خدمات لجستیک ایرانIRAN LOGISTICS SERVICES
ENRUFA

دانشنامه حمل · کالای خطرناک

وظایف هر طرف در حمل کالای خطرناک

در حمل کالای خطرناک هیچ‌کس به‌تنهایی مسئول همه‌چیز نیست: موافقت‌نامه ADR کالای خطرناک در فصل 1.4 برای فرستنده، حمل‌کننده، گیرنده، بارگیر، بسته‌بند، پرکننده، بهره‌بردار مخزن و تخلیه‌کننده فهرست جداگانه‌ای از وظایف نوشته است. ولی نقطه شروع همیشه فرستنده است: او باید کالا را درست طبقه‌بندی، بسته‌بندی، علامت‌گذاری و اظهار کند و اگر در این کار کوتاهی کند، هزینه توقف، برگشت بار و خسارت معمولاً به او برمی‌گردد. در این صفحه متن رسمی هر بند و ترجمه فارسی آن را کنار هم می‌بینید.

نام‌ها و معادل‌ها

نام فارسی
وظایف و مسئولیت‌های طرف‌های حمل کالای خطرناک، تعهدات ایمنی شرکت‌کنندگان، مشاور ایمنی حمل کالای خطرناک
نام رسمی انگلیسی
Safety obligations of the participants, Consignor, Carrier, Consignee, Loader, Packer, Filler, Tank-container/portable tank operator, Unloader, Dangerous goods safety adviser
علامت اختصاری
ADR 1.4, DGSA, HCDG (high consequence dangerous goods)
در بازار به آن می‌گویند
مسئولیت فرستنده کالای خطرناک، مسئولیت شیپر، شیپر کالای خطرناک، کنسایني، کریر، لودر، مشاور ایمنی ADR، دی‌جی‌اس‌ای، سیفتی ادوایزر، مسئول ایمنی کالای خطرناک، آیین نامه حمل مواد خطرناک

وظایف طرف‌های حمل کالای خطرناک چیست

«وظایف طرف‌ها» یعنی فهرست کارهایی که هر شرکت در زنجیره حمل کالای خطرناک باید انجام دهد تا بار بدون حادثه از کارخانه به مقصد برسد. موافقت‌نامه اروپایی حمل بین‌المللی جاده‌ای کالاهای خطرناک (ADR) این فهرست را در فصل 1.4 با عنوان Safety obligations of the participants آورده است. در فرهنگ کار ما به این طرف‌ها شیپر، کریر، کنسایني و لودر هم می‌گویند.

منطق فصل 1.4 ساده است: هر کس فقط کاری را تضمین می‌کند که در دست خود اوست. فرستنده محتوای بسته را می‌شناسد، پس طبقه‌بندی و اظهار با اوست. حمل‌کننده کامیون را می‌شناسد، پس سلامت وسیله، پلاک نارنجی و تجهیزات با اوست. بارگیر بسته‌ها را در کانتینر می‌چیند، پس سالم بودن بسته‌ها و رعایت ممنوعیت بارگیری مختلط با اوست.

قاعده کلی: بند 1.4.1

بند 1.4.1.1 می‌گوید همه طرف‌ها باید به تناسب نوع و اندازه خطرهای قابل پیش‌بینی، اقدام مناسب کنند تا از خسارت و آسیب جلوگیری شود و اگر لازم شد آثار آن را کم کنند؛ و در هر حال الزامات ADR را در حوزه کار خود رعایت کنند. بند 1.4.1.2 می‌گوید هر وقت خطر فوری برای ایمنی عمومی پیش بیاید، طرف‌ها باید فوراً خدمات امدادی را خبر کنند و اطلاعات لازم را در اختیارشان بگذارند. پس حتی کسی که نامش در فهرست وظایف نیامده، از این دو تکلیف عمومی معاف نیست.

بند 1.4.1.3 دو نکته مهم دارد: یکی اینکه هر کشور عضو می‌تواند در قانون داخلی خود وظیفه یک طرف را به طرف دیگری منتقل کند به شرطی که ایمنی کم نشود؛ و دیگری اینکه پیامد حقوقی (کیفری بودن، مسئولیت مدنی و مانند آن) را قانون داخلی هر کشور تعیین می‌کند، نه ADR. یادداشت ۱ همان بخش هم می‌گوید چند نقش ممکن است در یک شرکت جمع شود و یک نقش هم ممکن است میان چند شرکت تقسیم شود. یعنی اگر یک کارخانه خودش بسته‌بندی، بارگیری و ارسال کند، هم‌زمان بسته‌بند، بارگیر و فرستنده است و وظایف هر سه را دارد.

ADR در ایران و مسیرهای ما

ایران عضو ADR نیست، ولی ترکیه، آذربایجان، ارمنستان، گرجستان، روسیه و چند کشور آسیای مرکزی عضوند؛ پس کامیونی که از بازرگان، آستارا یا نوردوز بار خطرناک می‌برد، از مرز به بعد کاملاً تابع ADR است. در جاده‌های داخل ایران «آیین‌نامه حمل جاده‌ای مواد خطرناک» حاکم است که در ۲۲ اسفند ۱۳۸۰ در هیئت وزیران تصویب و با شماره 44870/ت22029هـ مورخ ۲۷ اسفند ۱۳۸۰ ابلاغ شد. مقایسه بند به بند وظایف در این آیین‌نامه با ADR در مرحله بعدی همین مجموعه آموزشی کامل می‌شود؛ تا آن زمان برای حمل داخلی، پیش از بارگیری از مرجع مربوط (پلیس راه و سازمان راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای) بپرسید.

یک محموله نمونه از ابتدا تا انتها

فرض کنید «شرکت نمونه شیمی پارس» در تهران ۸۰ بشکه متانول (UN 1230، کلاس ۳ با خطر فرعی 6.1، گروه بسته‌بندی II) را با کامیون چادری از راه بازرگان به ترکیه می‌فرستد. نقش‌ها به این ترتیب پشت سر هم می‌آیند:

  1. فرستنده (شرکت نمونه شیمی پارس): طبقه‌بندی را از روی برگه اطلاعات ایمنی (MSDS) و شماره UN تأیید می‌کند، بشکه تأییدشده UN می‌خرد و سند حمل را امضا می‌کند.
  2. بسته‌بند (انبار کارخانه): بشکه‌ها را پر می‌کند، درب‌ها را می‌بندد، شماره UN و برچسب‌های ۳ و 6.1 را روی هر بشکه می‌زند (بسته‌بندی UN، برچسب‌ها).
  3. بارگیر (همان انبار یا یک انبار طرف قرارداد): بشکه آسیب‌دیده را کنار می‌گذارد، بار را می‌چیند و مهار می‌کند و ممنوعیت بارگیری مختلط با دیگر کالاها را رعایت می‌کند.
  4. حمل‌کننده (شرکت حمل و راننده): مدارک، دو پلاک نارنجی ساده (بدون عدد) جلو و عقب کامیون (ADR بند 5.3.2.1.1؛ پلاک عددی 336/1230 فقط برای تانکر و فله است)، تجهیزات و «دستورالعمل کتبی» را چک می‌کند و اگر ایرادی ببیند، حرکت نمی‌کند.
  5. ترخیص‌کار در گمرک خروجی: یکی بودن اظهارنامه، اسناد و کالا را کنترل می‌کند.
  6. گیرنده در ترکیه: بار را بی‌دلیل معطل نمی‌کند و بعد از تخلیه، کارهایی را که ADR بر عهده او گذاشته انجام می‌دهد.
  7. تخلیه‌کننده: پیش از تخلیه کالا را با سند حمل تطبیق می‌دهد، باقیمانده‌ها را پاک می‌کند و پس از تمیزکاری، علامت‌ها را برمی‌دارد.

اگر یک حلقه کوتاهی کند، حلقه بعدی باید جلوی حرکت بار را بگیرد. این «کنترل دوباره» روح فصل 1.4 است.

متن رسمی و ترجمه وظایف هر طرف در ADR

در هر کارت، ستون چپ ترجمه فارسی و ستون راست متن رسمی انگلیسی ADR 2025 است. متن لازم‌الاجرا در کشورهای عضو، متن رسمی انگلیسی و فرانسوی موافقت‌نامه است و ترجمه ما غیررسمی و برای فهم بهتر است. زیر هر کارت آمده که اگر آن طرف وظیفه‌اش را انجام ندهد چه می‌شود و هزینه معمولاً به چه کسی می‌رسد.

