دوره جامع کالای خطرناک · ماژول F: ایمنی و حادثه
جلسه ۲۸: واکنش در حادثه: دستورالعمل کتبی، ERG، EmS و شمارههای اضطراری
در این جلسه: یازده اقدام فوری راننده را طبق دستورالعمل کتبی ADR (بند 5.4.3.4) به ترتیب بگویید و بدانید کدام آتش را نباید خاموش کرد و…
اهداف یادگیری
- پس از این جلسه میتوانید یازده اقدام فوری راننده را طبق دستورالعمل کتبی ADR (بند 5.4.3.4) به ترتیب بگویید و بدانید کدام آتش را نباید خاموش کرد.
- پس از این جلسه میتوانید پشت تلفن ۱۲۵ اطلاعات درست حادثه را بدهید و عددهای پلاک نارنجی را از دور بخوانید.
- پس از این جلسه میتوانید با راهنمای ERG 2024 از شماره UN به راهنمای نارنجی و فاصله جداسازی برسید و تفاوت «تخلیه» و «ماندن در ساختمان» را توضیح دهید.
- پس از این جلسه میتوانید معنی کد دوبخشی EmS در حمل دریایی را توضیح دهید.
- پس از این جلسه میتوانید چهار شماره اضطراری ایران و وظیفه گزارش حادثه در کشورهای عضو ADR را بگویید.
بخوانید
این بخشها را به ترتیب بخوانید. هر پیوندی را که باز کنید، علامت میخورد.
- در حادثه کالای خطرناک چه باید کرد؟سه کار که جانها را نجات میدهد و اینکه قاعدهها از کدام دو متن رسمی میآیند.
- راننده چه میکند: دستورالعمل کتبی ADRیازده اقدام صفحه اول فرم به زبان ساده، و اینکه چه کسی و به چه زبانی فرم را به راننده میدهد.
- دستورالعمل کتبی راننده (ترجمه کامل، دوزبانه)متن کامل فرم چهارصفحهای: اقدامها، خطر هر برچسب و فهرست تجهیزات؛ برای چاپ و گذاشتن در کابین.
- کارت جیبی رانندهنسخه موبایل همان فرم با شمارههای اضطراری ایران که بدون اینترنت هم باز میشود.
- پشت تلفن چه بگوییمهشت دادهای که امدادگر لازم دارد و معنی دو عدد پلاک نارنجی.
- اگر رهگذر هستید، این کارها را نکنیداز تماشا و فیلم گرفتن تا جمع کردن سوخت؛ و درس تلخ نیشابور در بخش بالای آن.
- ERG چیستچه کسی آن را منتشر میکند، چهار بخش رنگی کتاب و حد کاربرد آن.
- ERG چطور کار میکنداز شماره UN به راهنمای نارنجی؛ راهنمای ۱۱۱ وقتی هیچ نشانهای نیست؛ مواد سبزرنگ.
- جدول سبز: منطقه جداسازی و منطقه اقدام حفاظتیتعریف نشت کوچک و بزرگ، روز و شب، و عواملی که فاصله را بزرگتر میکنند.
- تخلیه یا ماندن در ساختمانکی بیرون برویم و کی درها و پنجرهها را ببندیم و بمانیم.
- ۳۰ شماره UN پرکاربرد در ERG 2024شماره راهنما و فاصلهها برای سوختها، گازها، اسیدها و مواد شیمیایی رایج در ایران.
- شبیهساز حادثه: تانکر واژگونسه سناریو را قدم به قدم تمرین کنید: بنزین، آمونیاک و اسید سولفوریک.
- در دریا: طرحهای اضطراری EmSچرا ERG برای کشتی نیست و کد F و S در اظهارنامه دریایی یعنی چه.
- شمارههای اضطراری در ایران۱۲۵، ۱۱۵، ۱۱۰ و ۱۱۲، هر کدام با منبع؛ و نکته ۱۱۲ در ایران و اروپا.
