خدمات لجستیک ایرانIRAN LOGISTICS SERVICES
ENRUFA

دوره جامع کالای خطرناک · ماژول F: ایمنی و حادثه

جلسه ۲۹: حوادث واقعی: نیشابور، بندر شهید رجایی، بیروت، تیانجین، بارسکون؛ «با سپاس از آتش‌نشانان»

در این جلسه: پنج حادثه نیشابور، بندر شهید رجایی، بیروت، تیانجین و بارسکون را با تاریخ، شیوه حمل یا محل و کالای درگیر از هم بازشناسید و…

مدت مطالعه: حدود ۵۰ دقیقهپیش‌نیاز: جلسه ۲۸مسیرها: صاحب کالا و بازرگان، راننده و شرکت حمل جاده‌ای

اهداف یادگیری

  • پس از این جلسه می‌توانید پنج حادثه نیشابور، بندر شهید رجایی، بیروت، تیانجین و بارسکون را با تاریخ، شیوه حمل یا محل و کالای درگیر از هم بازشناسید.
  • پس از این جلسه می‌توانید برای هر حادثه بگویید یافته‌های رسمی کدام حلقه زنجیره را ضعیف دانسته‌اند، بی‌آنکه فراتر از آن یافته‌ها داوری کنید.
  • پس از این جلسه می‌توانید هر حادثه را به بند مقرراتی که برای جلوگیری از تکرار آن نوشته شده است ربط دهید.
  • پس از این جلسه می‌توانید توضیح دهید چرا آتش‌نشانان در این حادثه‌ها جان باختند و سهم خودتان را در حفاظت از آن‌ها بگویید.
  • پس از این جلسه می‌توانید پنج درس مشترک حادثه‌ها را در کار روزانه صاحب کالا، راننده، انباردار و ترخیص‌کار به کار ببرید.

بخوانید

این بخش‌ها را به ترتیب بخوانید. هر پیوندی را که باز کنید، علامت می‌خورد.

  1. این صفحه برای چیست و قاعده‌های نوشتن آنساختار ثابت هر حادثه و اینکه چرا فقط از گزارش‌های رسمی و بدون نام شرکت‌ها نوشته شده است.
  2. حادثه قطار نیشابور (۲۹ بهمن ۱۳۸۲)خط زمان روی نقشه، بار واگن‌ها، یافته‌های سازمان بازرسی کل کشور و مقررات RID مربوط.
  3. حادثه بندر شهید رجایی (۶ اردیبهشت ۱۴۰۴)فقط بیانیه‌های رسمی و گزارش کارشناسی؛ پرونده قضایی هنوز در جریان است.
  4. انفجار بندر بیروت (۱۴ مرداد ۱۳۹۹)کالای مانده در انبار بندر، کنار سوخت و مواد آتش‌بازی، و آتش‌نشانانی که از محتوای انبار خبر نداشتند.
  5. انفجارهای بندر تیانجین (۲۱ مرداد ۱۳۹۴)علت مستقیم طبق گزارش رسمی، انبار بیش از ظرفیت و فاصله کم از مردم.
  6. نشت سیانید در رودخانه بارسکون (۳۰ اردیبهشت ۱۳۷۷)حادثه جاده‌ای و درس اطلاع‌رسانی فوری و درست به مردم پایین‌دست.
  7. با سپاس از آتش‌نشانانیاد آتش‌نشانان و امدادگران جان‌باخته و سهم هر حلقه زنجیره در حفاظت از آن‌ها.
  8. جدول مقایسه حادثه‌هاهمه حادثه‌ها در یک جدول: تاریخ، شیوه حمل، کالا، جان‌باختگان و درس اصلی.
  9. پنج درس مشترکنام واقعی کالا، اطلاعات برای امدادگر، توقف ایمن، جداسازی و سقف مقدار، فاصله نه تماشا.
  10. مردم و رهگذران چه کارهایی نباید بکننددرس نیشابور برای امروز: چرا جمع شدن کنار صحنه حادثه خطرناک است.
  11. انبار کالای خطرناک در بندر: اصولشش اصل انبارداری که در بیروت و تیانجین رعایت نشده بود.

خلاصه جلسه

هر بند مقررات کالای خطرناک پشتش حادثه‌ای دارد. این جلسه پنج حادثه را فقط از روی آنچه گزارش‌های رسمی و رسانه‌های معتبر گفته‌اند مرور می‌کند. هدف سرزنش نیست؛ هدف این است که بدانیم کدام کار کوچک هر حلقه جلوی تکرار را می‌گیرد. نام شرکت‌ها را نمی‌آوریم و فراتر از یافته‌های رسمی داوری نمی‌کنیم.