فرستنده (Consignor · ADR 1.4.2.1)

1.4.2.1.1 فرستنده کالای خطرناک موظف است فقط محموله‌هایی را برای حمل تحویل دهد که با الزامات ADR مطابق‌اند. در چارچوب 1.4.1، او به‌ویژه باید:
1.4.2.1.1 The consignor of dangerous goods is required to hand over for carriage only consignments which conform to the requirements of ADR. In the context of 1.4.1, he shall in particular:
(الف) اطمینان یابد که کالای خطرناک طبق ADR طبقه‌بندی شده و حمل آن مجاز است؛
(a) Ascertain that the dangerous goods are classified and authorized for carriage in accordance with ADR;
(ب) اطلاعات و داده‌ها را به شکلی قابل ردیابی و در صورت لزوم اسناد حمل و اسناد همراه لازم (مجوزها، تأییدیه‌ها، اعلام‌ها، گواهی‌ها و غیره) را با توجه به‌ویژه به الزامات فصل 5.4 و جدول‌های بخش ۳ در اختیار حمل‌کننده بگذارد؛
(b) Furnish the carrier with information and data in a traceable form and, if necessary, the required transport documents and accompanying documents (authorizations, approvals, notifications, certificates, etc.), taking into account in particular the requirements of Chapter 5.4 and of the tables in Part 3;
(ج) فقط از بسته‌بندی‌ها، بسته‌بندی‌های بزرگ، IBCها و مخازن (تانکر، مخزن جداشدنی، وسیله باتری‌دار، MEGC، مخزن قابل‌حمل و تانک‌کانتینر) استفاده کند که برای حمل همان مواد تأیید شده و مناسب‌اند و علامت‌های مقرر در ADR را دارند؛
(c) Use only packagings, large packagings, intermediate bulk containers (IBCs) and tanks (tank-vehicles, demountable tanks, battery-vehicles, MEGCs, portable tanks and tank-containers) approved for and suited to the carriage of the substances concerned and bearing the marks prescribed by ADR;
(د) الزامات مربوط به روش ارسال و محدودیت‌های ارسال را رعایت کند؛
(d) Comply with the requirements on the means of dispatch and on forwarding restrictions;
(هـ) اطمینان یابد که حتی مخازن خالیِ تمیزنشده و گاززدایی‌نشده (تانکر، مخزن جداشدنی، وسیله باتری‌دار، MEGC، مخزن قابل‌حمل و تانک‌کانتینر) یا وسایل و کانتینرهای خالیِ تمیزنشده برای حمل فله طبق فصل 5.3 پلاکارد، علامت و برچسب دارند و مخازن خالیِ تمیزنشده بسته‌اند و همان درجه نشت‌ناپذیری حالت پر را دارند؛
(e) Ensure that even empty uncleaned and not degassed tanks (tank-vehicles, demountable tanks, battery-vehicles, MEGCs, portable tanks and tank-containers) or empty uncleaned vehicles and containers for carriage in bulk are placarded, marked and labelled in accordance with Chapter 5.3 and that empty uncleaned tanks are closed and present the same degree of leakproofness as if they were full;
(و) در تانک‌کانتینرها و مخازن قابل‌حمل حامل گاز مایع‌شده سردشده، در صورت کاربرد اطمینان یابد که زمان نگهداری واقعی تعیین شده است، و در تانک‌کانتینرها و مخازن قابل‌حمل خالیِ تمیزنشده، اطمینان یابد که فشار به اندازه کافی کاهش یافته است.
(f) In the case of tank-containers and portable tanks carrying refrigerated liquefied gases ensure that the actual holding time is determined if applicable or, in the case of empty, uncleaned tank-containers and portable tanks, ensure that the pressure is sufficiently reduced.
1.4.2.1.2 اگر فرستنده از خدمات طرف‌های دیگر (بسته‌بند، بارگیر، پرکننده و غیره) استفاده کند، باید اقدام مناسب کند تا مطمئن شود محموله با الزامات ADR مطابق است. با این حال در موارد (الف)، (ب)، (ج) و (هـ) بند 1.4.2.1.1 می‌تواند به اطلاعات و داده‌هایی که طرف‌های دیگر در اختیارش گذاشته‌اند تکیه کند.
1.4.2.1.2 If the consignor uses the services of other participants (packer, loader, filler, etc.), he shall take appropriate measures to ensure that the consignment meets the requirements of ADR. He may, however, in the case of 1.4.2.1.1 (a), (b), (c) and (e), rely on the information and data made available to him by other participants.
1.4.2.1.3 هرگاه فرستنده از طرف شخص ثالثی عمل کند، آن شخص باید کتباً به فرستنده اعلام کند که کالای خطرناک در کار است و همه اطلاعات و اسنادی را که فرستنده برای انجام تعهداتش لازم دارد در اختیار او بگذارد.
1.4.2.1.3 When the consignor acts on behalf of a third party, the latter shall inform the consignor in writing that dangerous goods are involved and make available to him all the information and documents he needs to perform his obligations.

اگر نکند: بار در بارگیری، مرز یا دروازه بندر رد می‌شود؛ بسته‌بندی و برچسب‌زنی دوباره، انبارداری و دموراژ پیش می‌آید؛ در کشور مسیر جریمه می‌شود و در حادثه، ادعای خسارت حمل‌کننده و صاحبان بارهای دیگر به سوی او می‌آید.

چه کسی پول می‌دهد: خود فرستنده و در نهایت صاحب کالا؛ اگر فرستنده از طرف ثالث عمل کرده و ثالث اطلاعات غلط داده، فرستنده طبق قرارداد به او رجوع می‌کند (1.4.2.1.3). اندازه مسئولیت را قانون داخلی تعیین می‌کند (1.4.1.3).

حمل‌کننده (Carrier · ADR 1.4.2.2)

1.4.2.2.1 در چارچوب 1.4.1 و در صورت اقتضا، حمل‌کننده به‌ویژه باید:
1.4.2.2.1 In the context of 1.4.1, where appropriate, the carrier shall in particular:
(الف) اطمینان یابد که حمل کالای خطرناکی که باید حمل شود طبق ADR مجاز است؛
(a) Ascertain that the dangerous goods to be carried are authorized for carriage in accordance with ADR;
(ب) اطمینان یابد که همه اطلاعات مقرر در ADR درباره کالای خطرناک پیش از حمل از سوی فرستنده داده شده، اسناد مقرر در محفظه حمل هست، یا اگر به جای سند کاغذی از پردازش الکترونیکی داده (EDP) یا تبادل الکترونیکی داده (EDI) استفاده می‌شود، داده‌ها در طول حمل دست‌کم هم‌ارز سند کاغذی در دسترس است؛
(b) Ascertain that all information prescribed in ADR related to the dangerous goods to be carried has been provided by the consignor before carriage, that the prescribed documentation is on board the transport unit or if electronic data processing (EDP) or if electronic data interchange (EDI) techniques are used instead of paper documentation, that data is available during transport in a manner at least equivalent to that of paper documentation;
(ج) با بازدید چشمی اطمینان یابد که وسایل نقلیه و بار عیب آشکار، نشتی یا ترک، کمبود تجهیزات و مانند آن ندارند؛
(c) Ascertain visually that the vehicles and loads have no obvious defects, leakages or cracks, missing equipment, etc.;
(د) اطمینان یابد که تاریخ بازرسی بعدی تانکرها، وسایل باتری‌دار، مخازن جداشدنی، مخازن قابل‌حمل، تانک‌کانتینرها و MEGCها نگذشته است؛ یادداشت: با این حال مخازن، وسایل باتری‌دار و MEGCها را می‌توان پس از گذشتن این مهلت با شرایط بندهای 4.1.6.10 (برای وسایل باتری‌دار و MEGCهایی که اجزای آن‌ها ظرف تحت فشار است)، 4.2.4.4، 4.3.2.3.7، 4.3.2.4.4، 6.7.2.19.6، 6.7.3.15.6 یا 6.7.4.14.6 حمل کرد.
(d) Ascertain that the date specified for the next inspection for tank-vehicles, battery-vehicles, demountable tanks, portable tanks, tank-containers and MEGCs has not expired; NOTE: Tanks, battery-vehicles and MEGCs may however be carried after the expiry of this deadline under the conditions of 4.1.6.10 (in the case of battery-vehicles and MEGCs containing pressure receptacles as elements), 4.2.4.4, 4.3.2.3.7, 4.3.2.4.4, 6.7.2.19.6, 6.7.3.15.6 or 6.7.4.14.6.
(هـ) بررسی کند که وسایل نقلیه اضافه‌بار ندارند؛
(e) Verify that the vehicles are not overloaded;
(و) اطمینان یابد که پلاکاردها، علامت‌ها و پلاک‌های نارنجی مقرر در فصل 5.3 برای وسایل نقلیه نصب شده است؛
(f) Ascertain that the placards, marks and orange-coloured plates prescribed for the vehicles in Chapter 5.3 have been affixed;
(ز) اطمینان یابد که تجهیزات مقرر در ADR برای محفظه حمل، خدمه و برخی کلاس‌ها در محفظه حمل موجود است.
(g) Ascertain that the equipment prescribed in ADR for the transport unit, vehicle crew and certain classes is on board the transport unit.
در صورت اقتضا، این کار بر پایه اسناد حمل و اسناد همراه، با بازدید چشمی وسیله نقلیه یا کانتینرها و در صورت اقتضا بار انجام می‌شود.
Where appropriate, this shall be done on the basis of the transport documents and accompanying documents, by a visual inspection of the vehicle or the containers and, where appropriate, the load.
1.4.2.2.2 با این حال حمل‌کننده در موارد (الف)، (ب)، (هـ) و (و) بند 1.4.2.2.1 می‌تواند به اطلاعات و داده‌هایی که طرف‌های دیگر در اختیارش گذاشته‌اند تکیه کند. در مورد (ج) بند 1.4.2.2.1 می‌تواند به آنچه در «گواهی بارگیری کانتینر/وسیله نقلیه» صادرشده طبق 5.4.2 تأیید شده است تکیه کند.
1.4.2.2.2 The carrier may, however, in the case of 1.4.2.2.1 (a), (b), (e) and (f), rely on information and data made available to him by other participants. In the case of 1.4.2.2.1 (c) he may rely on what is certified in the "container/vehicle packing certificate" provided in accordance with 5.4.2.
1.4.2.2.3 اگر حمل‌کننده طبق 1.4.2.2.1 تخلفی از الزامات ADR مشاهده کند، تا رفع ایراد نباید محموله را ارسال کند.
1.4.2.2.3 If the carrier observes an infringement of the requirements of ADR, in accordance with 1.4.2.2.1, he shall not forward the consignment until the matter has been rectified.
1.4.2.2.4 اگر در طول سفر تخلفی دیده شود که می‌تواند ایمنی عملیات را به خطر اندازد، محموله باید با رعایت الزامات ایمنی ترافیک، توقف ایمن محموله و ایمنی عمومی هرچه زودتر متوقف شود. عملیات حمل فقط پس از انطباق محموله با مقررات قابل اجرا ادامه می‌یابد. مرجع (مراجع) صالح مربوط به ادامه مسیر می‌تواند مجوز ادامه عملیات حمل را بدهد.
1.4.2.2.4 If, during the journey, an infringement which could jeopardize the safety of the operation is observed, the consignment shall be halted as soon as possible bearing in mind the requirements of traffic safety, of the safe immobilisation of the consignment, and of public safety. The transport operation may only be continued once the consignment complies with applicable regulations. The competent authority(ies) concerned by the rest of the journey may grant an authorization to pursue the transport operation.
اگر انطباق لازم ممکن نباشد و برای ادامه مسیر مجوزی داده نشود، مرجع (مراجع) صالح باید کمک اداری لازم را به حمل‌کننده بدهد. همین حکم وقتی هم جاری است که حمل‌کننده به این مرجع (مراجع) اطلاع دهد که فرستنده ماهیت خطرناک کالا را به او اعلام نکرده و او می‌خواهد به استناد قانون حاکم، به‌ویژه بر قرارداد حمل، کالا را تخلیه، نابود یا بی‌خطر کند.
In case the required compliance cannot be achieved and no authorization is granted for the rest of the journey, the competent authority(ies) shall provide the carrier with the necessary administrative assistance. The same shall apply in case the carrier informs this/these competent authority(ies) that the dangerous nature of the goods carried was not communicated to him by the consignor and that he wishes, by virtue of the law applicable in particular to the contract of carriage, to unload, destroy or render the goods harmless.
1.4.2.2.5 (رزرو)
1.4.2.2.5 (Reserved)
1.4.2.2.6 حمل‌کننده باید دستورالعمل کتبی مقرر در ADR را در اختیار خدمه وسیله نقلیه بگذارد.
1.4.2.2.6 The carrier shall provide the vehicle crew with the instructions in writing as prescribed in ADR.

