک، چسبچه وقت رنگ با نقطه اشتعال زیر ۲۳ درجه گروه III می‌شود و چه وقت اصلاً مشمول نیست.
  4. گازوئیل ۶۰ تا ۱۰۰ درجه در ADR و RIDیک محموله، دو حکم: 30/1202 در جاده و UN 3082 کلاس ۹ در دریا.
  5. کد طبقه‌بندی کلاس ۳F1، F2، F3، FT1، FC، FTC و D با نمونه.
  6. برچسب کلاس ۳ و پلاک نارنجیبرچسب قرمز با شعله و معنی 33، 30 و 336.
  7. کالاهای رایج کلاس ۳ در تجارت ایران۲۲ کالا از بنزین تا عطر و موتور یدکی با شماره UN و گروه.
  8. UN 1203: بنزینردیف بنزین را در جدول A ببینید: گروه II، کد تونل و عدد 33.
  9. خطر از دید صاحب کالاتطبیق بخش ۹ و ۱۴، حرف X/Y/Z بسته‌بندی، فضای انبساط و الکتریسیته ساکن.
  10. لک‌مگانتیک ۲۰۱۳: نفت خام فرّارتر از سند حملطبقه‌بندی بر پایه آزمون ناکافی یکی از یافته‌های این حادثه بود.

خلاصه جلسه

کلاس ۳ مایعاتی است که نقطه اشتعالشان در آزمون ظرف بسته ۶۰ درجه سانتی‌گراد یا کمتر باشد و گاز هم نباشند. نقطه اشتعال پایین‌ترین دمایی است که بخار مایع با هوا مخلوطی می‌سازد که با شعله آتش می‌گیرد؛ هرچه پایین‌تر، خطر بیشتر. بنزین نقطه اشتعالی بسیار زیر صفر دارد، پس بخارش در هر دمای معمولی آماده سوختن است. دو گروه دیگر هم در این کلاس‌اند: مایعی که نقطه اشتعالش بالای ۶۰ درجه است ولی داغ و در دمای نقطه اشتعال یا بالاتر حمل می‌شود (UN 3256)، و ماده منفجره‌ای که در آب یا مایع دیگر بی‌اثر شده است.

گروه بسته‌بندی را دو عدد بخش ۹ برگه SDS تعیین می‌کنند:

  • گروه I: نقطه جوش اولیه ۳۵ درجه یا کمتر، هر نقطه اشتعالی (مثل دی‌اتیل اتر)؛
  • گروه II: نقطه اشتعال کمتر از ۲۳ و نقطه جوش بالای ۳۵ درجه (بنزین، متانول، استون، تولوئن)؛
  • گروه III: نقطه اشتعال ۲۳ تا ۶۰ و نقطه جوش بالای ۳۵ درجه (گازوئیل، نفت سفید، بسیاری از رنگ‌ها).

نقطه اشتعال باید با روش ظرف بسته اندازه‌گیری شده باشد. تغییری کوچک در فرمول، مثل حلال ارزان‌تر، می‌تواند گروه III را به II برساند؛ پس SDS کهنه را برای محموله تازه ملاک نگیرید. اگر مایع خطر دیگری هم دارد، کلاس اصلی با جدول تقدم خطرها تعیین می‌شود؛ متانول کلاس ۳ با خطر فرعی 6.1 و گروه II است.

دو استثنا را به خاطر بسپارید. اول، مایعات چسبناک مثل رنگ، لاک، چسب و واکس با نقطه اشتعال زیر ۲۳ درجه ممکن است با آزمون گرانروی و جدایش حلال، در ظرف حداکثر ۴۵۰ لیتری، به گروه III بروند؛ و اگر نقطه اشتعالشان ۲۳ تا ۶۰ باشد و سمی، خورنده یا زیان‌آور محیط زیست نباشند، اصلاً مشمول مقررات نیستند. این تصمیم فقط با گزارش آزمون معتبر است. دوم، گازوئیل با نقطه اشتعال بالای ۶۰ تا ۱۰۰ درجه در ADR و RID همچنان UN 1202، گروه III و پلاک 30/1202 است، ولی در دریا و هوا کلاس ۳ نیست و معمولاً با UN 3082 در کلاس ۹ می‌رود.

برچسب کلاس ۳ قرمز با شعله و عدد ۳ است. روی تانکر پلاک نارنجی شماره‌دار نصب می‌شود: 33 مایع بسیار قابل اشتعال (بنزین)، 30 مایع قابل اشتعال ۲۳ تا ۶۰ درجه (و طبق ADR گازوئیل تا ۱۰۰ درجه) و 336 مایع بسیار قابل اشتعال و سمی (متانول). ADR برای کلاس ۳ کد طبقه‌بندی حرفی دارد: F1 بدون خطر فرعی، FT1 قابل اشتعال و سمی مثل متانول، FC قابل اشتعال و خورنده.