  • قطار نیشابور، ۲۹ بهمن ۱۳۸۲. ۵۱ واگن باری حامل گوگرد، سوخت، کود شیمیایی و پنبه از ایستگاه ابومسلم بی‌لوکوموتیو به راه افتادند، حدود ۲۰ کیلومتر سرازیر شدند، نزدیک ایستگاه خیام از ریل خارج شدند و آتش گرفتند. ساعت ۹:۳۷ صبح، وقتی آتش مهارشده به نظر می‌رسید و مردم و مسئولان نزدیک بودند، انفجار رخ داد؛ آمار اعلام‌شده حدود ۳۰۰ جان‌باخته و حدود ۴۶۰ زخمی است. سازمان بازرسی کل کشور بسته نشدن درست ترمزهای دستی، آگاه نشدن آتش‌نشانان از بار و برداشتن حصار حفاظتی را از عوامل حادثه دانست.
  • بندر شهید رجایی، ۶ اردیبهشت ۱۴۰۴. آتش‌سوزی و انفجار در محوطه کانتینری بندر؛ به گفته مقام‌های استان هرمزگان ۷۰ نفر جان باختند و بیش از ۱۰۰۰ نفر زخمی شدند. کمیته بررسی علل حادثه «قصور در رعایت اصول ایمنی» را محرز دانست و گفت «خلاف‌اظهاری در برخی موارد» وجود داشته است. نام ماده، شماره UN و مقدار آن در گزارش رسمی منتشرشده‌ای نیامده است، پس کلاسی برای آن نمی‌نویسیم. گزارش کارشناسی قضایی هنوز قابل اعتراض است و رأی نهایی دادگاه نیست.
  • بندر بیروت، ۱۴ مرداد ۱۳۹۹. حدود ۲۷۵۰ تن نیترات آمونیوم که از سال ۲۰۱۴ در یک انبار بندر مانده بود، کنار نفت سفید، مواد آتش‌بازی و فتیله انفجاری، پس از آتش‌سوزی منفجر شد؛ طبق دیده‌بان حقوق بشر ۲۱۸ نفر کشته شدند. به آتش‌نشانان اعزامی گفته شده بود انبار «فقط مواد آتش‌بازی» دارد.
  • بندر تیانجین، ۲۱ مرداد ۱۳۹۴. طبق گزارش رسمی، نیتروسلولز ماده مرطوب‌کننده‌اش را از دست داد، در گرما خودبه‌خود آتش گرفت و آتش به ۸۰۰ تن نیترات آمونیوم رسید. ۱۶۵ نفر جان باختند و ۸ نفر مفقود شدند؛ ۹۹ نفر از جان‌باختگان آتش‌نشان بودند. انبار بسیار بیش از ظرفیت کار می‌کرد و کارکنان حاضر نمی‌دانستند چه می‌سوزد.
  • بارسکون، ۳۰ اردیبهشت ۱۳۷۷. کامیون حامل سیانید سدیم (UN 1689) در جاده کوهستانی به رودخانه افتاد و حدود ۱٫۷ تا ۱٫۸ تن سیانید وارد آب شد. حدود پنج ساعت به مردم خبر داده نشد و پیام نخست ناقص بود.

با سپاس از آتش‌نشانان. در نیشابور، بیروت و تیانجین، آتش‌نشانان و امدادگران از نخستین جان‌باختگان بودند. بهترین سپاس از آن‌ها این است که بدانند با چه چیزی روبه‌رو هستند.

پنج درس مشترک: کالا را با نام واقعی و شماره UN اظهار کنید؛ اطلاعات بار را به امدادگر برسانید (فهرست قطار، دستورالعمل کتبی، فهرست انبار)؛ وسیله را ایمن متوقف کنید؛ کالای ناسازگار را جدا و مقدار هر انبار را در حد طراحی نگه دارید؛ و فاصله بگیرید، نه تماشا. آتشی که خاموش به نظر می‌رسد ممکن است هنوز خطرناک باشد.

واژه‌های کلیدی

فارسیانگلیسیکوته‌نوشت
حادثه کالای خطرناکDangerous goods incidentDG incident
حادثه مواد خطرناکHazardous materials incidentHAZMAT
نیترات آمونیومAmmonium nitrateAN
نیتروسلولزNitrocellulose
سیانید سدیمSodium cyanide
ترمز دستی و کفشکHandbrake and wheel chock
مدیر زیرساخت ریلیRailway infrastructure manager
برنامه اضطراری داخلیInternal emergency plan
کالای متروکه (مانده در بندر)Abandoned cargo
اظهار نادرست کالاMisdeclaration

تمرین عملی

یک مثال ساختگی، نه یک رویداد واقعی: در یک انبار بندری فرضی، شما مسئول ایمنی تازه هستید و در بازدید اول این‌ها را می‌بینید:

  1. بیست بشکه کالای مانده با برچسب کلاس 5.1 (اکسیدکننده) که دو سال است صاحبش برای ترخیص کالا اقدام نکرده، کنار پالت‌های روغن موتور.
  2. فهرست موجودی انبار فقط در رایانه دفتر است و آتش‌نشانی بندر نسخه‌ای از آن ندارد.
  3. چند کانتینر با برچسب 4.1 در تابستان زیر آفتاب مستقیم مانده‌اند.
  4. در یکی از بلوک‌ها مقدار کالا بیش از سقف مجوز آن است.

