دوره جامع کالای خطرناک · ماژول B: ۹ کلاس کالای خطرناک
جلسه ۷: کلاس ۳: مایعات قابل اشتعال
در این جلسه: با نقطه اشتعال (ظرف بسته) بگویید یک مایع در کلاس ۳ هست یا نه و دو گروه دیگر کلاس ۳ را نام ببرید و…
اهداف یادگیری
- پس از این جلسه میتوانید با نقطه اشتعال (ظرف بسته) بگویید یک مایع در کلاس ۳ هست یا نه و دو گروه دیگر کلاس ۳ را نام ببرید.
- پس از این جلسه میتوانید از نقطه اشتعال و نقطه جوش اولیه بخش ۹ برگه SDS، گروه بستهبندی I، II یا III را تعیین کنید.
- پس از این جلسه میتوانید توضیح دهید چرا گازوئیل با نقطه اشتعال ۶۰ تا ۱۰۰ درجه در جاده کلاس ۳ است ولی در دریا نه، و استثنای مایعات چسبناک را به کار ببرید.
- پس از این جلسه میتوانید پلاکهای 33/1203، 30/1202 و 336/1230 و کدهای طبقهبندی F1 و FT1 را بخوانید.
- پس از این جلسه میتوانید بستهبندی مناسب گروه را از حرف X، Y یا Z علامت UN تشخیص دهید و کنترلهای صاحب کالا را پیش از حمل انجام دهید.
بخوانید
این بخشها را به ترتیب بخوانید. هر پیوندی را که باز کنید، علامت میخورد.
- کلاس ۳ چیست: نقطه اشتعال و نقطه جوش اولیهتعریف بند 2.2.3.1.1، دو گروه دیگر (UN 3256 و منفجره بیاثرشده مایع) و استثناها.
- یافتن گروه بستهبندی با ابزار نقطه اشتعالجدول I، II، III را بخوانید و عددهای تمرین را در ابزار امتحان کنید.
- مایعات چسبناک: رنگ، لاک، چسبچه وقت رنگ با نقطه اشتعال زیر ۲۳ درجه گروه III میشود و چه وقت اصلاً مشمول نیست.
- گازوئیل ۶۰ تا ۱۰۰ درجه در ADR و RIDیک محموله، دو حکم: 30/1202 در جاده و UN 3082 کلاس ۹ در دریا.
- کد طبقهبندی کلاس ۳F1، F2، F3، FT1، FC، FTC و D با نمونه.
- برچسب کلاس ۳ و پلاک نارنجیبرچسب قرمز با شعله و معنی 33، 30 و 336.
- کالاهای رایج کلاس ۳ در تجارت ایران۲۲ کالا از بنزین تا عطر و موتور یدکی با شماره UN و گروه.
- UN 1203: بنزینردیف بنزین را در جدول A ببینید: گروه II، کد تونل و عدد 33.
- خطر از دید صاحب کالاتطبیق بخش ۹ و ۱۴، حرف X/Y/Z بستهبندی، فضای انبساط و الکتریسیته ساکن.
- لکمگانتیک ۲۰۱۳: نفت خام فرّارتر از سند حملطبقهبندی بر پایه آزمون ناکافی یکی از یافتههای این حادثه بود.
خلاصه جلسه
کلاس ۳ مایعاتی است که نقطه اشتعالشان در آزمون ظرف بسته ۶۰ درجه سانتیگراد یا کمتر باشد و گاز هم نباشند. نقطه اشتعال پایینترین دمایی است که بخار مایع با هوا مخلوطی میسازد که با شعله آتش میگیرد؛ هرچه پایینتر، خطر بیشتر. بنزین نقطه اشتعالی بسیار زیر صفر دارد، پس بخارش در هر دمای معمولی آماده سوختن است. دو گروه دیگر هم در این کلاساند: مایعی که نقطه اشتعالش بالای ۶۰ درجه است ولی داغ و در دمای نقطه اشتعال یا بالاتر حمل میشود (UN 3256)، و ماده منفجرهای که در آب یا مایع دیگر بیاثر شده است.
گروه بستهبندی را دو عدد بخش ۹ برگه SDS تعیین میکنند:
- گروه I: نقطه جوش اولیه ۳۵ درجه یا کمتر، هر نقطه اشتعالی (مثل دیاتیل اتر)؛
- گروه II: نقطه اشتعال کمتر از ۲۳ و نقطه جوش بالای ۳۵ درجه (بنزین، متانول، استون، تولوئن)؛
- گروه III: نقطه اشتعال ۲۳ تا ۶۰ و نقطه جوش بالای ۳۵ درجه (گازوئیل، نفت سفید، بسیاری از رنگها).
نقطه اشتعال باید با روش ظرف بسته اندازهگیری شده باشد. تغییری کوچک در فرمول، مثل حلال ارزانتر، میتواند گروه III را به II برساند؛ پس SDS کهنه را برای محموله تازه ملاک نگیرید. اگر مایع خطر دیگری هم دارد، کلاس اصلی با جدول تقدم خطرها تعیین میشود؛ متانول کلاس ۳ با خطر فرعی 6.1 و گروه II است.
