خدمات لجستیک ایرانIRAN LOGISTICS SERVICES
ENRUFA

دوره جامع کالای خطرناک · ماژول B: ۹ کلاس کالای خطرناک

جلسه ۱۳: کلاس ۹: کالاهای خطرناک متفرقه

در این جلسه: بگویید چه کالاهایی در کلاس ۹ قرار می‌گیرند و چرا «متفرقه» به معنی کم‌خطر نیست و…

مدت مطالعه: حدود ۵۰ دقیقهپیش‌نیاز: جلسه ۱۲

اهداف یادگیری

  • پس از این جلسه می‌توانید بگویید چه کالاهایی در کلاس ۹ قرار می‌گیرند و چرا «متفرقه» به معنی کم‌خطر نیست.
  • پس از این جلسه می‌توانید چهار شماره UN اصلی باتری لیتیومی را از هم جدا کنید و بگویید یک محموله برچسب 9A می‌خواهد یا علامت باتری.
  • پس از این جلسه می‌توانید برای خودرو و ماشین‌آلات شماره درست (UN 3166، UN 3171، UN 3556، UN 3528 تا UN 3530) را انتخاب کنید.
  • پس از این جلسه می‌توانید ماده زیان‌آور برای محیط زیست را با UN 3077 یا UN 3082 اظهار کنید و بدانید علامت ماهی و درخت کی لازم است.
  • پس از این جلسه می‌توانید قاعده‌های سخت‌گیرانه حمل هوایی باتری لیتیوم‌یون تنها را توضیح دهید.

بخوانید

این بخش‌ها را به ترتیب بخوانید. هر پیوندی را که باز کنید، علامت می‌خورد.

  1. کلاس ۹: کالاهای خطرناک متفرقهصفحه مرجع این جلسه؛ از تعریف تا باتری، خودرو، مواد محیط زیستی و نکته‌های ایران.
  2. انواع کالاهای کلاس ۹ (کدهای M1 تا M11)نقشه کلاس ۹: از آزبست و PCB تا باتری، کیسه هوا، مواد محیط زیستی، قیر داغ و خودرو.
  3. گروه بسته‌بندی در کلاس ۹چرا بیشتر ردیف‌ها گروه III دارند، اشیا گروه ندارند و دو معیار دمای بالا و محیط زیست چیست.
  4. برچسب‌ها و علامت‌های کلاس ۹برچسب ۹، برچسب 9A، علامت ماهی و درخت و علامت دمای بالا.
  5. باتری لیتیومی: برچسب 9A یا علامت باتری؟جدول مقایسه 9A و علامت باتری، حدهای وات‌ساعت و گرم لیتیوم، UN 38.3 و بند انتقالی شماره تلفن.
  6. باتری لیتیومی در حمل هواییممنوعیت UN 3480 در هواپیمای مسافری، شارژ حداکثر ۳۰ درصد و باتری آسیب‌دیده.
  7. خودرو، موتور و ماشین‌آلاتجدول UN 3166، 3171، 3556 تا 3558 و 3528 تا 3530؛ و چرا ژنراتور دیزلی در دریا و جاده شماره متفاوت دارد.
  8. شرط‌های حمل خودرو در هر مدمعافیت ویژه‌مقرره 666 در جاده و اینکه خودروی داخل کانتینر در دریا باید اظهار شود.
  9. سایر کالاهای کلاس ۹ رایج در تجارت ایرانUN 3077 و UN 3082، قیر داغ UN 3257، کیسه هوا UN 3268، یخ خشک و دانه‌های پلی‌استایرن.
  10. نکته‌های عملی در ایرانخودروی وارداتی در کانتینر، گوشی و پاوربانک و کیسه هوای یدکی در محموله‌های ما.
  11. گالری برچسب‌هابرچسب ۹ و 9A را کنار بقیه ببینید و روی هر کدام بزنید تا معنی و جای نصبش را بخوانید.
  12. UN 3481: باتری لیتیوم‌یون داخل یا همراه دستگاهردیف کامل گوشی و لپ‌تاپ در جدول A را ستون به ستون ببینید.
  13. پاوربانک و باتری لیتیومی در هواپیماقاعده مسافر با قاعده محموله بار فرق دارد؛ با ماشین‌حساب وات‌ساعت امتحان کنید.

