دوره جامع کالای خطرناک · ماژول E: روشهای حمل
جلسه ۲۲: جاده ۲: آموزش راننده ADR، گواهی خودرو و کارت حمل مواد خطرناک در ایران
در این جلسه: بگویید چه کسی کارت آموزشی راننده ADR لازم دارد و دورههای پایه، تانک، کلاس ۱ و کلاس ۷ چه فرقی دارند و…
اهداف یادگیری
- پس از این جلسه میتوانید بگویید چه کسی کارت آموزشی راننده ADR لازم دارد و دورههای پایه، تانک، کلاس ۱ و کلاس ۷ چه فرقی دارند.
- پس از این جلسه میتوانید اعتبار پنجساله کارت ADR و قاعده تمدید در ۱۲ ماه آخر را به کار ببرید و خانههای کارت را بخوانید.
- پس از این جلسه میتوانید بگویید کدام خودروها گواهی تأیید ADR (EX/II، EX/III، FL، AT، MEMU) میخواهند و این گواهی چقدر اعتبار دارد.
- پس از این جلسه میتوانید شرایط کارت حمل مواد خطرناک ایران (مواد ۴۱ و ۴۲ آییننامه ۱۳۸۰) و فرق آن با کارت ADR را توضیح دهید.
- پس از این جلسه میتوانید پیش از سپردن بار خطرناک به کامیون مسیر خارجی، مدارک راننده و خودرو را چک کنید.
بخوانید
این بخشها را به ترتیب بخوانید. هر پیوندی را که باز کنید، علامت میخورد.
- گواهینامه آموزشی راننده ADR چیستتعریف کارت، کشورهای همسایه عضو ADR و اینکه چه کسی به کارت نیاز دارد.
- دورهها: پایه، تانک، کلاس ۱ و کلاس ۷جدول کمترین واحد آموزشی و آزمون هر دوره.
- سرفصلهای دوره پایه (بند 8.2.2.3.2)۱۵ موضوعی که هر راننده کالای خطرناک باید بداند.
- اعتبار پنجساله و تمدیدقاعده ۱۲ ماه آخر و اینکه پس از تاریخ پایان هیچ مهلتی نیست.
- نمونه کارت راننده ADRروی هر خانه کارت بزنید؛ خانه ۸ تاریخ اعتبار و خانههای ۹ و ۱۰ کلاسهای مجاز است.
- گواهی تأیید ADR برای خودروپنج نوع خودرویی که گواهی تأیید میخواهند و اعتبار یکساله آن.
- مبنای قانونی کارت حمل مواد خطرناک ایرانآییننامه ۱۳۸۰، اصلاحیه ۱۴۰۵ و مواد فصل چهارم درباره راننده.
- شرایط دریافت کارت حمل مواد خطرناکسن، سابقه گواهینامه، تحصیلات و مهارت پیشنیاز، هر کدام با مرجع.
- دوره ۲۴ ساعته «رانندگی محمولههای خطرناک»طول دوره، ارزشیابی و منابع مرور سرفصلها.
- فرق کارت ایران با گواهینامه ADRجدول مقایسه مبنای قانونی، اعتبار، دوره و آزمون دو کارت.
- راننده ایرانی و کارت ADR برای ترکیه، قفقاز و آسیای مرکزیچرا کارت داخلی در کشورهای عضو ADR پذیرفته نیست و پیش از سپردن بار چه بخواهید.
خلاصه جلسه
رانندهای که در کشورهای عضو ADR کالای خطرناک میبرد، علاوه بر گواهینامه رانندگی به گواهینامه آموزشی راننده ADR نیاز دارد: کارتی پلاستیکی به اندازه کارت بانکی که مرجع صلاحیتدار یک کشور عضو پس از دوره و قبولی در آزمون میدهد. گواهینامه رانندگی اجازه راندن کامیون را میدهد و کارت ADR اجازه بردن بار خطرناک را.
دورهها: هر راننده کالای خطرناک دوره پایه را میگذراند: دستکم ۱۸ واحد نظری ۴۵ دقیقهای بهعلاوه تمرین عملی، با ۱۵ سرفصل از کلاسهای خطر، برچسب و پلاک نارنجی تا تونل و آگاهی امنیتی. راننده تانکر (مخزن ثابت یا جداشدنی بیش از ۱ مترمکعب، یا تانککانتینر بیش از ۳ مترمکعب) دوره تخصصی تانک با ۱۲ واحد هم لازم دارد و راننده مواد منفجره یا پرتوزا دوره تخصصی کلاس ۱ یا ۷ با ۸ واحد. آزمون پایه دستکم ۲۵ پرسش کتبی در ۴۵ دقیقه است و پرسشها از بانک پرسش مرجع انتخاب میشوند. باری که زیر سقف معافیت ۱۰۰۰ امتیاز (بند 1.1.3.6) باشد، کارت راننده نمیخواهد و فقط آموزش آگاهیبخش لازم است.
اعتبار: پنج سال از روز قبولی در آزمون اولیه. اگر راننده بازآموزی و آزمون را در ۱۲ ماه آخر بگذراند، پنج سال تازه از تاریخ پایان کارت قبلی شمرده میشود؛ اگر زودتر، از روز قبولی. پس از تاریخ پایان هیچ مهلتی نیست. خانه ۸ کارت تاریخ اعتبار را نشان میدهد و خانههای ۹ و ۱۰ کلاسهای مجاز برای تانک و غیر تانک را.