- صاحب کالا و فورواردر پیش از حادثه چه باید آماده کننداسناد درست، تلفن اضطراری روی اسناد، SDS همراه بار و راننده آموزشدیده.
خلاصه جلسه
در حادثه کالای خطرناک سه کار بیش از هر چیز جان نجات میدهد: فاصله گرفتن در بالادست باد، خبر دادن فوری به آتشنشانی ۱۲۵ همراه با عددهای پلاک نارنجی، و دور نگه داشتن مردم. بقیه کار با نیروهای آموزشدیده است.
دستورالعمل کتبی (Instructions in writing) فرم چهارصفحهای ADR است (بند 5.4.3.4) که باید در کابین و دم دست باشد. حملکننده آن را پیش از سفر، به زبانی که هر عضو خدمه بفهمد، به راننده میدهد و راننده پیش از حرکت باید بداند چه باری دارد. صفحه اول یازده اقدام است: ترمز، خاموش کردن موتور و قطع باتری؛ دوری از هر منبع جرقه؛ خبر دادن به امداد با اطلاعات ماده؛ جلیقه و مثلث هشدار؛ اسناد حمل دم دست؛ ماندن در بالادست باد؛ خاموش کردن فقط آتش کوچک تایر، ترمز یا محفظه موتور؛ مقابله نکردن با آتش محفظه بار؛ جلوگیری از رسیدن نشتی به آب و فاضلاب اگر ایمن است؛ دور شدن و دور کردن دیگران؛ و درآوردن لباس آلوده. صفحههای دوم و سوم خطر هر برچسب را میگویند (مثلاً برای ماده واکنشدهنده با آب: «ماده ریختهشده را با پوشاندن خشک نگه دارید») و صفحه چهارم تجهیزات همراه را، از گوه چرخ و دو علامت هشدار تا ماسک فرار برای برچسبهای 2.3 و 6.1.
پشت تلفن، نام و شماره خودتان، محل دقیق، نوع حادثه، عددهای پلاک نارنجی، نوع و مقدار ظرف، باد و شیب، اماکن نزدیک و حال مصدومان را بگویید. عدد بالای پلاک نارنجی شماره شناسایی خطر است و عدد پایین شماره UN؛ هر دو را از دور بخوانید.
ERG 2024 راهنمای جیبی دولتهای کانادا، آمریکا و مکزیک برای نخستین امدادگر است و راهنمای رسمی ایران نیست. از شماره UN در صفحههای زرد (یا نام ماده در صفحههای آبی) به یکی از ۶۲ راهنمای نارنجی میرسید؛ اگر هیچ نشانهای نیست، راهنمای ۱۱۱. مادهای که سبز رنگ شده خطر سمی استنشاقی دارد یا در آب گاز سمی میسازد و فاصلهاش از جدول سبز میآید. «نشت کوچک» یعنی ۲۰۸ لیتر یا کمتر؛ فاصلههای شب بزرگترند. برای تانکر بنزین (راهنمای ۱۲۸) جداسازی فوری ۵۰ متر، تخلیه در نشت بزرگ دستکم ۳۰۰ متر در جهت باد و در آتش ۸۰۰ متر است. فاصلههای ERG فقط برای دقیقههای اول است و فرمانده صحنه آن را تغییر میدهد.
روی کشتی خدمه نمیتوانند دور شوند؛ کد IMDG به هر کالا یک کد EmS دوبخشی میدهد: طرح آتش (F-A تا F-J) و طرح نشت (S-A تا S-Z). این کد در اظهارنامه دریایی خواسته میشود و باید با ویرایش جاری بخواند.
شمارههای اضطراری ایران: آتشنشانی ۱۲۵، اورژانس ۱۱۵، پلیس ۱۱۰ و امداد و نجات هلال احمر ۱۱۲. اگر حادثه در کشوری عضو ADR مثل ترکیه رخ دهد، طرف درگیر باید حداکثر یک ماه بعد گزارش را به مرجع صلاحیتدار آن کشور برساند (بند 1.8.5.1).