خلاصه جلسه

کلاس ۹ جای مواد و اشیایی است که در حمل خطر دارند، ولی خطرشان در تعریف هیچ‌یک از کلاس‌های ۱ تا ۸ نمی‌گنجد. «متفرقه» به معنی کم‌خطر نیست؛ آتش باتری لیتیومی یکی از جدی‌ترین خطرهای امروز حمل بار است. کلاس ۹ زیرکلاس عددی ندارد و ADR آن را با کدهای M1 تا M11 تقسیم می‌کند: از آزبست و روغن PCB تا باتری لیتیومی، کیسه هوا، مواد زیان‌آور برای محیط زیست، مواد داغ، خودرو و یخ خشک. گروه بسته‌بندی هر ردیف در فهرست آمده و بیشتر ردیف‌ها گروه III دارند؛ اشیا، مثل باتری و خودرو، گروه بسته‌بندی ندارند.

باتری لیتیومی چهار شماره اصلی دارد: لیتیوم‌یون تنها UN 3480، لیتیوم‌یون داخل یا همراه دستگاه UN 3481، لیتیوم فلزی تنها UN 3090 و لیتیوم فلزی داخل یا همراه دستگاه UN 3091. هر سلول و باتری باید آزمون UN 38.3 را گذرانده باشد و خلاصه آزمون نخستین مدرکی است که از فروشنده می‌خواهید. فرق برچسب 9A و علامت باتری را دقیق بدانید: باتری «کاملاً مشمول»، یعنی سلول لیتیوم‌یون بیش از ۲۰ وات‌ساعت یا باتری بیش از ۱۰۰ وات‌ساعت (در لیتیوم فلزی سلول بیش از ۱ گرم یا باتری بیش از ۲ گرم لیتیوم)، برچسب 9A، بسته‌بندی UN و اظهارنامه کامل می‌خواهد. باتری‌های کوچک‌تر طبق ویژه‌مقرره 188 از بیشتر قواعد معاف‌اند و فقط علامت باتری، یعنی مستطیل با حاشیه هاشور قرمز و شماره UN، و بسته محکم با محافظت در برابر اتصال کوتاه لازم دارند. برچسب 9A لوزی کلاس است، علامت باتری لوزی نیست. علامت قدیمی با جای شماره تلفن فقط تا ۳۱ دسامبر ۲۰۲۶ مجاز است. در حمل هوایی، UN 3480 در هواپیمای مسافری ممنوع است و فقط با هواپیمای باری و با شارژ حداکثر ۳۰ درصد می‌رود.

خودرو و ماشین‌آلات «شیء خطرناک»‌اند. خودروی بنزینی، هیبریدی و گازسوز UN 3166 است، خودرو یا دستگاه با باتری تر (اسیدی) UN 3171 و خودروی برقی لیتیوم‌یون، از ADR 2025، UN 3556 با برچسب 9A. موتور و ماشین‌آلات جدا طبق ویژه‌مقرره 363 بسته به سوخت UN 3528 (کلاس ۳)، UN 3529 (2.1) یا UN 3530 (کلاس ۹) است. در جاده، خودرویی که به‌عنوان بار حمل می‌شود با شرایط ویژه‌مقرره 666 (بستن شیر سوخت، مهار خودرو و…) از بقیه مقررات ADR معاف است؛ ولی در دریا خودروی داخل کانتینر کالای خطرناک کلاس ۹ است و باید اظهار شود و کانتینر روی چهار طرف پلاکارد ۹ بخورد.