دو استثنا را به خاطر بسپارید. اول، مایعات چسبناک مثل رنگ، لاک، چسب و واکس با نقطه اشتعال زیر ۲۳ درجه ممکن است با آزمون گرانروی و جدایش حلال، در ظرف حداکثر ۴۵۰ لیتری، به گروه III بروند؛ و اگر نقطه اشتعالشان ۲۳ تا ۶۰ باشد و سمی، خورنده یا زیانآور محیط زیست نباشند، اصلاً مشمول مقررات نیستند. این تصمیم فقط با گزارش آزمون معتبر است. دوم، گازوئیل با نقطه اشتعال بالای ۶۰ تا ۱۰۰ درجه در ADR و RID همچنان UN 1202، گروه III و پلاک 30/1202 است، ولی در دریا و هوا کلاس ۳ نیست و معمولاً با UN 3082 در کلاس ۹ میرود.
برچسب کلاس ۳ قرمز با شعله و عدد ۳ است. روی تانکر پلاک نارنجی شمارهدار نصب میشود: 33 مایع بسیار قابل اشتعال (بنزین)، 30 مایع قابل اشتعال ۲۳ تا ۶۰ درجه (و طبق ADR گازوئیل تا ۱۰۰ درجه) و 336 مایع بسیار قابل اشتعال و سمی (متانول). ADR برای کلاس ۳ کد طبقهبندی حرفی دارد: F1 بدون خطر فرعی، FT1 قابل اشتعال و سمی مثل متانول، FC قابل اشتعال و خورنده.
برای صاحب کالا چند کنترل ساده هزینههای بزرگ را حذف میکند: عددهای بخش ۹ را با گروه بخش ۱۴ تطبیق دهید؛ بستهبندی با علامت UN مناسب گروه بخرید (X برای I، II و III؛ Y برای II و III؛ Z فقط III)؛ ظرف را کاملاً پر نکنید تا جای انبساط بماند؛ هنگام پر و خالی کردن اتصال زمین برقرار کنید؛ و برای ردیف n.o.s. نام فنی ماده را بنویسید.
واژههای کلیدی
| فارسی | انگلیسی | کوتهنوشت |
|---|---|---|
| مایع قابل اشتعال | Flammable liquid | Class 3 |
| نقطه اشتعال (فلش پوینت) | Flash point | FP |
| نقطه جوش اولیه | Initial boiling point | IBP |
| آزمون ظرف بسته | Closed-cup test | |
| گروه بستهبندی | Packing group | PG |
| مایع داغ قابل اشتعال | Elevated temperature liquid, flammable | UN 3256 |
| ماده منفجره بیاثرشده مایع | Liquid desensitized explosive | |
| مایع چسبناک | Viscous substance | |
| ماده زیانآور برای محیط زیست، مایع | Environmentally hazardous substance, liquid, n.o.s. | UN 3082 |
| کد طبقهبندی (مثلاً F1، FT1) | Classification code |
تمرین عملی
بخش ۹ برگه SDS چند محصول ساختگی به دستتان رسیده است (همه با روش ظرف بسته). برای هر کدام بگویید کلاس ۳ هست یا نه و گروه بستهبندی آن چیست. عددها را در ابزار نقطه اشتعال صفحه کلاس ۳ هم امتحان کنید.
- حلال «نمونه A»: نقطه اشتعال منفی ۲۰ درجه، نقطه جوش اولیه ۳۰ درجه.
- تینر «نمونه B»: نقطه اشتعال ۱۲ درجه، نقطه جوش اولیه ۱۱۰ درجه.
- حلال «نمونه C»: نقطه اشتعال ۴۵ درجه، نقطه جوش اولیه ۱۶۰ درجه.
- گازوئیل «نمونه D»: نقطه اشتعال ۷۵ درجه؛ با تانککانتینر از تبریز با کامیون تا بندرعباس و سپس با کشتی صادر میشود.
- بشکهای با علامت UN که حرف Z دارد؛ میشود بنزین (UN 1203) را در آن فرستاد؟
پاسخ
- کلاس ۳، گروه I؛ چون نقطه جوش اولیه ۳۵ درجه یا کمتر است، نقطه اشتعال دیگر مهم نیست.
- کلاس ۳، گروه II (نقطه اشتعال زیر ۲۳، نقطه جوش بالای ۳۵). اگر محصول چسبناک باشد، فقط با گزارش آزمون گرانروی و جدایش حلال ممکن است گروه III شود.
- کلاس ۳، گروه III (نقطه اشتعال ۲۳ تا ۶۰).
- در بخش جادهای، طبق یادداشت ۲ بند 2.2.3.1.1 ADR، کلاس ۳ است: UN 1202، گروه III، کد F1 و پلاک 30/1202 (این حکم ADR است؛ در جادههای داخل ایران «آییننامه اجرایی حمل و نقل جادهای مواد خطرناک» حاکم است). در بخش دریایی کد IMDG این گازوئیل را کلاس ۳ نمیداند و معمولاً با UN 3082 در کلاس ۹ و علامت آلاینده دریایی حمل میشود. پیش از رزرو، بخش ۱۴ برگه SDS را برای هر دو مد بخوانید.
- نه. حرف Z فقط برای گروه III است و بنزین گروه II دارد؛ بشکه با حرف X یا Y لازم است.
آزمونک جلسه
این دوره و گواهی پایان آن آموزشی است و جایگزین گواهینامه رسمی راننده ADR، گواهی آموزش IMDG/IATA یا هیچ مجوز قانونی نیست. برای حمل واقعی، متن رسمی مقررات و دستور مرجع صالح ملاک است.