برای صاحب کالا چند کنترل ساده هزینه‌های بزرگ را حذف می‌کند: عددهای بخش ۹ را با گروه بخش ۱۴ تطبیق دهید؛ بسته‌بندی با علامت UN مناسب گروه بخرید (X برای I، II و III؛ Y برای II و III؛ Z فقط III)؛ ظرف را کاملاً پر نکنید تا جای انبساط بماند؛ هنگام پر و خالی کردن اتصال زمین برقرار کنید؛ و برای ردیف n.o.s. نام فنی ماده را بنویسید.

واژه‌های کلیدی

فارسیانگلیسیکوته‌نوشت
مایع قابل اشتعالFlammable liquidClass 3
نقطه اشتعال (فلش پوینت)Flash pointFP
نقطه جوش اولیهInitial boiling pointIBP
آزمون ظرف بستهClosed-cup test
گروه بسته‌بندیPacking groupPG
مایع داغ قابل اشتعالElevated temperature liquid, flammableUN 3256
ماده منفجره بی‌اثرشده مایعLiquid desensitized explosive
مایع چسبناکViscous substance
ماده زیان‌آور برای محیط زیست، مایعEnvironmentally hazardous substance, liquid, n.o.s.UN 3082
کد طبقه‌بندی (مثلاً F1، FT1)Classification code

تمرین عملی

بخش ۹ برگه SDS چند محصول ساختگی به دستتان رسیده است (همه با روش ظرف بسته). برای هر کدام بگویید کلاس ۳ هست یا نه و گروه بسته‌بندی آن چیست. عددها را در ابزار نقطه اشتعال صفحه کلاس ۳ هم امتحان کنید.

  1. حلال «نمونه A»: نقطه اشتعال منفی ۲۰ درجه، نقطه جوش اولیه ۳۰ درجه.
  2. تینر «نمونه B»: نقطه اشتعال ۱۲ درجه، نقطه جوش اولیه ۱۱۰ درجه.
  3. حلال «نمونه C»: نقطه اشتعال ۴۵ درجه، نقطه جوش اولیه ۱۶۰ درجه.
  4. گازوئیل «نمونه D»: نقطه اشتعال ۷۵ درجه؛ با تانک‌کانتینر از تبریز با کامیون تا بندرعباس و سپس با کشتی صادر می‌شود.
  5. بشکه‌ای با علامت UN که حرف Z دارد؛ می‌شود بنزین (UN 1203) را در آن فرستاد؟
پاسخ
  1. کلاس ۳، گروه I؛ چون نقطه جوش اولیه ۳۵ درجه یا کمتر است، نقطه اشتعال دیگر مهم نیست.
  2. کلاس ۳، گروه II (نقطه اشتعال زیر ۲۳، نقطه جوش بالای ۳۵). اگر محصول چسبناک باشد، فقط با گزارش آزمون گرانروی و جدایش حلال ممکن است گروه III شود.
  3. کلاس ۳، گروه III (نقطه اشتعال ۲۳ تا ۶۰).
  4. در بخش جاده‌ای، طبق یادداشت ۲ بند 2.2.3.1.1 ADR، کلاس ۳ است: UN 1202، گروه III، کد F1 و پلاک 30/1202 (این حکم ADR است؛ در جاده‌های داخل ایران «آیین‌نامه اجرایی حمل و نقل جاده‌ای مواد خطرناک» حاکم است). در بخش دریایی کد IMDG این گازوئیل را کلاس ۳ نمی‌داند و معمولاً با UN 3082 در کلاس ۹ و علامت آلاینده دریایی حمل می‌شود. پیش از رزرو، بخش ۱۴ برگه SDS را برای هر دو مد بخوانید.
  5. نه. حرف Z فقط برای گروه III است و بنزین گروه II دارد؛ بشکه با حرف X یا Y لازم است.

آزمونک جلسه

۱. مرز نقطه اشتعال برای ورود یک مایع به کلاس ۳ (آزمون ظرف بسته) چند درجه است؟ (آسان)
پاسخ و توضیح

پاسخ: ج) حداکثر ۶۰ درجه. کلاس ۳ مایعاتی است که نقطه اشتعالشان حداکثر ۶۰ درجه است (ADR/RID 2.2.3.1.1). ۲۳ درجه مرز گروه II و III و ۳۵ درجه مرز نقطه جوش گروه I است؛ ۱۰۰ درجه فقط در نکته ویژه گازوئیل ADR می‌آید. منبع

۲. مایعی با نقطه جوش اولیه ۳۰ درجه و نقطه اشتعال منفی ۱۰ درجه در کدام گروه بسته‌بندی است؟ (آسان)
پاسخ و توضیح

پاسخ: الف) گروه I. اگر نقطه جوش اولیه ۳۵ درجه یا کمتر باشد، صرف‌نظر از نقطه اشتعال، گروه I است. منبع

۳. مایعی بدون خطر فرعی با نقطه اشتعال ۴۰ درجه و نقطه جوش اولیه ۱۵۰ درجه کدام گروه بسته‌بندی را دارد؟ (آسان)
پاسخ و توضیح

پاسخ: د) گروه III. نقطه اشتعال ۲۳ تا ۶۰ درجه با نقطه جوش بالای ۳۵ درجه یعنی گروه III، مثل گازوئیل و نفت سفید. منبع