اگر نکند: توقف کامیون در بازرسی جاده‌ای یا مرز، جریمه حمل‌کننده و راننده، توقیف وسیله تا رفع ایراد (کنترل‌های اداری 1.8.1.4)؛ در حادثه، مسئولیت خسارت ناشی از وسیله معیوب، اضافه‌بار یا نبود تجهیزات.

چه کسی پول می‌دهد: حمل‌کننده برای وسیله، پلاک، تجهیزات و دستورالعمل کتبی؛ اگر ایراد از اطلاعات غلط فرستنده باشد، حمل‌کننده طبق قرارداد حمل (مثلاً CMR) به فرستنده رجوع می‌کند.

گیرنده (Consignee · ADR 1.4.2.3)

1.4.2.3.1 گیرنده موظف است پذیرش کالا را بدون دلیل موجه به تأخیر نیندازد و پس از تخلیه بررسی کند که الزامات ADR که به او مربوط است رعایت شده است.
1.4.2.3.1 The consignee has the obligation not to defer acceptance of the goods without compelling reasons and to verify, after unloading, that the requirements of ADR concerning him have been complied with.
1.4.2.3.2 اگر در مورد کانتینر، این بررسی تخلفی از الزامات ADR را آشکار کند، گیرنده فقط پس از رفع تخلف می‌تواند کانتینر را به حمل‌کننده برگرداند.
1.4.2.3.2 If, in the case of a container, this verification brings to light an infringement of the requirements of ADR, the consignee shall return the container to the carrier only after the infringement has been remedied.
1.4.2.3.3 اگر گیرنده از خدمات طرف‌های دیگر (تخلیه‌کننده، تمیزکار، مرکز رفع آلودگی و غیره) استفاده کند، باید اقدام مناسب کند تا مطمئن شود الزامات بندهای 1.4.2.3.1 و 1.4.2.3.2 ADR رعایت شده است.
1.4.2.3.3 If the consignee makes use of the services of other participants (unloader, cleaner, decontamination facility, etc.) he shall take appropriate measures to ensure that the requirements of 1.4.2.3.1 and 1.4.2.3.2 of ADR have been complied with.

اگر نکند: کامیون پر از کالای خطرناک بیرون انبار منتظر می‌ماند (خطر ایمنی و امنیتی)؛ کانتینر آلوده یا با پلاکارد بار قبلی برمی‌گردد و در بندر یا پایانه بعدی متوقف می‌شود.

چه کسی پول می‌دهد: گیرنده هزینه انتظار کامیون (توقف) و تمیزکاری یا رفع آلودگی کانتینر را می‌پردازد؛ در واردات، گیرنده معمولاً همان واردکننده ایرانی است.

بارگیر (Loader · ADR 1.4.3.1)

1.4.3.1.1 در چارچوب 1.4.1، بارگیر به‌ویژه این تعهدات را دارد:
1.4.3.1.1 In the context of 1.4.1, the loader has the following obligations in particular:
(الف) کالای خطرناک را فقط در صورتی به حمل‌کننده تحویل دهد که حمل آن طبق ADR مجاز باشد؛
(a) He shall hand the dangerous goods over to the carrier only if they are authorized for carriage in accordance with ADR;
(ب) هنگام تحویل کالای خطرناک بسته‌بندی‌شده یا بسته‌بندی‌های خالیِ تمیزنشده برای حمل، آسیب‌دیدگی بسته‌بندی را بررسی کند. بسته‌ای را که بسته‌بندی آن آسیب دیده، به‌ویژه اگر نشت‌ناپذیر نیست و ماده خطرناک نشت کرده یا امکان نشت دارد، تا تعمیر آسیب تحویل ندهد؛ این تعهد برای بسته‌بندی‌های خالیِ تمیزنشده هم هست؛
(b) He shall, when handing over for carriage packed dangerous goods or uncleaned empty packagings, check whether the packaging is damaged. He shall not hand over a package the packaging of which is damaged, especially if it is not leakproof, and there are leakages or the possibility of leakages of the dangerous substance, until the damage has been repaired; this obligation also applies to empty uncleaned packagings;
(ج) الزامات ویژه بارگیری و جابه‌جایی را رعایت کند؛
(c) He shall comply with the special requirements concerning loading and handling;
(د) پس از بارگیری کالای خطرناک در کانتینر، الزامات پلاکارد، علامت و پلاک نارنجی طبق فصل 5.3 را رعایت کند؛
(d) He shall, after loading dangerous goods into a container comply with the requirements concerning placarding, marking and orange-coloured plates conforming to Chapter 5.3;
(هـ) هنگام بارگیری بسته‌ها، ممنوعیت‌های بارگیری مختلط را با در نظر گرفتن کالای خطرناکی که از قبل در وسیله یا کانتینر بزرگ هست، و الزامات جداسازی از مواد غذایی، دیگر کالاهای مصرفی یا خوراک دام را رعایت کند.
(e) He shall, when loading packages, comply with the prohibitions on mixed loading taking into account dangerous goods already in the vehicle or large container and requirements concerning the separation of foodstuffs, other articles of consumption or animal feedstuffs.
1.4.3.1.2 با این حال بارگیر در موارد (الف)، (د) و (هـ) بند 1.4.3.1.1 می‌تواند به اطلاعات و داده‌هایی که طرف‌های دیگر در اختیارش گذاشته‌اند تکیه کند.
1.4.3.1.2 The loader may, however, in the case of 1.4.3.1.1 (a), (d) and (e), rely on information and data made available to him by other participants.

اگر نکند: بشکه نشتی در کانتینر، آلودگی بارهای دیگر، کانتینر بدون پلاکارد یا با پلاکارد غلط که در بندر برگشت می‌خورد، و در بدترین حالت واکنش دو کالای ناسازگار در یک کانتینر.

چه کسی پول می‌دهد: بارگیر برای خطای خود در چیدمان، مهار و پلاکارد؛ در عمل اگر انبار فرستنده بار را چیده، هزینه به صاحب کالا برمی‌گردد.

بسته‌بند (Packer · ADR 1.4.3.2)

در چارچوب 1.4.1، بسته‌بند به‌ویژه باید این‌ها را رعایت کند:
In the context of 1.4.1, the packer shall comply with in particular:
(الف) الزامات شرایط بسته‌بندی یا شرایط بسته‌بندی مختلط؛ و
(a) The requirements concerning packing conditions, or mixed packing conditions; and
(ب) هنگامی که بسته‌ها را برای حمل آماده می‌کند، الزامات علامت‌گذاری و برچسب‌زنی بسته‌ها.
(b) When he prepares packages for carriage, the requirements concerning marking and labelling of the packages.

