دوره جامع کالای خطرناک · ماژول B: ۹ کلاس کالای خطرناک
جلسه ۱۳: کلاس ۹: کالاهای خطرناک متفرقه
در این جلسه: بگویید چه کالاهایی در کلاس ۹ قرار میگیرند و چرا «متفرقه» به معنی کمخطر نیست و…
اهداف یادگیری
- پس از این جلسه میتوانید بگویید چه کالاهایی در کلاس ۹ قرار میگیرند و چرا «متفرقه» به معنی کمخطر نیست.
- پس از این جلسه میتوانید چهار شماره UN اصلی باتری لیتیومی را از هم جدا کنید و بگویید یک محموله برچسب 9A میخواهد یا علامت باتری.
- پس از این جلسه میتوانید برای خودرو و ماشینآلات شماره درست (UN 3166، UN 3171، UN 3556، UN 3528 تا UN 3530) را انتخاب کنید.
- پس از این جلسه میتوانید ماده زیانآور برای محیط زیست را با UN 3077 یا UN 3082 اظهار کنید و بدانید علامت ماهی و درخت کی لازم است.
- پس از این جلسه میتوانید قاعدههای سختگیرانه حمل هوایی باتری لیتیومیون تنها را توضیح دهید.
بخوانید
این بخشها را به ترتیب بخوانید. هر پیوندی را که باز کنید، علامت میخورد.
- کلاس ۹: کالاهای خطرناک متفرقهصفحه مرجع این جلسه؛ از تعریف تا باتری، خودرو، مواد محیط زیستی و نکتههای ایران.
- انواع کالاهای کلاس ۹ (کدهای M1 تا M11)نقشه کلاس ۹: از آزبست و PCB تا باتری، کیسه هوا، مواد محیط زیستی، قیر داغ و خودرو.
- گروه بستهبندی در کلاس ۹چرا بیشتر ردیفها گروه III دارند، اشیا گروه ندارند و دو معیار دمای بالا و محیط زیست چیست.
- برچسبها و علامتهای کلاس ۹برچسب ۹، برچسب 9A، علامت ماهی و درخت و علامت دمای بالا.
- باتری لیتیومی: برچسب 9A یا علامت باتری؟جدول مقایسه 9A و علامت باتری، حدهای واتساعت و گرم لیتیوم، UN 38.3 و بند انتقالی شماره تلفن.
- باتری لیتیومی در حمل هواییممنوعیت UN 3480 در هواپیمای مسافری، شارژ حداکثر ۳۰ درصد و باتری آسیبدیده.
- خودرو، موتور و ماشینآلاتجدول UN 3166، 3171، 3556 تا 3558 و 3528 تا 3530؛ و چرا ژنراتور دیزلی در دریا و جاده شماره متفاوت دارد.
- شرطهای حمل خودرو در هر مدمعافیت ویژهمقرره 666 در جاده و اینکه خودروی داخل کانتینر در دریا باید اظهار شود.
- سایر کالاهای کلاس ۹ رایج در تجارت ایرانUN 3077 و UN 3082، قیر داغ UN 3257، کیسه هوا UN 3268، یخ خشک و دانههای پلیاستایرن.
- نکتههای عملی در ایرانخودروی وارداتی در کانتینر، گوشی و پاوربانک و کیسه هوای یدکی در محمولههای ما.
- گالری برچسبهابرچسب ۹ و 9A را کنار بقیه ببینید و روی هر کدام بزنید تا معنی و جای نصبش را بخوانید.
- UN 3481: باتری لیتیومیون داخل یا همراه دستگاهردیف کامل گوشی و لپتاپ در جدول A را ستون به ستون ببینید.
- پاوربانک و باتری لیتیومی در هواپیماقاعده مسافر با قاعده محموله بار فرق دارد؛ با ماشینحساب واتساعت امتحان کنید.