۴. پلاک نارنجی 33/1203 روی تانکر یعنی چه؟ (آسان)
پاسخ و توضیح

پاسخ: ب) مایع بسیار قابل اشتعال (نقطه اشتعال زیر ۲۳ درجه)؛ بنزین. 33 یعنی مایع بسیار قابل اشتعال (رقم تکراری یعنی خطر شدیدتر) و 1203 شماره UN بنزین است. گازوئیل 30/1202 و متانول 336/1230 است. منبع

۵. گازوئیل با نقطه اشتعال ۷۵ درجه در ADR و در کد IMDG چه حکمی دارد؟ (متوسط)
پاسخ و توضیح

پاسخ: ج) در ADR کلاس ۳ (UN 1202، گروه III، پلاک 30)؛ در دریا کلاس ۳ نیست و معمولاً UN 3082 کلاس ۹ است. طبق یادداشت ۲ بند 2.2.3.1.1، ADR و RID گازوئیل با نقطه اشتعال بالای ۶۰ تا ۱۰۰ درجه را کلاس ۳ می‌دانند. دریا و هوا از کتاب نارنجی پیروی می‌کنند و این گازوئیل را کلاس ۳ نمی‌دانند؛ معمولاً به‌عنوان ماده زیان‌آور برای محیط زیست UN 3082 حمل می‌شود. منبع

۶. چرا روی بسته‌های متانول دو برچسب و روی تانکر آن عدد 336 می‌بینیم؟ (آسان)
پاسخ و توضیح

پاسخ: الف) متانول هم مایع بسیار قابل اشتعال است و هم سمی: کلاس ۳ با خطر فرعی 6.1. UN 1230 متانول، کلاس ۳ با خطر فرعی 6.1 و گروه II است؛ پس برچسب ۳ و 6.1 هر دو لازم است و عدد شناسایی خطر 336 یعنی مایع بسیار قابل اشتعال و سمی. کد طبقه‌بندی ADR آن FT1 است. منبع

۷. بشکه‌ای که در علامت UN آن حرف Z آمده، برای کدام مایع مجاز است؟ (متوسط)
پاسخ و توضیح

پاسخ: د) نفت سفید (گروه III). حرف X برای گروه‌های I، II و III، حرف Y برای II و III و حرف Z فقط برای گروه III است؛ پس از این گزینه‌ها فقط نفت سفید (UN 1223، گروه III) در آن مجاز است. منبع

۸. رنگی با نقطه اشتعال ۱۸ درجه در قوطی ۲۰ لیتری داریم. کدام جمله درست است؟ (متوسط)
پاسخ و توضیح

پاسخ: ب) اگر آزمون گرانروی و جدایش حلال را بگذراند و معیار 6.1 یا ۸ را نداشته باشد، ممکن است گروه III شود. مایعات چسبناک مثل رنگ، لاک و چسب با نقطه اشتعال زیر ۲۳ درجه، در ظرف حداکثر ۴۵۰ لیتری و با گذراندن آزمون‌ها، ممکن است گروه III شوند (ADR/RID 2.2.3.1.4). این باید با گزارش آزمون ثابت شود، نه حدس. منبع

۹. نقطه اشتعال یک محصول را از کجا و با چه روشی باید گرفت؟ (آسان)
پاسخ و توضیح

پاسخ: ج) از بخش ۹ برگه SDS؛ اندازه‌گیری‌شده با روش ظرف بسته. نقطه اشتعال و نقطه جوش اولیه در بخش ۹ برگه SDS (خواص فیزیکی و شیمیایی) می‌آیند و نقطه اشتعال باید با روش ظرف بسته اندازه‌گیری شده باشد. اگر SDS قدیمی است یا فرمول عوض شده، گزارش آزمون تازه بخواهید. منبع

۱۰. کد طبقه‌بندی FT1 در کلاس ۳ چه معنایی دارد؟ (متوسط)
پاسخ و توضیح

پاسخ: د) مایع قابل اشتعال و سمی، مثل متانول. در بند 2.2.3.1.2، F1 مایع بدون خطر فرعی، F3 اشیای حاوی مایع قابل اشتعال، FC قابل اشتعال و خورنده و FT1 قابل اشتعال و سمی است؛ متانول کد FT1 دارد. منبع

آزمونک تمرینی است: هر چند بار خواستید تکرار کنید. نمره قبولی ۷۰٪؛ بهترین نمره شما نگه داشته می‌شود.

مهمان هستید؟ پیشرفت، نمره، نشانه و یادداشت فعلاً فقط در همین مرورگر نگه داشته می‌شود؛ با عضویت رایگان آن را در حساب خود نگه دارید.

این دوره و گواهی پایان آن آموزشی است و جایگزین گواهینامه رسمی راننده ADR، گواهی آموزش IMDG/IATA یا هیچ مجوز قانونی نیست. برای حمل واقعی، متن رسمی مقررات و دستور مرجع صالح ملاک است.

بازبینی: آبان ۱۴۰۵

ترخیص کالا در این گمرک را به ما بسپارید

درخواست مشاوره و استعلام