دوره جامع کالای خطرناک · ماژول C: اطلاعرسانی خطر: برچسب، پلاک، علامت و سند
جلسه ۱۴: برچسبها و برچسب خطر فرعی
در این جلسه: فرق برچسب، پلاکارد و علامت را بگویید و جای هر کدام را روی بسته و واحد حمل نشان دهید و…
اهداف یادگیری
- پس از این جلسه میتوانید فرق برچسب، پلاکارد و علامت را بگویید و جای هر کدام را روی بسته و واحد حمل نشان دهید.
- پس از این جلسه میتوانید اجزای یک برچسب کلاس (نماد، شماره کلاس، زیرکلاس و حرف گروه سازگاری در کلاس ۱) را بخوانید.
- پس از این جلسه میتوانید از ستون (5) جدول A بفهمید یک کالا چند برچسب میخورد و کدام برچسب خطر فرعی است.
- پس از این جلسه میتوانید قواعد نصب برچسب روی بسته را به کار ببرید: یک سطح، کنار هم، نپوشیده و در جای درست.
- پس از این جلسه میتوانید اشتباههای رایج برچسبزنی و هزینهای را که برای صاحب کالا دارند تشخیص دهید.
بخوانید
این بخشها را به ترتیب بخوانید. هر پیوندی را که باز کنید، علامت میخورد.
- برچسب، پلاکارد و پلاک نارنجی: تعریف و نامهاپاراگراف اول و کادر نامها، سه نشانه اصلی و نامهای بازاری آنها مثل «لیبل IMO» را معرفی میکند.
- برچسب، پلاکارد و علامت چه فرقی دارندجدول اندازه، جای نصب و اینکه چه کسی هر نشانه را نصب میکند.
- گالری برچسبهاروی هر برچسب بزنید تا معنی، کالاهای نمونه و جای نصبش را ببینید؛ به عدد پایین و نماد بالا دقت کنید.
- برچسب خطر فرعیشکل امروزی برچسب فرعی، قاعده کنار هم بودن و نمونههای متانول، آب اکسیژنه، آمونیاک و کلر.
- اشتباههای رایجبرچسب روی درز کارتن، برچسب کهنه و برداشتن زودهنگام برچسب از بشکه خالی تمیزنشده.
- خطر از دید صاحب کالاچه چیزی را پیش از تحویل بار عکس بگیرید و هزینه برچسب اشتباه با کیست.
- UN 1230 متانول: ستون برچسبها در جدول Aیک ردیف واقعی را ببینید که دو برچسب میخواهد و ترتیب آنها را در سند حمل مقایسه کنید.
- کلاس ۹: برچسب ۹، برچسب 9A و علامت باتریبخش «باتری لیتیومی: برچسب 9A یا علامت باتری؟» را بخوانید تا این سه را با هم اشتباه نکنید.
خلاصه جلسه
روی کالای خطرناک سه نوع نشانه میبینید و هر کدام جای خودش را دارد: برچسب روی بسته، پلاکارد روی ظرف بزرگ مثل کانتینر و مخزن، و پلاک نارنجی روی وسیله نقلیه. علامتها (مثل ماهی و درخت یا LQ) هم دسته چهارماند که اطلاعات اضافه میدهند. این جلسه فقط درباره برچسب بسته است؛ پلاکارد و پلاک در جلسه ۱۵ و علامتها در جلسه ۱۶ میآیند.
شکل برچسب: مربعی که ۴۵ درجه چرخیده (لوزی)، دستکم ۱۰۰ در ۱۰۰ میلیمتر، با خطی موازی لبه در فاصله حدود ۵ میلیمتر. روی بسته کوچک میتوان آن را به تناسب کوچک کرد، به شرط آنکه نماد و عدد خوانا بماند. نیمه بالا نماد خطر است (شعله، جمجمه، سهشاخه پرتو، دست و فلز خوردهشده) و نیمه پایین شماره کلاس در گوشه پایین. برای ۴٫۱ تا ۴٫۳ فقط عدد «4» و برای ۶٫۱ و ۶٫۲ فقط «6» نوشته میشود. در کلاس ۱ زیرکلاس و حرف گروه سازگاری هم میآید، مثل 1.1 D؛ در ۱٫۴ تا ۱٫۶ به جای نماد، خود عدد زیرکلاس در نیمه بالاست. نوشتن متنی مثل FLAMMABLE اختیاری است، جز روی برچسب 9A که متن نمیپذیرد (ADR 5.2.2.2.1.3).