اگر نکند: بسته‌بندی نامناسب یا پرشده بیش از حد مجاز نشت می‌کند؛ بسته بدون شماره UN یا برچسب در انبار بندر یا فرودگاه پذیرفته نمی‌شود و باید دوباره برچسب‌زنی شود.

چه کسی پول می‌دهد: بسته‌بند برای خطای خود؛ معمولاً بسته‌بند همان کارخانه یا انبار فرستنده است، پس هزینه به صاحب کالا می‌رسد.

پرکننده (Filler · ADR 1.4.3.3)

در چارچوب 1.4.1، پرکننده به‌ویژه این تعهدات را دارد:
In the context of 1.4.1, the filler has the following obligations in particular:
(الف) پیش از پرکردن مخازن اطمینان یابد که خود مخزن و تجهیزات آن از نظر فنی در وضعیت رضایت‌بخش‌اند؛
(a) He shall ascertain prior to the filling of tanks that both they and their equipment are technically in a satisfactory condition;
(ب) اطمینان یابد که تاریخ بازرسی بعدی تانکرها، وسایل باتری‌دار، مخازن جداشدنی، مخازن قابل‌حمل، تانک‌کانتینرها و MEGCها نگذشته است؛
(b) He shall ascertain that the date specified for the next inspection for tank-vehicles, battery-vehicles, demountable tanks, portable tanks, tank-containers and MEGCs has not expired;
(ج) مخازن را فقط با کالای خطرناکی پر کند که حمل آن در همان مخازن مجاز است؛
(c) He shall only fill tanks with the dangerous goods authorized for carriage in those tanks;
(د) هنگام پرکردن مخزن، الزامات مربوط به کالای خطرناک در محفظه‌های مجاور را رعایت کند؛
(d) He shall, in filling the tank, comply with the requirements concerning dangerous goods in adjoining compartments;
(هـ) هنگام پرکردن مخزن، درجه پرشدن مجاز، نسبت پرشدن مجاز یا جرم مجاز محتوا به ازای هر لیتر گنجایش را، بسته به مورد، برای ماده‌ای که پر می‌شود رعایت کند؛
(e) He shall, during the filling of the tank, observe the permissible degree of filling, permissible filling ratio or permissible mass of contents per litre of capacity, as appropriate, for the substance being filled;
(و) پس از پرکردن مخزن اطمینان یابد که همه دریچه‌ها و بست‌ها بسته‌اند و نشتی وجود ندارد؛
(f) He shall, after filling the tank, ensure that all closures are in a closed position and that there is no leakage;
(ز) اطمینان یابد که هیچ باقیمانده خطرناکی از ماده پرشده به بیرون مخازنی که پر کرده نچسبیده است؛
(g) He shall ensure that no dangerous residue of the filling substance adheres to the outside of the tanks filled by him;
(ح) هنگام آماده‌کردن کالای خطرناک برای حمل، اطمینان یابد که پلاکاردها، علامت‌ها، پلاک‌های نارنجی و برچسب‌ها طبق فصل 5.3 روی مخازن، وسایل نقلیه و کانتینرهای حمل فله نصب شده است؛
(h) He shall, in preparing the dangerous goods for carriage, ensure that the placards, marks, orange-coloured plates and labels are affixed on the tanks, on the vehicles and on the containers for carriage in bulk in accordance with Chapter 5.3;
(ط) (رزرو)؛
(i) (Reserved);
(ی) هنگام پرکردن وسایل نقلیه یا کانتینرها با کالای خطرناک فله، اطمینان یابد که مقررات مربوط فصل 7.3 رعایت شده است.
(j) He shall, when filling vehicles or containers with dangerous goods in bulk, ascertain that the relevant provisions of Chapter 7.3 are complied with.

اگر نکند: مخزن بیش از حد پرشده با گرم شدن در مسیر سرریز می‌کند یا فشار آن بالا می‌رود؛ ماده اشتباه در مخزن نامناسب واکنش می‌دهد؛ تانکر با پلاک نارنجی جاافتاده در مرز متوقف می‌شود.

چه کسی پول می‌دهد: پرکننده (معمولاً پالایشگاه، کارخانه یا انبار مایعات) برای خطای پرکردن و پلاک؛ هزینه برگشت و تخلیه به همین ترتیب.

بهره‌بردار تانک‌کانتینر / مخزن قابل‌حمل (Tank-container/portable tank operator · ADR 1.4.3.4)

در چارچوب 1.4.1، بهره‌بردار تانک‌کانتینر یا مخزن قابل‌حمل به‌ویژه باید:
In the context of 1.4.1, the tank-container/portable tank operator shall in particular:
(الف) رعایت الزامات ساخت، تجهیزات، بازرسی‌ها و آزمون‌ها و علامت‌گذاری را تضمین کند؛
(a) Ensure compliance with the requirements for construction, equipment, inspections and tests and marking;
(ب) تضمین کند که نگهداری بدنه‌ها و تجهیزات آن‌ها چنان انجام شود که تانک‌کانتینر یا مخزن قابل‌حمل در شرایط عادی بهره‌برداری تا بازرسی بعدی با الزامات ADR مطابق بماند؛
(b) Ensure that the maintenance of shells and their equipment is carried out in such a way as to ensure that, under normal operating conditions, the tank-container/portable tank satisfies the requirements of ADR until the next inspection;
(ج) هرگاه ایمنی بدنه یا تجهیزات آن بر اثر تعمیر، تغییر یا حادثه ممکن است آسیب دیده باشد، بازرسی استثنایی انجام دهد.
(c) Have an exceptional inspection made when the safety of the shell or its equipment is liable to be impaired by a repair, an alteration or an accident.

اگر نکند: تانک‌کانتینر با تاریخ بازرسی گذشته یا شیر معیوب در بندر یا پایانه پذیرفته نمی‌شود؛ نشتی از بدنه یا شیرها در مسیر.

چه کسی پول می‌دهد: بهره‌بردار (شرکتی که تانک‌کانتینر به نام او کار می‌کند، طبق تعریف 1.2.1)؛ اجاره‌کننده مخزن باید تاریخ آخرین آزمون را روی پلاک مخزن ببیند.

تخلیه‌کننده (Unloader · ADR 1.4.3.7)

1.4.3.7.1 در چارچوب 1.4.1، تخلیه‌کننده به‌ویژه باید:
1.4.3.7.1 In the context of 1.4.1, the unloader shall in particular:
(الف) با مقایسه اطلاعات سند حمل با اطلاعات روی بسته، کانتینر، مخزن، MEMU، MEGC یا وسیله نقلیه، مطمئن شود که کالای درست تخلیه می‌شود؛
(a) Ascertain that the correct goods are unloaded by comparing the relevant information on the transport document with the information on the package, container, tank, MEMU, MEGC or vehicle;
(ب) پیش از تخلیه و در حین آن بررسی کند که آیا بسته‌بندی‌ها، مخزن، وسیله نقلیه یا کانتینر به اندازه‌ای آسیب دیده‌اند که عملیات تخلیه را به خطر اندازد. اگر چنین است، مطمئن شود که تا انجام اقدامات مناسب، تخلیه انجام نمی‌شود؛
(b) Before and during unloading, check whether the packagings, the tank, the vehicle or container have been damaged to an extent which would endanger the unloading operation. If this is the case, ascertain that unloading is not carried out until appropriate measures have been taken;
(ج) همه الزامات مربوط به تخلیه و جابه‌جایی را رعایت کند؛
(c) Comply with all relevant requirements concerning unloading and handling;
(د) بلافاصله پس از تخلیه مخزن، وسیله نقلیه یا کانتینر: (۱) هر باقیمانده خطرناکی را که در جریان تخلیه به بیرون مخزن، وسیله یا کانتینر چسبیده است پاک کند؛ و (۲) بسته بودن شیرها و دریچه‌های بازدید را تضمین کند؛
(d) Immediately following the unloading of the tank, vehicle or container: (i) Remove any dangerous residues which have adhered to the outside of the tank, vehicle or container during the process of unloading; and (ii) Ensure the closure of valves and inspection openings;
(هـ) تضمین کند که تمیزکاری و رفع آلودگی مقرر برای وسایل نقلیه یا کانتینرها انجام شود؛ و
(e) Ensure that the prescribed cleaning and decontamination of the vehicles or containers is carried out; and
(و) تضمین کند که کانتینرها پس از تخلیه کامل، تمیزکاری و رفع آلودگی، دیگر پلاکاردها، علامت‌ها و پلاک‌های نارنجی نصب‌شده طبق فصل 5.3 را نشان ندهند.
(f) Ensure that the containers once completely unloaded, cleaned and decontaminated, no longer display the placards, marks and orange-coloured plates that had been displayed in accordance with Chapter 5.3.
1.4.3.7.2 اگر تخلیه‌کننده از خدمات طرف‌های دیگر (تمیزکار، مرکز رفع آلودگی و غیره) استفاده کند، باید اقدام مناسب کند تا مطمئن شود الزامات ADR رعایت شده است.
1.4.3.7.2 If the unloader makes use of the services of other participants (cleaner, decontamination facility, etc.) he shall take appropriate measures to ensure that the requirements of ADR have been complied with.

اگر نکند: تخلیه کالای اشتباه در مخزن یا انبار نادرست (اختلاط و واکنش)؛ کانتینر تمیزشده با پلاکارد قدیمی که در بندر «کالای خطرناک اظهارنشده» دیده می‌شود؛ کانتینر آلوده که خسارت تمیزکاری به همراه دارد.