برای هر مورد بگویید کدام حادثه این جلسه همین الگو را نشان داد و چه اقدامی پیشنهاد می‌کنید.

پاسخ
  1. الگوی بیروت: کالای خطرناک مانده، اکسیدکننده کنار سوخت. پیشنهاد: انتقال به بلوک جدا و دور از مواد سوختنی، و پیگیری فوری تعیین تکلیف کالای مانده (صادرات مجدد، فروش به مصرف‌کننده مجاز یا امحای کنترل‌شده). در بخش بندر شهید رجایی هم گزارش کارشناسی قضایی (که هنوز رأی نهایی نیست) از نگهداری طولانی‌مدت مواد خطرناک و «تعلل در ترخیص کالا بعد از مهلت قانونی» گفته‌اند.
  2. الگوی بیروت و تیانجین: آتش‌نشانان نمی‌دانستند در انبار چیست. پیشنهاد: فهرست به‌روز هر بلوک (چه کالایی، چه مقدار، کجا) در دست آتش‌نشانی بندر.
  3. الگوی تیانجین: نیتروسلولز در گرما خشک شد و خودبه‌خود آتش گرفت. پیشنهاد: نگهداری کالای حساس به دما در سایه و دور از گرما، پایش دما و رطوبت، و خواندن بخش ۷ و ۱۰ برگه SDS.
  4. الگوی تیانجین: موجودی برخی مواد ده‌ها برابر ظرفیت طراحی بود. پیشنهاد: کم کردن موجودی تا سقف مجوز، پیش از پذیرش بار تازه.

آزمونک جلسه

۱. حادثه قطار نیشابور در چه تاریخی رخ داد؟ (آسان)
پاسخ و توضیح

پاسخ: ب) ۲۹ بهمن ۱۳۸۲ (۱۸ فوریه ۲۰۰۴). حادثه قطار نیشابور در بامداد چهارشنبه ۲۹ بهمن ۱۳۸۲، برابر با ۱۸ فوریه ۲۰۰۴، رخ داد و انفجار بزرگ حدود ساعت ۹:۳۷ صبح نزدیک ایستگاه خیام بود. تاریخ‌های دیگر مربوط به بندر شهید رجایی، تیانجین و بیروت‌اند. منبع

۲. سازمان بازرسی کل کشور درباره فرار واگن‌های نیشابور به چه نتیجه‌ای رسید؟ (متوسط)
پاسخ و توضیح

پاسخ: الف) اگر ترمزهای دستی به درستی بسته می‌شد، احتمال فرار واگن‌ها وجود نداشت. سازمان بازرسی با شبیه‌سازی و نظر کارشناسان نتیجه گرفت: «اگر ترمزهای دستی به درستی بسته می‌شد احتمال فرار واگن‌ها وجود نداشت». فرضیه خرابکاری هم با بررسی تیم‌های فنی و اطلاعاتی رد شده بود. منبع

۳. در نیشابور، کدام کار طبق یافته‌های سازمان بازرسی از عوامل حادثه بود و درس «فاصله، نه تماشا» از آن می‌آید؟ (متوسط)
پاسخ و توضیح

پاسخ: ج) برداشتن حصار حفاظتی پیش از اطمینان از رفع خطر. سازمان بازرسی برداشتن حصار حفاظتی پیش از اطمینان از رفع خطر را از عوامل حادثه شمرد؛ وقتی آتش مهارشده به نظر می‌رسید، مسئولان، امدادگران و مردم به واگن‌ها نزدیک شدند. درس: حصار تا اعلام کارشناس که خطر رفع شده می‌ماند. منبع

۴. کمیته بررسی علل حادثه بندر شهید رجایی در بیانیه شماره ۱ (۱۰ اردیبهشت ۱۴۰۴) چه اعلام کرد؟ (متوسط)
پاسخ و توضیح

پاسخ: د) «قصور در رعایت اصول ایمنی و پدافند غیرعامل محرز شده است» و «خلاف‌اظهاری در برخی موارد وجود داشته است». طبق بیانیه شماره ۱ کمیته بررسی، قصور در رعایت اصول ایمنی و پدافند غیرعامل محرز شده و خلاف‌اظهاری در برخی موارد وجود داشته است؛ کمیته گفت علت‌یابی قطعی به بررسی کامل فنی و آزمایشگاهی نیاز دارد. منبع