مواد زیان‌آور برای محیط زیست بر پایه سمیت برای آبزیان طبقه‌بندی می‌شوند: جامد UN 3077 و مایع UN 3082، هر دو گروه III، با نام فنی در پرانتز و علامت ماهی و درخت. اگر ماده‌ای کلاس دیگری هم داشته باشد، کلاس اصلی همان کلاس دیگر است و فقط علامت ماهی و درخت اضافه می‌شود. روی بسته تکی یا داخلی تا ۵ لیتر یا ۵ کیلوگرم این علامت لازم نیست. قیر داغی که در ۱۰۰ درجه یا بیشتر در تانکر می‌رود هم UN 3257 است با علامت دمای بالا و عدد خطر 99.

واژه‌های کلیدی

فارسیانگلیسیکوته‌نوشت
کالاهای خطرناک متفرقهMiscellaneous dangerous substances and articlesClass 9
باتری لیتیوم‌یون؛ باتری لیتیوم فلزیLithium ion battery; Lithium metal batteryUN 3480 / UN 3090
برچسب باتری لیتیومیClass 9A label9A
علامت باتریBattery mark (lithium / sodium ion)
وات‌ساعتWatt-hourWh
خلاصه آزمون باتریUN 38.3 Test SummaryUN 38.3
خودرو با نیروی مایع قابل اشتعالVehicle, flammable liquid poweredUN 3166
خودرو با باتری لیتیوم‌یونVehicle, lithium ion battery poweredUN 3556
ماده زیان‌آور برای محیط زیستEnvironmentally hazardous substanceUN 3077 / UN 3082
ماده با دمای بالاElevated temperature substanceUN 3257 / UN 3258

تمرین عملی

یک فورواردر ساختگی شش محموله برای بندر عباس دارد. برای هر کدام شماره UN و نشان لازم (برچسب ۹، برچسب 9A، علامت باتری، علامت ماهی و درخت یا هیچ‌کدام) را بنویسید.

  1. کارتن ۲۰ گوشی موبایل، باتری هر گوشی ۱۵ وات‌ساعت و داخل گوشی؛ حمل دریایی.
  2. پالت باتری لیتیوم‌یون تنها، هر باتری ۱۶۰ وات‌ساعت؛ فرستنده می‌خواهد با هواپیمای مسافری بفرستد.
  3. یک خودروی سواری بنزینی و یک خودروی هیبریدی بنزینی، داخل کانتینر.
  4. یک خودروی برقی با باتری لیتیوم‌یون، داخل کانتینر.
  5. یک لیفتراک با باتری اسیدی، داخل کانتینر.
  6. بشکه‌های ۲۰۰ لیتری یک مایع شیمیایی که طبق SDS فقط «زیان‌آور برای محیط زیست» است و نقطه اشتعالش بالای ۶۰ درجه است؛ همراه آن چند بطری نمونه ۱ لیتری از همان ماده در بسته جداگانه.
پاسخ
  1. UN 3481. باتری کمتر از ۱۰۰ وات‌ساعت است، پس طبق ویژه‌مقرره 188 علامت باتری با شماره UN 3481 و بسته محکم کافی است، نه برچسب 9A. استثنای «بدون علامت» فقط برای حداکثر ۴ سلول یا ۲ باتری داخل دستگاه در هر بسته (و محموله حداکثر ۲ بسته) است، نه ۲۰ گوشی.
  2. UN 3480، باتری بیش از ۱۰۰ وات‌ساعت، یعنی کاملاً مشمول: برچسب 9A، بسته‌بندی با تأییدیه UN و اظهارنامه کالای خطرناک. با هواپیمای مسافری ممنوع است؛ فقط هواپیمای باری با برچسب «فقط هواپیمای باری» و شارژ حداکثر ۳۰ درصد. خلاصه آزمون UN 38.3 را هم بخواهید.
  3. هر دو UN 3166، کلاس ۹؛ خودروی هیبریدی که موتور احتراقی دارد همچنان UN 3166 است. در دریا اظهار می‌شوند و کانتینر روی چهار طرف پلاکارد ۹ می‌خورد.
  4. UN 3556 VEHICLE, LITHIUM ION BATTERY POWERED با برچسب 9A. پیش از ۲۰۲۵ زیر UN 3171 می‌رفت.
  5. UN 3171 BATTERY-POWERED EQUIPMENT (باتری تر).
  6. UN 3082 ENVIRONMENTALLY HAZARDOUS SUBSTANCE, LIQUID, N.O.S. با نام فنی در پرانتز، گروه III؛ برچسب ۹ و علامت ماهی و درخت روی بشکه‌ها. بطری‌های ۱ لیتری بسته داخلی تا ۵ لیتر هستند، پس علامت ماهی و درخت لازم ندارند. اینکه چه قاعده دیگری برای این بسته‌های کوچک می‌ماند به ویژه‌مقرره‌های همان ردیف در جدول A بستگی دارد؛ پیش از ارسال آن را در صفحه UN 3082 ببینید.