چه کسی پول می‌دهد: تخلیه‌کننده و در نهایت گیرنده برای تمیزکاری و برداشتن علامت‌ها؛ خسارت کانتینر آلوده را مالک کانتینر از گیرنده می‌خواهد.

مشاور ایمنی (Safety adviser · ADR 1.8.3)

1.8.3.1 هر شرکتی که فعالیتش شامل فرستادن یا حمل جاده‌ای کالای خطرناک، یا بسته‌بندی، بارگیری، پرکردن یا تخلیه مرتبط با آن است، باید یک یا چند مشاور ایمنی حمل کالای خطرناک منصوب کند که مسئول کمک به پیشگیری از خطرهای ذاتی این فعالیت‌ها برای افراد، اموال و محیط زیست باشند.
1.8.3.1 Each undertaking, the activities of which include the consigning or the carriage of dangerous goods by road, or the related packing, loading, filling or unloading shall appoint one or more safety advisers for the carriage of dangerous goods, responsible for helping to prevent the risks inherent in such activities with regard to persons, property and the environment.
1.8.3.3 وظیفه اصلی مشاور این است که زیر نظر و مسئولیت مدیر شرکت، در محدوده فعالیت‌های مربوط آن شرکت، با همه وسایل و اقدامات مناسب بکوشد این فعالیت‌ها مطابق الزامات قابل اجرا و به ایمن‌ترین شکل ممکن انجام شود.
1.8.3.3 The main task of the adviser shall be, under the responsibility of the head of the undertaking, to seek by all appropriate means and by all appropriate action, within the limits of the relevant activities of that undertaking, to facilitate the conduct of those activities in accordance with the requirements applicable and in the safest possible way.
در مورد فعالیت‌های شرکت، مشاور به‌ویژه این وظایف را دارد: - نظارت بر رعایت الزامات حاکم بر حمل کالای خطرناک؛ - مشاوره به شرکت درباره حمل کالای خطرناک؛ - تهیه گزارش سالانه برای مدیریت شرکت یا در صورت اقتضا مرجع عمومی محلی درباره فعالیت‌های شرکت در حمل کالای خطرناک. این گزارش‌های سالانه باید پنج سال نگهداری شوند و به درخواست مراجع ملی در اختیارشان قرار گیرند.
With regard to the undertaking's activities, the adviser has the following duties in particular: - Monitoring compliance with the requirements governing the carriage of dangerous goods; - Advising his undertaking on the carriage of dangerous goods; - Preparing an annual report to the management of his undertaking or a local public authority, as appropriate, on the undertaking's activities in the carriage of dangerous goods. Such annual reports shall be preserved for five years and made available to the national authorities at their request.
وظایف مشاور همچنین شامل نظارت بر این رویه‌ها و روش‌ها در فعالیت‌های مربوط شرکت است: - روش‌های رعایت الزامات شناسایی کالای خطرناکی که حمل می‌شود؛ - رویه شرکت در در نظر گرفتن الزامات ویژه کالای خطرناک هنگام خرید وسایل حمل؛ - روش‌های بررسی تجهیزاتی که در حمل، بسته‌بندی، پرکردن، بارگیری یا تخلیه کالای خطرناک به کار می‌رود؛
The adviser's duties also include monitoring the following practices and procedures relating to the relevant activities of the undertaking: - The procedures for compliance with the requirements governing the identification of dangerous goods being transported; - The undertaking's practice in taking account, when purchasing means of transport, of any special requirements in connection with the dangerous goods being transported; - The procedures for checking the equipment used in connection with the carriage, packing, filling, loading or unloading of dangerous goods;
- آموزش مناسب کارکنان شرکت، از جمله درباره تغییرات مقررات، و نگهداری سوابق این آموزش‌ها؛ - اجرای روش‌های اضطراری مناسب در صورت هر حادثه یا رخدادی که ممکن است ایمنی را در حمل، بسته‌بندی، پرکردن، بارگیری یا تخلیه کالای خطرناک تحت تأثیر قرار دهد؛ - بررسی و در صورت اقتضا تهیه گزارش درباره حوادث جدی، رخدادها یا تخلفات جدی ثبت‌شده در حمل، بسته‌بندی، پرکردن، بارگیری یا تخلیه کالای خطرناک؛ - اجرای اقدامات مناسب برای جلوگیری از تکرار حوادث، رخدادها یا تخلفات جدی؛
- The proper training of the undertaking's employees, including on the changes to the regulations, and the maintenance of records of such training; - The implementation of proper emergency procedures in the event of any accident or incident that may affect safety during the carriage, packing, filling, loading or unloading of dangerous goods; - Investigating and, where appropriate, preparing reports on serious accidents, incidents or serious infringements recorded during the carriage, packing, filling, loading or unloading of dangerous goods; - The implementation of appropriate measures to avoid the recurrence of accidents, incidents or serious infringements;
- در نظر گرفتن الزامات قانونی و الزامات ویژه حمل کالای خطرناک در انتخاب و به‌کارگیری پیمانکاران فرعی یا اشخاص ثالث؛ - بررسی اینکه کارکنان درگیر در فرستادن، حمل، بسته‌بندی، پرکردن، بارگیری یا تخلیه کالای خطرناک روش‌ها و دستورالعمل‌های عملیاتی مفصل دارند؛ - اجرای اقداماتی برای افزایش آگاهی از خطرهای ذاتی حمل، بسته‌بندی، پرکردن، بارگیری و تخلیه کالای خطرناک؛
- The account taken of the legal prescriptions and special requirements associated with the carriage of dangerous goods in the choice and use of sub-contractors or third parties; - Verification that employees involved in the consigning, carriage, packing, filling, loading or unloading of dangerous goods have detailed operational procedures and instructions; - The introduction of measures to increase awareness of the risks inherent in the carriage, packing, filling, loading and unloading of dangerous goods;
- اجرای روش‌های بررسی برای اطمینان از وجود اسناد و تجهیزات ایمنی لازم در وسیله حمل و انطباق این اسناد و تجهیزات با مقررات؛ - اجرای روش‌های بررسی برای اطمینان از رعایت الزامات بسته‌بندی، پرکردن، بارگیری و تخلیه؛ - وجود طرح امنیتی مذکور در 1.10.3.2.
- The implementation of verification procedures to ensure the presence on board the means of transport of the documents and safety equipment which must accompany transport and the compliance of such documents and equipment with the regulations; - The implementation of verification procedures to ensure compliance with the requirements governing packing, filling, loading and unloading; - The existence of the security plan indicated in 1.10.3.2.
1.8.3.6 هرگاه در جریان حمل، بسته‌بندی، پرکردن، بارگیری یا تخلیه‌ای که شرکت انجام می‌دهد حادثه‌ای به افراد، اموال یا محیط زیست آسیب بزند یا خسارت وارد کند، مشاور باید پس از گردآوری همه اطلاعات مربوط، گزارش حادثه را برای مدیریت شرکت یا در صورت اقتضا مرجع عمومی محلی تهیه کند. این گزارش جایگزین گزارشی نمی‌شود که ممکن است طبق قوانین بین‌المللی یا ملی دیگر از مدیریت شرکت خواسته شود.
1.8.3.6 Whenever an accident affects persons, property or the environment or results in damage to property or the environment during carriage, packing, filling, loading or unloading carried out by the undertaking concerned, the adviser shall, after collecting all the relevant information, prepare an accident report to the management of the undertaking or to a local public authority, as appropriate. That report shall not replace any report by the management of the undertaking which might be required under any other international or national legislation.

اگر نکند: در کشورهای عضو ADR شرکت بدون مشاور در بازرسی جریمه می‌شود و در حادثه، نبودن مشاور و گزارش سالانه، دفاع شرکت را تضعیف می‌کند.

چه کسی پول می‌دهد: شرکتی که موظف به انتصاب است (فرستنده، حمل‌کننده، بسته‌بند، بارگیر، پرکننده یا تخلیه‌کننده)؛ هزینه دوره و آزمون گواهی هم با همان شرکت یا خود مشاور است.