۵. چرا صفحه حوادث واقعی برای بندر شهید رجایی کلاس یا شماره UN نمی‌نویسد؟ (آسان)
پاسخ و توضیح

پاسخ: الف) چون نام ماده، شماره UN یا مقدار آن در گزارش رسمی منتشرشده‌ای نیامده است. بیانیه‌های رسمی از «مواد خطرناک و شیمیایی» گفته‌اند، ولی نام ماده، شماره UN یا مقدار آن در گزارش رسمی منتشرشده‌ای دیده نشده است؛ صفحه فراتر از یافته‌های رسمی داوری نمی‌کند و پرونده قضایی هنوز در جریان است. منبع

۶. به آتش‌نشانانی که در ۴ اوت ۲۰۲۰ به انبار بندر بیروت اعزام شدند، درباره محتوای انبار چه گفته شده بود؟ (آسان)
پاسخ و توضیح

پاسخ: ب) که انبار «فقط مواد آتش‌بازی» دارد. به گفته فرمانده آتش‌نشانی بیروت، به آن‌ها گفته شد انبار «فقط مواد آتش‌بازی» دارد و تیمی ده‌نفره اعزام شد؛ او گفت اگر می‌دانستند این مقدار ماده منفجره در بندر هست، دستور تخلیه منطقه را می‌دادند. منبع

۷. طبق گزارش رسمی هیئت تحقیق چین، علت مستقیم آتش‌سوزی تیانجین چه بود؟ (متوسط)
پاسخ و توضیح

پاسخ: ج) نیتروسلولز ماده مرطوب‌کننده‌اش را از دست داد، در گرما تجزیه شد و خودبه‌خود آتش گرفت. طبق گزارش رسمی، نیتروسلولز (کلاس 4.1 که باید با آب یا الکل مرطوب بماند) ماده مرطوب‌کننده‌اش را از دست داد، در گرمای هوا تجزیه شد و خودبه‌خود آتش گرفت؛ آتش سرانجام به ۸۰۰ تن نیترات آمونیوم رسید. منبع

۸. در نشت سیانید بارسکون (۱۹۹۸)، گزارش RIVM یکی از مشکلات اصلی را چه دانست؟ (متوسط)
پاسخ و توضیح

پاسخ: الف) کوتاهی در گزارش فوری حادثه و اطلاع‌رسانی ضعیف به مردم. RIVM یکی از مشکلات اصلی را «کوتاهی شرکت در گزارش فوری حادثه» دانست؛ حدود ۶۵۰۰ ساکن روستا حدود پنج ساعت خبردار نشدند و پیام نخست ناقص و آرام‌کننده بود. درس: اطلاع‌رسانی فوری و درست به مردم پایین‌دست. منبع

۹. طبق بخش «با سپاس از آتش‌نشانان»، بهترین سپاس از آتش‌نشانان چیست؟ (آسان)
پاسخ و توضیح

پاسخ: ب) اینکه بدانند با چه چیزی روبه‌رو هستند. صفحه می‌گوید بهترین سپاس از آتش‌نشانان این است که بدانند با چه چیزی روبه‌رو هستند: اظهار درست، برچسب و پلاک نارنجی درست، دستورالعمل کتبی در کابین، فهرست به‌روز انبار و فاصله گرفتن مردم. منبع

۱۰. در کدام حادثه‌ها، طبق جدول و درس‌های مشترک صفحه، «آن‌که باید می‌دانست، نمی‌دانست» چه چیزی در واگن، انبار یا کانتینر است؟ (متوسط)
پاسخ و توضیح

پاسخ: ج) نیشابور، بیروت، تیانجین و Yantian Express. درس اول «نام واقعی کالا» است: در نیشابور، بیروت، تیانجین و Yantian Express، کسی که باید می‌دانست نمی‌دانست چه چیزی در واگن، انبار یا کانتینر است. اظهار درست با شماره UN مسئولیت فرستنده است (ADR و RID 1.4.2.1). منبع

آزمونک تمرینی است: هر چند بار خواستید تکرار کنید. نمره قبولی ۷۰٪؛ بهترین نمره شما نگه داشته می‌شود.

مهمان هستید؟ پیشرفت، نمره، نشانه و یادداشت فعلاً فقط در همین مرورگر نگه داشته می‌شود؛ با عضویت رایگان آن را در حساب خود نگه دارید.

این دوره و گواهی پایان آن آموزشی است و جایگزین گواهینامه رسمی راننده ADR، گواهی آموزش IMDG/IATA یا هیچ مجوز قانونی نیست. برای حمل واقعی، متن رسمی مقررات و دستور مرجع صالح ملاک است.

بازبینی: آبان ۱۴۰۵

ترخیص کالا در این گمرک را به ما بسپارید

درخواست مشاوره و استعلام