آزمونک جلسه

۱. کلاس ۹ کالای خطرناک جای چه موادی است؟ (آسان)
پاسخ و توضیح

پاسخ: ب) مواد و اشیایی که در حمل خطر دارند ولی خطرشان در تعریف کلاس‌های ۱ تا ۸ نمی‌گنجد. طبق بند 2.2.9.1.1، کلاس ۹ موادی و اشیایی را می‌پوشاند که در حمل خطری دارند که در عنوان کلاس‌های دیگر نمی‌گنجد. شماره کلاس ترتیب خطر نیست و «متفرقه» به معنی کم‌خطر نیست. منبع

۲. پاوربانک یا باتری لیتیوم‌یون یدکی که تنها (بدون دستگاه) فرستاده می‌شود، کدام شماره UN را دارد؟ (آسان)
پاسخ و توضیح

پاسخ: د) UN 3480. UN 3480 باتری لیتیوم‌یون تنها است، مثل پاوربانک یا باتری یدکی. UN 3481 باتری داخل یا همراه دستگاه، UN 3091 لیتیوم فلزی داخل یا همراه دستگاه و UN 3171 خودرو یا دستگاه با باتری تر است. منبع

۳. کدام باتری لیتیوم‌یون «کاملاً مشمول» مقررات است و برچسب 9A می‌خواهد؟ (متوسط)
پاسخ و توضیح

پاسخ: الف) باتری بیش از ۱۰۰ وات‌ساعت. برچسب 9A برای باتری‌های کاملاً مشمول است: سلول لیتیوم‌یون بیش از ۲۰ وات‌ساعت یا باتری بیش از ۱۰۰ وات‌ساعت. باتری‌های کوچک‌تر طبق ویژه‌مقرره 188 از بیشتر قواعد معاف‌اند و علامت باتری می‌گیرند. منبع

۴. فرق علامت باتری با برچسب 9A چیست؟ (متوسط)
پاسخ و توضیح

پاسخ: ج) علامت باتری مستطیل با حاشیه هاشور قرمز و شماره UN برای باتری‌های کوچک معاف طبق ویژه‌مقرره 188 است؛ 9A لوزی کلاس برای باتری کاملاً مشمول. در جدول مقایسه صفحه کلاس ۹، 9A برای باتری کاملاً مشمول با بسته‌بندی UN و اظهارنامه است و علامت باتری (مستطیل با حاشیه هاشور قرمز، شماره UN و تصویر باتری آسیب‌دیده) برای باتری‌های کوچک که طبق ویژه‌مقرره 188 از بیشتر قواعد معاف‌اند. منبع

۵. علامت باتری قدیمی که جای شماره تلفن دارد، در ADR تا چه زمانی قابل استفاده است؟ (متوسط)
پاسخ و توضیح

پاسخ: ب) تا ۳۱ دسامبر ۲۰۲۶. طبق بند انتقالی 1.6.1.49 ADR، علامتی که با قواعد معتبر تا ۳۱ دسامبر ۲۰۲۲ (با جای شماره تلفن) چاپ شده، فقط تا ۳۱ دسامبر ۲۰۲۶ قابل استفاده است. منبع