خدمه وسیله نقلیه (Vehicle crew · ADR 8.3)

8.3.1 مسافر: جز اعضای خدمه وسیله نقلیه، هیچ مسافری در محفظه حمل حامل کالای خطرناک حمل نمی‌شود.
8.3.1 Passengers: Apart from members of the vehicle crew, no passengers may be carried in transport units carrying dangerous goods.
8.3.2 استفاده از وسایل آتش‌نشانی: اعضای خدمه وسیله نقلیه باید طرز استفاده از وسایل آتش‌نشانی را بدانند.
8.3.2 Use of fire-fighting appliances: Members of the vehicle crew shall know how to use the fire-fighting appliances.
8.3.3 ممنوعیت باز کردن بسته‌ها: راننده یا کمک‌راننده حق ندارد بسته حاوی کالای خطرناک را باز کند.
8.3.3 Prohibition on opening packages: A driver or a driver's assistant may not open a package containing dangerous goods.
8.3.4 چراغ دستی: چراغ دستی مورد استفاده نباید هیچ سطح فلزی داشته باشد که امکان ایجاد جرقه دارد.
8.3.4 Portable lighting apparatus: The portable lighting apparatus used shall not exhibit any metal surface liable to produce sparks.
8.3.5 ممنوعیت سیگار کشیدن: سیگار کشیدن هنگام عملیات جابه‌جایی در نزدیکی وسایل نقلیه و درون وسایل نقلیه ممنوع است. این ممنوعیت شامل سیگار الکترونیکی و وسایل مشابه هم می‌شود.
8.3.5 Prohibition on smoking: Smoking shall be prohibited during handling operations in the vicinity of vehicles and inside the vehicles. This prohibition of smoking is also applicable to the use of electronic cigarettes and similar devices.
8.3.6 روشن بودن موتور هنگام بارگیری یا تخلیه: جز در جایی که موتور باید برای به کار انداختن پمپ‌ها یا دیگر وسایل بارگیری یا تخلیه وسیله استفاده شود و قوانین کشوری که وسیله در آن کار می‌کند این استفاده را مجاز بداند، موتور باید هنگام بارگیری و تخلیه خاموش باشد.
8.3.6 Running the engine during loading or unloading: Except where the engine has to be used to drive the pumps or other appliances for loading or unloading the vehicle and the laws of the country in which the vehicle is operating permit such use, the engine shall be shut off during loading and unloading operations.
8.3.7 استفاده از ترمز دستی و گوه چرخ: هیچ وسیله حامل کالای خطرناک نباید بدون کشیدن ترمز دستی پارک شود. یدک‌های بدون سامانه ترمز باید با گذاشتن دست‌کم یک گوه چرخ، مطابق 8.1.5.2، از حرکت بازداشته شوند.
8.3.7 Use of the parking brakes and wheel chocks: No vehicles carrying dangerous goods may be parked without the parking brakes being applied. Trailers without braking devices shall be restrained from moving by applying at least one wheel chock as described in 8.1.5.2.
8.3.8 استفاده از کابل‌ها: در محفظه حملِ دارای سامانه ترمز ضدقفل که از یک خودروی کشنده و یک یدک با جرم بیشینه بیش از ۳٫۵ تن تشکیل شده، اتصال‌های مذکور در زیربخش 9.2.2.6 باید در تمام طول حمل کشنده و یدک را به هم وصل کنند.
8.3.8 Use of cables: In the case of a transport unit equipped with an anti-lock braking system, consisting of a motor vehicle and a trailer with a maximum mass exceeding 3.5 tonnes, the connections referred to in sub-section 9.2.2.6 shall be connecting the towing vehicle and the trailer at all times during carriage.

اگر نکند: جریمه راننده و حمل‌کننده در بازرسی جاده‌ای؛ و در حادثه، همین قواعد کوتاه (سیگار، موتور روشن، ترمز دستی) اغلب علت مستقیم آتش یا حرکت ناخواسته وسیله‌اند.

چه کسی پول می‌دهد: راننده و حمل‌کننده (کارفرمای راننده)؛ حمل‌کننده باید آموزش و دستورالعمل کتبی را فراهم کرده باشد (1.4.2.2.6 و 8.2).

ستون فارسی ترجمه غیررسمی ایران لجستیک است (فارسی چپ، انگلیسی راست)؛ متن معتبر: ADR 2025، فصل 1.4.

چند نکته برای خواندن این فهرست‌ها

  • «تکیه بر اطلاعات دیگران» محدود است. حمل‌کننده می‌تواند برای مجاز بودن کالا، کامل بودن اطلاعات، اضافه‌بار نبودن و پلاک‌ها به اطلاعات دیگران تکیه کند (1.4.2.2.2)، ولی بازدید چشمی از وسیله و بار (بند c) را باید خودش انجام دهد؛ مگر در کانتینری که برای حمل دریایی «گواهی بارگیری کانتینر» (5.4.2) دارد.
  • فرستنده‌ای که از دیگران کمک می‌گیرد، مسئولیتش را منتقل نمی‌کند. طبق 1.4.2.1.2 اگر بسته‌بند یا بارگیر دیگری کار کند، فرستنده باید مطمئن شود محموله مطابق ADR است.
  • کسی که از طرف دیگری می‌فرستد، باید کتباً خبر داشته باشد. طبق 1.4.2.1.3 اگر فرستنده برای شخص ثالث کار می‌کند، آن شخص باید کتباً بگوید کالا خطرناک است و همه اطلاعات و اسناد لازم را بدهد. این بند مستقیماً به کار فورواردرها مربوط است.
  • فهرست طرف‌های دیگر کامل نیست. مقدمه بخش 1.4.3 می‌گوید این فهرست «غیرحصری» است و هر کسی که می‌داند یا باید بداند کارش بخشی از یک حمل مشمول ADR است، تکالیف عمومی 1.4.1 را دارد. بندهای 1.4.3.5 و 1.4.3.6 فعلاً خالی (رزرو) هستند.

مشاور ایمنی حمل کالای خطرناک (DGSA)

طبق بند 1.8.3.1 هر شرکتی که فرستادن یا حمل کالای خطرناک از راه جاده، یا بسته‌بندی، بارگیری، پرکردن یا تخلیه مرتبط با آن جزو کارش است، باید یک یا چند «مشاور ایمنی» (Safety adviser، در عرف DGSA) منصوب کند. بند 1.8.3.2 به کشورها اجازه می‌دهد شرکت‌هایی را معاف کنند که مقدار کالای هر وسیله آن‌ها زیر سقف‌های 1.1.3.6، 1.7.1.4 و فصل‌های 3.3 تا 3.5 است، یا کار اصلی‌شان کالای خطرناک نیست و فقط گاهی در حمل داخلی، کالای کم‌خطر جابه‌جا می‌کنند.

وظایف اصلی مشاور در بند 1.8.3.3 آمده و ترجمه کامل آن در کارت «مشاور ایمنی» بالاست؛ مهم‌ترین‌ها: نظارت بر رعایت مقررات، مشاوره به مدیریت، و گزارش سالانه که باید پنج سال نگه داشته شود. مشاور می‌تواند مدیر شرکت، یکی از کارکنان با وظیفه دیگر یا یک فرد بیرونی باشد (1.8.3.4). هر حادثه‌ای که به افراد، اموال یا محیط زیست آسیب بزند، گزارش حادثه مشاور را لازم دارد (1.8.3.6). مشاور باید گواهی آموزش حرفه‌ای معتبر برای جاده داشته باشد (1.8.3.7) که پس از دوره و آزمون صادر می‌شود و پنج سال اعتبار دارد و با آزمون در سال آخر، پنج سال دیگر تمدید می‌شود (1.8.3.16.1؛ نمونه گواهی در 1.8.3.18).

برای صادرکننده ایرانی: اگر شریک خریدار شما در ترکیه یا اروپا مشاور ایمنی دارد، معمولاً پیش از اولین محموله فهرست سؤالی می‌فرستد: شماره UN، برگه MSDS، نوع بسته‌بندی و گواهی آن. پاسخ کامل و هماهنگ به این فهرست، نیمی از کار ایمنی را انجام می‌دهد.این فهرست را پیش از رزرو حمل با حمل‌کننده و مشاور ایمنی او مرور کنید.

قواعد خدمه وسیله نقلیه: فصل 8.3

فصل 8.3 چند قاعده کوتاه برای راننده و کمک‌راننده دارد که در بازرسی جاده‌ای ترکیه و اروپا مستقیم کنترل می‌شوند. ترجمه کامل در کارت «خدمه» بالا آمده است؛ خلاصه آن:

بندقاعدهنکته عملی
8.3.1جز خدمه، مسافر سوار نمی‌شودبردن همراه یا خانواده در کابین ممنوع است
8.3.2خدمه باید کار با کپسول آتش‌نشانی را بلد باشندتمرین عملی در دوره آموزش راننده
8.3.3راننده و کمک‌راننده بسته کالای خطرناک را باز نمی‌کنندحتی برای «نشان دادن» به مأمور، بسته باز نمی‌شود
8.3.4چراغ دستی نباید سطح فلزی جرقه‌زا داشته باشدچراغ قوه ضدجرقه
8.3.5سیگار کشیدن در کابین و نزدیک وسیله هنگام جابه‌جایی ممنوع استسیگار الکترونیکی هم شامل است
8.3.6موتور هنگام بارگیری و تخلیه خاموش استمگر وقتی موتور پمپ را می‌چرخاند و قانون محل اجازه دهد
8.3.7توقف بدون ترمز دستی ممنوع استیدک بدون ترمز با حداقل یک گوه چرخ مهار می‌شود
8.3.8کابل‌های اتصال ترمز ضدقفل یدک همیشه وصل استبرای یدک‌های بالای ۳٫۵ تن

حمل‌کننده هم طبق 1.4.2.2.6 و 5.4.3.2 باید «دستورالعمل کتبی» را به زبانی که هر عضو خدمه می‌خواند و می‌فهمد، پیش از سفر به او بدهد. ترجمه فارسی این دستورالعمل در صفحه اسناد حمل کالای خطرناک آمده است.

امنیت و کالای خطرناک پرپیامد: فصل 1.10

«ایمنی» یعنی جلوگیری از حادثه؛ «امنیت» در فصل 1.10 یعنی جلوگیری از دزدی یا سوءاستفاده از کالای خطرناک. قواعد عمومی آن برای همه است:

  • همه افراد درگیر حمل باید الزامات امنیتی را به تناسب مسئولیت خود در نظر بگیرند (1.10.1.1).
  • کالای خطرناک فقط به حمل‌کننده‌ای سپرده می‌شود که هویتش به‌درستی احراز شده است (1.10.1.2).
  • محوطه‌های نگهداری موقت در پایانه‌ها، توقفگاه‌ها و اسکله‌ها باید محافظت‌شده و روشن باشند و تا حد ممکن به روی عموم بسته باشند (1.10.1.3).
  • هر عضو خدمه در طول حمل باید کارت شناسایی عکس‌دار همراه داشته باشد (1.10.1.4).
  • آموزش کارکنان باید آگاهی امنیتی را هم شامل شود و سوابق آن نگهداری شود (1.10.2).