خلاصه جلسه
کلاس ۹ جای مواد و اشیایی است که در حمل خطر دارند، ولی خطرشان در تعریف هیچیک از کلاسهای ۱ تا ۸ نمیگنجد. «متفرقه» به معنی کمخطر نیست؛ آتش باتری لیتیومی یکی از جدیترین خطرهای امروز حمل بار است. کلاس ۹ زیرکلاس عددی ندارد و ADR آن را با کدهای M1 تا M11 تقسیم میکند: از آزبست و روغن PCB تا باتری لیتیومی، کیسه هوا، مواد زیانآور برای محیط زیست، مواد داغ، خودرو و یخ خشک. گروه بستهبندی هر ردیف در فهرست آمده و بیشتر ردیفها گروه III دارند؛ اشیا، مثل باتری و خودرو، گروه بستهبندی ندارند.
باتری لیتیومی چهار شماره اصلی دارد: لیتیومیون تنها UN 3480، لیتیومیون داخل یا همراه دستگاه UN 3481، لیتیوم فلزی تنها UN 3090 و لیتیوم فلزی داخل یا همراه دستگاه UN 3091. هر سلول و باتری باید آزمون UN 38.3 را گذرانده باشد و خلاصه آزمون نخستین مدرکی است که از فروشنده میخواهید. فرق برچسب 9A و علامت باتری را دقیق بدانید: باتری «کاملاً مشمول»، یعنی سلول لیتیومیون بیش از ۲۰ واتساعت یا باتری بیش از ۱۰۰ واتساعت (در لیتیوم فلزی سلول بیش از ۱ گرم یا باتری بیش از ۲ گرم لیتیوم)، برچسب 9A، بستهبندی UN و اظهارنامه کامل میخواهد. باتریهای کوچکتر طبق ویژهمقرره 188 از بیشتر قواعد معافاند و فقط علامت باتری، یعنی مستطیل با حاشیه هاشور قرمز و شماره UN، و بسته محکم با محافظت در برابر اتصال کوتاه لازم دارند. برچسب 9A لوزی کلاس است، علامت باتری لوزی نیست. علامت قدیمی با جای شماره تلفن فقط تا ۳۱ دسامبر ۲۰۲۶ مجاز است. در حمل هوایی، UN 3480 در هواپیمای مسافری ممنوع است و فقط با هواپیمای باری و با شارژ حداکثر ۳۰ درصد میرود.
خودرو و ماشینآلات «شیء خطرناک»اند. خودروی بنزینی، هیبریدی و گازسوز UN 3166 است، خودرو یا دستگاه با باتری تر (اسیدی) UN 3171 و خودروی برقی لیتیومیون، از ADR 2025، UN 3556 با برچسب 9A. موتور و ماشینآلات جدا طبق ویژهمقرره 363 بسته به سوخت UN 3528 (کلاس ۳)، UN 3529 (2.1) یا UN 3530 (کلاس ۹) است. در جاده، خودرویی که بهعنوان بار حمل میشود با شرایط ویژهمقرره 666 (بستن شیر سوخت، مهار خودرو و…) از بقیه مقررات ADR معاف است؛ ولی در دریا خودروی داخل کانتینر کالای خطرناک کلاس ۹ است و باید اظهار شود و کانتینر روی چهار طرف پلاکارد ۹ بخورد.
مواد زیانآور برای محیط زیست بر پایه سمیت برای آبزیان طبقهبندی میشوند: جامد UN 3077 و مایع UN 3082، هر دو گروه III، با نام فنی در پرانتز و علامت ماهی و درخت. اگر مادهای کلاس دیگری هم داشته باشد، کلاس اصلی همان کلاس دیگر است و فقط علامت ماهی و درخت اضافه میشود. روی بسته تکی یا داخلی تا ۵ لیتر یا ۵ کیلوگرم این علامت لازم نیست. قیر داغی که در ۱۰۰ درجه یا بیشتر در تانکر میرود هم UN 3257 است با علامت دمای بالا و عدد خطر 99.