۶. طبق دستورالعمل فنی ICAO، باتری لیتیوم‌یون تنها (UN 3480) در حمل هوایی چه وضعیتی دارد؟ (آسان)
پاسخ و توضیح

پاسخ: د) در هواپیمای مسافری ممنوع است و فقط با هواپیمای باری و شارژ حداکثر ۳۰ درصد حمل می‌شود. باتری لیتیوم‌یون تنها در هواپیمای مسافری ممنوع است و فقط با هواپیمای باری، برچسب «فقط هواپیمای باری» و سطح شارژ حداکثر ۳۰ درصد ارسال می‌شود. باتری داخل دستگاه (UN 3481) با هواپیمای مسافری هم با سقف مقدار مجاز است. منبع

۷. یک خودروی هیبریدی بنزینی (با موتور احتراقی و باتری) با کدام شماره UN حمل می‌شود؟ (متوسط)
پاسخ و توضیح

پاسخ: الف) UN 3166. خودرو با موتور سوخت مایع قابل اشتعال، از جمله هیبریدی بنزینی، UN 3166 است. خودروی برقی لیتیوم‌یون UN 3556 است و UN 3171 فقط برای خودرو و دستگاه با باتری تر یا باتری سدیم فلزی. منبع

۸. از ADR 2025 خودروی برقی با باتری لیتیوم‌یون چه شماره‌ای و چه برچسبی دارد؟ (متوسط)
پاسخ و توضیح

پاسخ: ج) UN 3556، برچسب 9A. UN 3556 VEHICLE, LITHIUM ION BATTERY POWERED با اصلاحیه‌های ADR 2025 به جدول A اضافه شد و برچسب 9A دارد؛ پیش از آن خودروی برقی زیر UN 3171 می‌رفت. منبع

۹. ماده شیمیایی جامدی که فقط «زیان‌آور برای محیط زیست» است و نام خاصی در فهرست ندارد، با کدام ردیف اظهار می‌شود؟ (آسان)
پاسخ و توضیح

پاسخ: ب) UN 3077 ENVIRONMENTALLY HAZARDOUS SUBSTANCE, SOLID, N.O.S.، گروه III، با نام فنی در پرانتز. ماده جامد زیان‌آور برای محیط زیست UN 3077 و مایع آن UN 3082 است؛ هر دو گروه III، با نام فنی در پرانتز و علامت ماهی و درخت. UN 3257 برای مایع با دمای بالا است. منبع

۱۰. آفت‌کشی که کلاس 6.1 است و طبق SDS زیان‌آور برای محیط زیست هم هست، چگونه طبقه‌بندی می‌شود؟ (متوسط)
پاسخ و توضیح

پاسخ: د) کلاس اصلی همان 6.1 است و فقط علامت ماهی و درخت اضافه می‌شود. اگر ماده‌ای هم کلاس دیگری داشته باشد و هم آلاینده باشد، کلاس اصلی همان کلاس دیگر است و فقط علامت «ماده زیان‌آور برای محیط زیست» (ماهی و درخت) اضافه می‌شود. منبع

آزمونک تمرینی است: هر چند بار خواستید تکرار کنید. نمره قبولی ۷۰٪؛ بهترین نمره شما نگه داشته می‌شود.

مهمان هستید؟ پیشرفت، نمره، نشانه و یادداشت فعلاً فقط در همین مرورگر نگه داشته می‌شود؛ با عضویت رایگان آن را در حساب خود نگه دارید.

این دوره و گواهی پایان آن آموزشی است و جایگزین گواهینامه رسمی راننده ADR، گواهی آموزش IMDG/IATA یا هیچ مجوز قانونی نیست. برای حمل واقعی، متن رسمی مقررات و دستور مرجع صالح ملاک است.

بازبینی: آبان ۱۴۰۵

ترخیص کالا در این گمرک را به ما بسپارید

درخواست مشاوره و استعلام