برای «کالای خطرناک پرپیامد» (High consequence dangerous goods)، یعنی کالایی که امکان سوءاستفاده تروریستی با تلفات یا تخریب گسترده دارد (1.10.3.1.1)، قواعد سخت‌تر است. جدول 1.10.3.1.2 این کالاها را با سقف مقدار مشخص کرده است؛ برای نمونه مواد منفجره 1.1 در هر مقدار بسته‌ای، و مایعات قابل اشتعال گروه بسته‌بندی I و II در مخزن بیش از ۳۰۰۰ لیتر. حمل‌کننده، فرستنده و دیگر طرف‌ها برای این کالاها باید «طرح امنیتی» داشته باشند (1.10.3.2.1) که حداقل هشت جزء دارد: تعیین مسئول، فهرست کالا، ارزیابی خطر مسیر و توقف‌ها، اقدامات کاهش خطر، روش گزارش رخداد، آزمون و بازنگری طرح، حفاظت از اطلاعات طرح و محدود کردن دسترسی به آن (1.10.3.2.2). وسیله باید تجهیزات ضدسرقت فعال داشته باشد (1.10.3.3). طبق 1.10.4 اگر مقدار مخزنی یا فله‌ای زیر سقف‌های 1.1.3.6.3 باشد، الزامات 1.10.1 تا 1.10.3 اعمال نمی‌شود.

جدول 1.10.3.1.2: کالای خطرناک پرپیامد (کلاس‌های غیر از ۷)

کالای این جدول وقتی «پرپیامد» است که مقدارش در یک واحد حمل بیشتر از عدد جدول باشد (بند 1.10.3.1.2). «هر مقدار» یعنی عدد جدول صفر است و هر مقداری مشمول است. «—» یعنی آن شیوه حمل برای آن ردیف موضوعیت ندارد. «مشمول نیست» یعنی در بسته‌ها، هر مقداری باشد، الزامات 1.10.3 اعمال نمی‌شود. ستون مخزن فقط وقتی معتبر است که حمل در مخزن برای آن ماده در جدول A مجاز باشد و ستون فله هم همین‌طور.

کلاسماده یا کالامخزن (لیتر)فله (کیلوگرم)بسته (کیلوگرم)
11.1 مواد منفجره——هر مقدار
11.2 مواد منفجره——هر مقدار
11.3 مواد منفجره گروه سازگاری C——هر مقدار
11.4 مواد منفجره با شماره‌های UN 0104، 0237، 0255، 0267، 0289، 0361، 0365، 0366، 0440، 0441، 0455، 0456، 0500، 0512 و 0513——هر مقدار
11.5 مواد منفجرههر مقدار—هر مقدار
11.6 مواد منفجره——هر مقدار
2گازهای قابل اشتعال غیرسمی (کد طبقه‌بندی فقط با حرف F یا FC)۳۰۰۰—مشمول نیست
2گازهای سمی (کد طبقه‌بندی با T، TF، TC، TO، TFC یا TOC)، به جز افشانه‌هاهر مقدار—هر مقدار
3مایعات قابل اشتعال گروه بسته‌بندی I و II۳۰۰۰—مشمول نیست
3مواد منفجره بی‌حس‌شدههر مقدار—هر مقدار
4.1مواد منفجره بی‌حس‌شده——هر مقدار
4.2مواد گروه بسته‌بندی I۳۰۰۰—مشمول نیست
4.3مواد گروه بسته‌بندی I۳۰۰۰—مشمول نیست
5.1مایعات اکسیدکننده گروه بسته‌بندی I۳۰۰۰—مشمول نیست
5.1پرکلرات‌ها، نیترات آمونیوم، کودهای نیترات آمونیوم و امولسیون، سوسپانسیون یا ژل نیترات آمونیوم۳۰۰۰۳۰۰۰مشمول نیست
6.1مواد سمی گروه بسته‌بندی Iهر مقدار—هر مقدار
6.2مواد عفونی دسته A (UN 2814 و UN 2900، به جز مواد حیوانی) و پسماند پزشکی دسته A (UN 3549)—هر مقدارهر مقدار
8مواد خورنده گروه بسته‌بندی I۳۰۰۰—مشمول نیست

برگردان فارسی ما از جدول 1.10.3.1.2 متن رسمی ADR 2025 (ECE/TRANS/352)، رقم به رقم با نسخه PDF رسمی تطبیق داده شده در ۲۸ آبان ۱۴۰۵. برای کلاس ۷ معیار جداگانه بند 1.10.3.1.3 (فعالیت پرتوزایی) است.

نقش‌هایی که ADR نام نمی‌برد ولی در ایران وجود دارند

در تجارت ایران چند نقش داریم که در فهرست فصل 1.4 نیستند، ولی تصمیم‌های آن‌ها روی ایمنی و هزینه اثر مستقیم دارد. برای هر کدام همان چهار پرسش را جواب می‌دهیم.

فورواردر (کارگزار حمل)

  • چه کاری باید بکند: اگر نام او در بارنامه جاده‌ای (CMR) یا دریایی به عنوان فرستنده بیاید، طبق تعریف «فرستنده» در 1.2.1 (فرستنده طبق قرارداد حمل) همه وظایف 1.4.2.1 را دارد. پس باید از صاحب کالا اعلام کتبی خطرناک بودن و همه اسناد را بگیرد (1.4.2.1.3) و حمل‌کننده و کامیون مناسب انتخاب کند. کارکنان او هم طبق 8.2.3 باید آموزش متناسب ببینند.
  • اگر نکند چه می‌شود: رد بار در مرز یا بندر، جریمه در کشور مسیر و در حادثه، ادعای خسارت حمل‌کننده و صاحبان بارهای دیگر.
  • چه کسی پول می‌دهد: در برابر حمل‌کننده ابتدا خود فورواردر؛ او طبق قرارداد خدمات می‌تواند به صاحب کالایی که اطلاعات غلط داده رجوع کند.
  • مستند قانونی: ADR 1.2.1، 1.4.2.1، 8.2.3؛ قرارداد خدمات و بارنامه.

توصیه ما به هر فورواردر: پیش از امضای سند حمل کالای خطرناک به نام خود، اعلام کتبی صاحب کالا، MSDS و مشخصات بسته‌بندی را بگیرید و بررسی کنید.

ترخیص‌کار و کارگزار گمرکی

  • چه کاری باید بکند: یکی بودن شرح کالا، تعرفه، شماره UN و مقدار در اظهارنامه گمرکی با اسناد حمل و MSDS را کنترل کند؛ مجوزهای لازم را پیش از رسیدن بار پیگیری کند؛ و محدودیت‌های انبار کالای خطرناک در گمرک یا بندر را از قبل بپرسد. تفاوت نقش‌های کارگزار رسمی، ترخیص‌کار و حق‌العمل‌کار را در صفحه کارگزار گمرکی توضیح داده‌ایم.
  • اگر نکند چه می‌شود: ماندن بار در انبار و هزینه انبارداری و دموراژ، ارجاع به کارشناسی و تأخیر در ترخیص کالا.
  • چه کسی پول می‌دهد: صاحب کالا؛ زیرا مسئولیت درستی اظهار با صاحب کالاست. ترخیص‌کار فقط در حد قرارداد و خطای خود پاسخگوست.
  • مستند قانونی: قانون امور گمرکی و قرارداد وکالت یا حق‌العمل‌کاری. برای مجوز هر کالای شیمیایی، پیش از ثبت سفارش از مرجع صدور مجوز بپرسید (راهنمای ترخیص کالا برای مواد شیمیایی).

بهره‌بردار بندر و پایانه

  • چه کاری باید بکند: کالای خطرناک را در محوطه مخصوص و با رعایت جداسازی نگه دارد، محوطه را محافظت‌شده و روشن نگه دارد (هم‌راستا با 1.10.1.3) و کانتینر بدون برچسب یا با نشتی را نپذیرد. در جابه‌جایی کانتینر از کامیون، او در عمل «بارگیر» یا «تخلیه‌کننده» ADR هم هست.
  • اگر نکند چه می‌شود: درس انبارهای تیانجین و بیروت همین است: نگهداری طولانی کالای ناسازگار کنار هم می‌تواند به انفجار برسد (جداسازی و انبارداری).
  • چه کسی پول می‌دهد: هزینه نگهداری، جابه‌جایی و برچسب‌زنی دوباره را بندر طبق تعرفه خود از صاحب کالا یا نماینده او می‌گیرد؛ خسارت ناشی از خطای خود بندر با بندر است.
  • مستند قانونی: مقررات بندر و دستورالعمل‌های کالای خطرناک آن؛ در دریا کد IMDG. سقف زمان ماندن و شرایط پذیرش را پیش از ارسال از همان بندر بپرسید.