گواهی خودرو: همه کامیونها گواهی ویژه نمیخواهند؛ فقط پنج نوع EX/II، EX/III، FL، AT و MEMU. مثلاً تانکر بنزین از نوع FL است و تانکر اسید سولفوریک از نوع AT. این گواهی را کشور محل ثبت خودرو پس از بازرسی میدهد و حداکثر یک سال اعتبار دارد. کامیون هم باید دستکم دو کپسول آتشنشانی و تجهیزات بند 8.1.5 را متناسب با برچسبهای بار همراه داشته باشد.
ایران: چون ایران عضو ADR نیست، کارتی که در ایران صادر میشود در کشورهای عضو کارت ADR حساب نمیشود. در جادههای داخل کشور، ماده ۴۲ «آییننامه اجرایی حمل و نقل جادهای مواد خطرناک» (۱۳۸۰) برای راننده تانکر بیش از ۱۰۰۰ لیتر، تانککانتینر بیش از ۳۰۰۰ لیتر یا خودروی با وزن ناخالص بیش از ۳۵۰۰ کیلوگرم «تأییدیه ویژه» میخواهد که رانندگان به آن کارت حمل مواد خطرناک میگویند. شرطها: گواهینامه متناسب با دستکم سه سال سابقه، حداقل ۲۶ سال سن و حداکثر ۶۰ سال (تا ۶۵ سال با موافقت سازمان راهداری، طبق اصلاحیه شهریور ۱۴۰۵). دوره استاندارد فنی و حرفهای ۲۴ ساعت است: ۱۴ ساعت نظری و ۱۰ ساعت عملی. مدت اعتبار این کارت در آییننامه نیامده است. استعلام را فقط در سامانههای رسمی سازمان راهداری و سازمان آموزش فنی و حرفهای انجام دهید و به آگهی «صدور فوری بدون دوره» اعتماد نکنید.
برای صاحب کالا نتیجه روشن است: پیش از سپردن بار خطرناک به کامیونی که به ترکیه، قفقاز، روسیه یا آسیای مرکزی میرود، کپی کارت ADR راننده، گواهی تأیید خودرو (برای تانکر) و فهرست تجهیزات را بخواهید؛ وگرنه ممکن است بار در مرز به کامیون دیگری منتقل شود.
واژههای کلیدی
| فارسی | انگلیسی | کوتهنوشت |
|---|---|---|
| گواهینامه آموزشی راننده ADR | ADR driver training certificate | |
| دوره پایه | Basic training course | |
| دوره تخصصی (تانک، کلاس ۱، کلاس ۷) | Specialization training course | |
| دوره بازآموزی | Refresher training | |
| گواهی تأیید خودرو | Certificate of approval for vehicles | |
| تأییدیه ویژه؛ کارت حمل مواد خطرناک | Special driver approval for the road carriage of dangerous goods (Iran) | |
| سازمان راهداری و حمل و نقل جادهای | Road Maintenance and Transportation Organization | RMTO |
| سازمان آموزش فنی و حرفهای کشور | Technical and Vocational Training Organization | TVTO |
| کد محدودیت تونل | Tunnel restriction code | |
| مشاور ایمنی حمل کالای خطرناک | Dangerous goods safety adviser | DGSA |
تمرین عملی
یک راننده ساختگی ۳۴ ساله با ۸ سال سابقه گواهینامه رانندگی متناسب، یک تانکر ۳۰ هزار لیتری بنزین (UN 1203) را از تبریز به ترکیه میبرد. او فقط کارت حمل مواد خطرناک ایران را دارد.
- در جادههای ایران آیا شرایط کارت داخلی را دارد و چرا این کارت برای او لازم است؟
- از مرز بازرگان به بعد چه چیزهایی کم دارد؟
- کارت ADR راننده دیگری تا ۱۰ مارس ۲۰۲۷ اعتبار دارد و او در اوت ۲۰۲۶ در آزمون بازآموزی قبول شده است. کارت تازه تا چه تاریخی اعتبار دارد؟
پاسخ
- بله. تانکر بیش از ۱۰۰۰ لیتر است، پس طبق ماده ۴۲ آییننامه «تأییدیه ویژه» لازم دارد؛ سن او بالای ۲۶ و زیر ۶۰ سال است و بیش از سه سال سابقه گواهینامه دارد (ماده ۴۱).
- کارت ADR که مرجع یک کشور عضو صادر کرده باشد (کارت ایران طبق بند 8.2.1.6 پذیرفته نیست)، با دوره پایه و دوره تخصصی تانک (مخزن ثابت بیش از ۱ مترمکعب)؛ گواهی تأیید ADR خودرو از نوع FL که حداکثر یک سال اعتبار دارد؛ کپسولها و تجهیزات بند 8.1.5. کد تونل بنزین (D/E) هم یعنی این تانکر از تونلهای رده D و E عبور نمیکند.
- اوت ۲۰۲۶ در ۱۲ ماه آخر اعتبار است، پس پنج سال تازه از تاریخ پایان کارت قبلی شمرده میشود: تا ۱۰ مارس ۲۰۳۲.
آزمونک جلسه
این دوره و گواهی پایان آن آموزشی است و جایگزین گواهینامه رسمی راننده ADR، گواهی آموزش IMDG/IATA یا هیچ مجوز قانونی نیست. برای حمل واقعی، متن رسمی مقررات و دستور مرجع صالح ملاک است.