کدام برچسبها؟ ستون (5) جدول A برای هر ردیف میگوید چه برچسبهایی لازم است. برچسب اول خطر اصلی است و بقیه خطر فرعی. برچسب خطر فرعی در مقررات امروز همان برچسب کامل کلاس با شماره کلاس است و از نظر شکل هیچ فرقی با برچسب اصلی ندارد؛ برچسب فرعی بیشماره متعلق به مقررات قدیمی است. نمونهها: متانول UN 1230 برچسب ۳ و ۶٫۱؛ آب اکسیژنه UN 2014 برچسب ۵٫۱ و ۸؛ کلر UN 1017 سه برچسب ۲٫۳، ۵٫۱ و ۸. یک استثنای مهم: برچسب ۴٫۱ مواد خودواکنشزا و برچسب ۵٫۲ پراکسید آلی خودش خطر اشتعال را میرساند و برچسب ۳ جداگانه لازم ندارد (5.2.2.1.9).
کجا و چطور: برچسبها روی یک سطح بسته، کنار هم و بیآنکه برچسب، تسمه یا علامت دیگری آنها را بپوشاند (5.2.2.1.6)؛ برای کلاس ۱ و ۷ نزدیک نام حمل صحیح. بستهای که شکلش برچسب را نمیپذیرد، با آویز محکم برچسب میخورد. IBC بزرگتر از ۴۵۰ لیتر و بستهبندی بزرگ روی دو پهلوی روبهرو برچسب میخورند (5.2.2.1.7). برچسب روی درز یا گوشه کارتن پاره میشود و کار نمیکند.
اشتباههای پرهزینه: برداشتن برچسب از بشکه خالی که هنوز تمیز نشده (باید مثل بشکه پر برچسب داشته باشد)، برچسب رنگرفته، جاافتادن برچسب فرعی و برچسب قدیمیای که به بار فعلی ربط ندارد. برای باتری لیتیومی هم سه چیز را با هم قاطی نکنید: برچسب ۹ عمومی، برچسب 9A برای باتری کاملاً مشمول، و علامت باتری برای باتریهای کوچکتر.
برچسبزنی بسته با فرستنده و بستهبند است و هزینه برچسبزنی دوباره در بندر یا مرز در عمل به صاحب کالا برمیگردد. پیش از تحویل، از یک بسته نمونه عکس بگیرید و شماره UN روی بسته را با سند حمل تطبیق دهید.
واژههای کلیدی
| فارسی | انگلیسی | کوتهنوشت |
|---|---|---|
| برچسب خطر | Hazard label (danger label) | |
| برچسب خطر فرعی | Subsidiary hazard label | |
| پلاکارد | Placard | |
| نماد خطر | Pictorial symbol | |
| گروه سازگاری (کلاس ۱) | Compatibility group | |
| ستون (5) جدول A: برچسبها | Table A, Column (5): Labels | |
| برچسب باتری لیتیومی و سدیمیون | Label model No. 9A | 9A |
| بستهبندی خالی تمیزنشده | Empty uncleaned packaging | |
| ظرف حمل فله میانی | Intermediate bulk container | IBC |
| تصویرنگاشت GHS (برچسب مصرفکننده، نه حمل) | GHS pictogram | GHS |
تمرین عملی
چهار بسته ساختگی در انبار یک فرستنده آماده حمل جادهایاند. برای هر کدام بگویید چه برچسبهایی، با چه ترتیبی و کجا باید بخورد، یا اشکال کار چیست:
- کارتنی با بطریهای متانول (UN 1230).
- بشکه آب اکسیژنه (UN 2014) که بستهبند فقط برچسب ۵٫۱ روی آن زده است.
- یک IBC هزارلیتری اسید سولفوریک (UN 1830، برچسب ۸) که برچسبش فقط روی یک پهلو است.
- بشکههای خالی حلال که تمیز نشدهاند و کارگر برای «تمیز به نظر رسیدن» برچسبهایشان را کنده است.
پاسخ
- دو برچسب: ۳ (اصلی) و ۶٫۱ (فرعی)، هر دو با شماره کلاس، کنار هم و روی یک سطح کارتن، نزدیک شماره UN و نام حمل صحیح و نه روی درز یا زیر تسمه. در سند حمل: 3 (6.1).
- ناقص است. ستون (5) برای این ردیف برچسب ۵٫۱ و ۸ میخواهد؛ برچسب ۸ (خورنده) باید کنار ۵٫۱ اضافه شود. بسته بدون برچسب فرعی نباید تحویل شود.
- IBC بزرگتر از ۴۵۰ لیتر باید روی دو پهلوی روبهرو برچسب بخورد (ADR 5.2.2.1.7)؛ برچسب دوم را روی پهلوی مقابل بزنید.
- اشتباه است. بسته خالیِ تمیزنشده مثل بسته پر برچسب و علامت لازم دارد (ADR/RID 5.1.3.1). برچسبها را دوباره بزنید و فقط پس از تمیزکاری کامل بردارید.
آزمونک جلسه
این دوره و گواهی پایان آن آموزشی است و جایگزین گواهینامه رسمی راننده ADR، گواهی آموزش IMDG/IATA یا هیچ مجوز قانونی نیست. برای حمل واقعی، متن رسمی مقررات و دستور مرجع صالح ملاک است.