واژههای کلیدی
| فارسی | انگلیسی | کوتهنوشت |
|---|---|---|
| کالاهای خطرناک متفرقه | Miscellaneous dangerous substances and articles | Class 9 |
| باتری لیتیومیون؛ باتری لیتیوم فلزی | Lithium ion battery; Lithium metal battery | UN 3480 / UN 3090 |
| برچسب باتری لیتیومی | Class 9A label | 9A |
| علامت باتری | Battery mark (lithium / sodium ion) | |
| واتساعت | Watt-hour | Wh |
| خلاصه آزمون باتری | UN 38.3 Test Summary | UN 38.3 |
| خودرو با نیروی مایع قابل اشتعال | Vehicle, flammable liquid powered | UN 3166 |
| خودرو با باتری لیتیومیون | Vehicle, lithium ion battery powered | UN 3556 |
| ماده زیانآور برای محیط زیست | Environmentally hazardous substance | UN 3077 / UN 3082 |
| ماده با دمای بالا | Elevated temperature substance | UN 3257 / UN 3258 |
تمرین عملی
یک فورواردر ساختگی شش محموله برای بندر عباس دارد. برای هر کدام شماره UN و نشان لازم (برچسب ۹، برچسب 9A، علامت باتری، علامت ماهی و درخت یا هیچکدام) را بنویسید.
- کارتن ۲۰ گوشی موبایل، باتری هر گوشی ۱۵ واتساعت و داخل گوشی؛ حمل دریایی.
- پالت باتری لیتیومیون تنها، هر باتری ۱۶۰ واتساعت؛ فرستنده میخواهد با هواپیمای مسافری بفرستد.
- یک خودروی سواری بنزینی و یک خودروی هیبریدی بنزینی، داخل کانتینر.
- یک خودروی برقی با باتری لیتیومیون، داخل کانتینر.
- یک لیفتراک با باتری اسیدی، داخل کانتینر.
- بشکههای ۲۰۰ لیتری یک مایع شیمیایی که طبق SDS فقط «زیانآور برای محیط زیست» است و نقطه اشتعالش بالای ۶۰ درجه است؛ همراه آن چند بطری نمونه ۱ لیتری از همان ماده در بسته جداگانه.
پاسخ
- UN 3481. باتری کمتر از ۱۰۰ واتساعت است، پس طبق ویژهمقرره 188 علامت باتری با شماره UN 3481 و بسته محکم کافی است، نه برچسب 9A. استثنای «بدون علامت» فقط برای حداکثر ۴ سلول یا ۲ باتری داخل دستگاه در هر بسته (و محموله حداکثر ۲ بسته) است، نه ۲۰ گوشی.
- UN 3480، باتری بیش از ۱۰۰ واتساعت، یعنی کاملاً مشمول: برچسب 9A، بستهبندی با تأییدیه UN و اظهارنامه کالای خطرناک. با هواپیمای مسافری ممنوع است؛ فقط هواپیمای باری با برچسب «فقط هواپیمای باری» و شارژ حداکثر ۳۰ درصد. خلاصه آزمون UN 38.3 را هم بخواهید.
- هر دو UN 3166، کلاس ۹؛ خودروی هیبریدی که موتور احتراقی دارد همچنان UN 3166 است. در دریا اظهار میشوند و کانتینر روی چهار طرف پلاکارد ۹ میخورد.
- UN 3556 VEHICLE, LITHIUM ION BATTERY POWERED با برچسب 9A. پیش از ۲۰۲۵ زیر UN 3171 میرفت.
- UN 3171 BATTERY-POWERED EQUIPMENT (باتری تر).
- UN 3082 ENVIRONMENTALLY HAZARDOUS SUBSTANCE, LIQUID, N.O.S. با نام فنی در پرانتز، گروه III؛ برچسب ۹ و علامت ماهی و درخت روی بشکهها. بطریهای ۱ لیتری بسته داخلی تا ۵ لیتر هستند، پس علامت ماهی و درخت لازم ندارند. اینکه چه قاعده دیگری برای این بستههای کوچک میماند به ویژهمقررههای همان ردیف در جدول A بستگی دارد؛ پیش از ارسال آن را در صفحه UN 3082 ببینید.
آزمونک جلسه
این دوره و گواهی پایان آن آموزشی است و جایگزین گواهینامه رسمی راننده ADR، گواهی آموزش IMDG/IATA یا هیچ مجوز قانونی نیست. برای حمل واقعی، متن رسمی مقررات و دستور مرجع صالح ملاک است.