بیمه‌گر

  • چه کاری باید بکند: با دانستن ماهیت خطرناک کالا، شرایط و نرخ بیمه باری را تعیین کند.
  • اگر صاحب کالا اطلاعات ندهد چه می‌شود: اعلام نکردن خطرناک بودن کالا ممکن است پوشش بیمه را در زمان خسارت زیر سؤال ببرد؛ شرایط هر بیمه‌نامه را پیش از صدور بخوانید.
  • چه کسی پول می‌دهد: حق بیمه با بیمه‌گذار است؛ خسارت تحت پوشش با بیمه‌گر، طبق بیمه‌نامه.
  • مستند قانونی: قانون بیمه و شرایط بیمه‌نامه. ما خودمان بیمه‌گر نیستیم؛ بیمه بار را از طریق بیمه‌گران همکار ترتیب می‌دهیم و خطرناک بودن کالا را صریح به آن‌ها اعلام می‌کنیم.

جدول مقایسه: ADR و آیین‌نامه حمل جاده‌ای مواد خطرناک ایران

ستون ایران پس از افزودن متن کامل آیین‌نامه (مصوب ۲۲ اسفند ۱۳۸۰ هیئت وزیران) به کتابخانه قوانین سایت، ماده به ماده تکمیل می‌شود.

نقشADR (بند)آیین‌نامه حمل جاده‌ای مواد خطرناک ایران
فرستنده1.4.2.1در مرحله ۵ تکمیل می‌شود
حمل‌کننده1.4.2.2در مرحله ۵ تکمیل می‌شود
گیرنده1.4.2.3در مرحله ۵ تکمیل می‌شود
بارگیر1.4.3.1در مرحله ۵ تکمیل می‌شود
بسته‌بند1.4.3.2در مرحله ۵ تکمیل می‌شود
پرکننده1.4.3.3در مرحله ۵ تکمیل می‌شود
بهره‌بردار تانک‌کانتینر / مخزن قابل‌حمل1.4.3.4در مرحله ۵ تکمیل می‌شود
تخلیه‌کننده1.4.3.7در مرحله ۵ تکمیل می‌شود
مشاور ایمنی1.8.3در مرحله ۵ تکمیل می‌شود
خدمه وسیله نقلیه8.3، 8.2در مرحله ۵ تکمیل می‌شود
امنیت1.10در مرحله ۵ تکمیل می‌شود
فورواردرنام نبرده؛ اگر فرستنده قرارداد باشد 1.2.1 و 1.4.2.1در مرحله ۵ تکمیل می‌شود
ترخیص‌کار / کارگزار گمرکینام نبردهدر مرحله ۵ تکمیل می‌شود
بهره‌بردار بندر و پایانهنام نبرده؛ در جابه‌جایی کانتینر، بارگیر یا تخلیه‌کنندهدر مرحله ۵ تکمیل می‌شود
بیمه‌گرنام نبردهدر مرحله ۵ تکمیل می‌شود

خطر از دید صاحب کالا

  • چه چیزی را بررسی کنید: اینکه در سند حمل چه کسی «فرستنده» است؛ هر کس آن‌جا امضا کند، وظایف 1.4.2.1 را پذیرفته است. اینکه MSDS به‌روز و با فرمول کالا یکی است. اینکه بسته‌بندی گواهی UN دارد و روی هر بسته شماره UN و برچسب درست خورده است. اینکه حمل‌کننده کامیون، راننده دارای گواهی آموزش و تجهیزات لازم دارد.
  • هزینه اگر نکنید: رد بار در مرز یا دروازه بندر، برچسب‌زنی و بسته‌بندی دوباره، انبارداری و دموراژ، جریمه در کشور مسیر، و در حادثه، مسئولیت خسارت به وسیله، بارهای دیگر و محیط زیست. حمل‌کننده‌ای که ببیند خطرناک بودن کالا به او گفته نشده، طبق 1.4.2.2.4 می‌تواند با کمک مرجع صالح، کالا را تخلیه یا بی‌خطر کند.
  • چه کسی می‌پردازد: وظیفه طبقه‌بندی، بسته‌بندی، علامت‌گذاری و اظهار با فرستنده است (1.4.2.1.1) و هزینه کوتاهی در این بخش معمولاً به صاحب کالا برمی‌گردد. اندازه مسئولیت مالی و کیفری را قانون داخلی و قرارداد تعیین می‌کند (1.4.1.3).

اگر برای اولین بار بار خطرناک صادر یا وارد می‌کنید، پیش از رزرو حمل، شماره UN، MSDS و مقدار را برای ما بفرستید تا نقش هر طرف و مدارک لازم را برای همان مسیر روشن کنیم.

پرسش‌های رایج

در حمل کالای خطرناک چه کسی مسئول اصلی است؟

هیچ طرفی مسئول همه‌چیز نیست و ADR در فصل 1.4 برای هر طرف وظیفه جدا نوشته است. ولی نقطه شروع فرستنده است: او باید مطمئن شود کالا درست طبقه‌بندی شده، بسته‌بندی تأییدشده دارد، علامت‌گذاری شده و اسناد و اطلاعات لازم به حمل‌کننده داده شده است (بند 1.4.2.1.1). بقیه طرف‌ها کار خود و کنترل حلقه قبلی را انجام می‌دهند.

اگر فورواردر به نام خود بار را بفرستد، مسئول است؟

بله. ADR فرستنده را «فرستنده طبق قرارداد حمل» تعریف می‌کند (بند 1.2.1). اگر نام فورواردر در CMR یا بارنامه به عنوان فرستنده بیاید، وظایف فرستنده را دارد. به همین دلیل طبق بند 1.4.2.1.3 صاحب کالا باید کتباً خطرناک بودن کالا را اعلام کند و همه اسناد را به او بدهد.

آیا حمل‌کننده می‌تواند بار خطرناک را رد کند؟

بله و گاهی باید رد کند. طبق بند 1.4.2.2.3 اگر حمل‌کننده تخلفی از ADR ببیند، مثلاً بسته نشتی، پلاک نارنجی جاافتاده یا مدرک ناقص، تا رفع ایراد نباید بار را حرکت دهد. اگر ایراد در مسیر دیده شود، بار باید در اولین جای امن متوقف شود (بند 1.4.2.2.4).

مشاور ایمنی حمل کالای خطرناک (DGSA) چیست و برای چه شرکت‌هایی لازم است؟

فردی دارای گواهی آموزش حرفه‌ای که بر رعایت مقررات کالای خطرناک در شرکت نظارت می‌کند، به مدیریت مشاوره می‌دهد و گزارش سالانه و گزارش حادثه تهیه می‌کند (بندهای 1.8.3.3 و 1.8.3.6). در کشورهای عضو ADR هر شرکتی که کالای خطرناک می‌فرستد، حمل می‌کند یا بسته‌بندی، بارگیری، پرکردن یا تخلیه آن را انجام می‌دهد، باید مشاور داشته باشد؛ مگر در معافیت‌های بند 1.8.3.2. گواهی او پنج سال اعتبار دارد.

راننده کامیون حمل مواد خطرناک چه کارهایی نباید بکند؟

طبق فصل 8.3 ADR: مسافر سوار نکند، بسته کالای خطرناک را باز نکند، هنگام جابه‌جایی بار در کابین و نزدیک کامیون سیگار (از جمله سیگار الکترونیکی) نکشد، هنگام بارگیری و تخلیه موتور را خاموش کند (مگر برای کار با پمپ)، و بدون ترمز دستی توقف نکند. چراغ دستی او هم باید ضدجرقه باشد.

آیا ایران عضو ADR است و این وظایف در ایران هم اجباری است؟

ایران عضو ADR نیست، ولی کشورهای مسیر ما مثل ترکیه، آذربایجان، ارمنستان، گرجستان و روسیه عضوند و از مرز به بعد ADR کامل اجرا می‌شود. در داخل ایران «آیین‌نامه حمل جاده‌ای مواد خطرناک» مصوب ۲۲ اسفند ۱۳۸۰ هیئت وزیران حاکم است. مقایسه ماده به ماده آن با ADR در مرحله بعد همین مجموعه منتشر می‌شود؛ تا آن زمان برای حمل داخلی از پلیس راه و سازمان راهداری بپرسید.

مسئولیت با صاحب کالاست

طبقه‌بندی، بسته‌بندی، علامت‌گذاری، برچسب‌زنی و اظهار کالای خطرناک به عهده فرستنده (صاحب کالا) است (کتاب نارنجی فصل‌های 1.4 و 5.4؛ ADR بند 1.4.2.1). این صفحه آموزشی است و جای متن رسمی مقررات و برگه اطلاعات ایمنی (SDS) سازنده را نمی‌گیرد.

کالای خطرناک برای حمل یا ترخیص کالا دارید؟برگه SDS را بفرستید تا کلاس، بسته‌بندی و مسیر را پیش از رزرو با شما بررسی کنیم.پیام در واتساپتماس با ما

منابع

بازبینی: آبان ۱۴۰۵

← کالای خطرناک: همه کلاس‌ها · بازگشت به دانشنامه · کالای خطرناک چیست · اسناد حمل کالای خطرناک · MSDS (SDS) چیست · جداسازی و بارگیری مختلط · برچسب، پلاکارد و پلاک نارنجی · بسته‌بندی UN · کارگزار گمرکی و ترخیص‌کار · ادعای خسارت بار

حمل، ترانزیت و ترخیص کالای خود را به ما بسپارید

درخواست مشاوره و استعلام