واژههای کلیدی
| فارسی | انگلیسی | کوتهنوشت |
|---|---|---|
| دستورالعمل کتبی | Instructions in writing | |
| راهنمای واکنش اضطراری | Emergency Response Guidebook | ERG |
| فاصله جداسازی اولیه | Initial isolation distance | |
| منطقه اقدام حفاظتی | Protective action distance | |
| خطر سمی استنشاقی | Toxic inhalation hazard | TIH |
| طرحهای اضطراری کشتیهای حامل کالای خطرناک | Emergency Response Procedures for Ships Carrying Dangerous Goods | EmS |
| شماره شناسایی خطر (کد کملر) | Hazard identification number | HIN |
| بالادست باد | Upwind | |
| ماندن در ساختمان (پناه گرفتن در محل) | Shelter in place | |
| انفجار بخار مایع در حال جوشش | Boiling liquid expanding vapour explosion | BLEVE |
تمرین عملی
یک مثال ساختگی: ساعت ۲ بامداد در یک جاده بینشهری به کامیونی میرسید که واژگون شده است. از دور روی پلاک نارنجی آن میخوانید: بالا 33، پایین 1203. مایع روی آسفالت میریزد، آتشی نیست و باد از سمت شمال میوزد. یک روستا در جنوب جاده است.
- کجا میایستید و خودروی خودتان را چه میکنید؟
- به چه شمارهای زنگ میزنید و چه میگویید؟
- طبق ERG 2024 کدام راهنما و چه فاصلههایی؟ اگر تانکر آتش بگیرد چه؟
- اگر بهجای این تانکر، یک کامیون بستهای با بشکههای برچسب 4.3 زیر باران نشت کرده باشد، راننده طبق دستورالعمل کتبی چه میکند؟
پاسخ
- دور از تانکر، پیش از رسیدن به مایع یا بخار، در سمتی که باد از پشت شما به سوی حادثه میوزد؛ یعنی در شمال حادثه و ترجیحاً بالاتر از سطح جاده. موتور را خاموش کنید، سیگار نکشید و از میان مایع یا بخار با خودرو رد نشوید.
- ۱۲۵ (و اگر مصدوم هست ۱۱۵). نام و شماره خودتان، محل دقیق، «تانکر واژگون، نشت مایع، آتش نیست»، پلاک نارنجی «۳۳ و ۱۲۰۳»، باد از شمال، و اینکه روستایی در جنوب، یعنی در پاییندست باد، هست. عدد ۳۳ یعنی مایع بسیار آتشگیر و UN 1203 یعنی بنزین.
- راهنمای ۱۲۸: جداسازی فوری دستکم ۵۰ متر در همه جهتها؛ در نشت بزرگ، تخلیه اولیه دستکم ۳۰۰ متر در جهت باد، یعنی به سوی روستا؛ اگر تانکر آتش بگیرد ۸۰۰ متر در همه جهتها. چون شب است، هوا کمتر مخلوط میشود؛ تصمیم نهایی با فرمانده صحنه است.
- همان اقدامهای کلی (ترمز، موتور، خبر دادن، بالادست باد و دور کردن مردم) بهعلاوه راهنمایی برچسب 4.3: «در تماس با آب خطر آتشسوزی و انفجار دارد؛ ماده ریختهشده را با پوشاندن روی آن خشک نگه دارید.» روی آن آب نپاشید.
آزمونک جلسه
این دوره و گواهی پایان آن آموزشی است و جایگزین گواهینامه رسمی راننده ADR، گواهی آموزش IMDG/IATA یا هیچ مجوز قانونی نیست. برای حمل واقعی، متن رسمی مقررات و دستور مرجع صالح ملاک است.