هر بند مقررات کالای خطرناک پشتش حادثهای دارد. این جلسه پنج حادثه را فقط از روی آنچه گزارشهای رسمی و رسانههای معتبر گفتهاند مرور میکند. هدف سرزنش نیست؛ هدف این است که بدانیم کدام کار کوچک هر حلقه جلوی تکرار را میگیرد. نام شرکتها را نمیآوریم و فراتر از یافتههای رسمی داوری نمیکنیم.
قطار نیشابور، ۲۹ بهمن ۱۳۸۲. ۵۱ واگن باری حامل گوگرد، سوخت، کود شیمیایی و پنبه از ایستگاه ابومسلم بیلوکوموتیو به راه افتادند، حدود ۲۰ کیلومتر سرازیر شدند، نزدیک ایستگاه خیام از ریل خارج شدند و آتش گرفتند. ساعت ۹:۳۷ صبح، وقتی آتش مهارشده به نظر میرسید و مردم و مسئولان نزدیک بودند، انفجار رخ داد؛ آمار اعلامشده حدود ۳۰۰ جانباخته و حدود ۴۶۰ زخمی است. سازمان بازرسی کل کشور بسته نشدن درست ترمزهای دستی، آگاه نشدن آتشنشانان از بار و برداشتن حصار حفاظتی را از عوامل حادثه دانست.
بندر شهید رجایی، ۶ اردیبهشت ۱۴۰۴. آتشسوزی و انفجار در محوطه کانتینری بندر؛ به گفته مقامهای استان هرمزگان ۷۰ نفر جان باختند و بیش از ۱۰۰۰ نفر زخمی شدند. کمیته بررسی علل حادثه «قصور در رعایت اصول ایمنی» را محرز دانست و گفت «خلافاظهاری در برخی موارد» وجود داشته است. نام ماده، شماره UN و مقدار آن در گزارش رسمی منتشرشدهای نیامده است، پس کلاسی برای آن نمینویسیم. گزارش کارشناسی قضایی هنوز قابل اعتراض است و رأی نهایی دادگاه نیست.
بندر بیروت، ۱۴ مرداد ۱۳۹۹. حدود ۲۷۵۰ تن نیترات آمونیوم که از سال ۲۰۱۴ در یک انبار بندر مانده بود، کنار نفت سفید، مواد آتشبازی و فتیله انفجاری، پس از آتشسوزی منفجر شد؛ طبق دیدهبان حقوق بشر ۲۱۸ نفر کشته شدند. به آتشنشانان اعزامی گفته شده بود انبار «فقط مواد آتشبازی» دارد.
بندر تیانجین، ۲۱ مرداد ۱۳۹۴. طبق گزارش رسمی، نیتروسلولز ماده مرطوبکنندهاش را از دست داد، در گرما خودبهخود آتش گرفت و آتش به ۸۰۰ تن نیترات آمونیوم رسید. ۱۶۵ نفر جان باختند و ۸ نفر مفقود شدند؛ ۹۹ نفر از جانباختگان آتشنشان بودند. انبار بسیار بیش از ظرفیت کار میکرد و کارکنان حاضر نمیدانستند چه میسوزد.
بارسکون، ۳۰ اردیبهشت ۱۳۷۷. کامیون حامل سیانید سدیم (UN 1689) در جاده کوهستانی به رودخانه افتاد و حدود ۱٫۷ تا ۱٫۸ تن سیانید وارد آب شد. حدود پنج ساعت به مردم خبر داده نشد و پیام نخست ناقص بود.
با سپاس از آتشنشانان. در نیشابور، بیروت و تیانجین، آتشنشانان و امدادگران از نخستین جانباختگان بودند. بهترین سپاس از آنها این است که بدانند با چه چیزی روبهرو هستند.
پنج درس مشترک: کالا را با نام واقعی و شماره UN اظهار کنید؛ اطلاعات بار را به امدادگر برسانید (فهرست قطار، دستورالعمل کتبی، فهرست انبار)؛ وسیله را ایمن متوقف کنید؛ کالای ناسازگار را جدا و مقدار هر انبار را در حد طراحی نگه دارید؛ و فاصله بگیرید، نه تماشا. آتشی که خاموش به نظر میرسد ممکن است هنوز خطرناک باشد.
واژههای کلیدی
فارسی
انگلیسی
کوتهنوشت
حادثه کالای خطرناک
Dangerous goods incident
DG incident
حادثه مواد خطرناک
Hazardous materials incident
HAZMAT
نیترات آمونیوم
Ammonium nitrate
AN
نیتروسلولز
Nitrocellulose
سیانید سدیم
Sodium cyanide
ترمز دستی و کفشک
Handbrake and wheel chock
مدیر زیرساخت ریلی
Railway infrastructure manager
برنامه اضطراری داخلی
Internal emergency plan
کالای متروکه (مانده در بندر)
Abandoned cargo
اظهار نادرست کالا
Misdeclaration
تمرین عملی
یک مثال ساختگی، نه یک رویداد واقعی: در یک انبار بندری فرضی، شما مسئول ایمنی تازه هستید و در بازدید اول اینها را میبینید:
بیست بشکه کالای مانده با برچسب کلاس 5.1 (اکسیدکننده) که دو سال است صاحبش برای ترخیص کالا اقدام نکرده، کنار پالتهای روغن موتور.
فهرست موجودی انبار فقط در رایانه دفتر است و آتشنشانی بندر نسخهای از آن ندارد.
چند کانتینر با برچسب 4.1 در تابستان زیر آفتاب مستقیم ماندهاند.
در یکی از بلوکها مقدار کالا بیش از سقف مجوز آن است.
برای هر مورد بگویید کدام حادثه این جلسه همین الگو را نشان داد و چه اقدامی پیشنهاد میکنید.
پاسخ
الگوی بیروت: کالای خطرناک مانده، اکسیدکننده کنار سوخت. پیشنهاد: انتقال به بلوک جدا و دور از مواد سوختنی، و پیگیری فوری تعیین تکلیف کالای مانده (صادرات مجدد، فروش به مصرفکننده مجاز یا امحای کنترلشده). در بخش بندر شهید رجایی هم گزارش کارشناسی قضایی (که هنوز رأی نهایی نیست) از نگهداری طولانیمدت مواد خطرناک و «تعلل در ترخیص کالا بعد از مهلت قانونی» گفتهاند.
الگوی بیروت و تیانجین: آتشنشانان نمیدانستند در انبار چیست. پیشنهاد: فهرست بهروز هر بلوک (چه کالایی، چه مقدار، کجا) در دست آتشنشانی بندر.
الگوی تیانجین: نیتروسلولز در گرما خشک شد و خودبهخود آتش گرفت. پیشنهاد: نگهداری کالای حساس به دما در سایه و دور از گرما، پایش دما و رطوبت، و خواندن بخش ۷ و ۱۰ برگه SDS.
الگوی تیانجین: موجودی برخی مواد دهها برابر ظرفیت طراحی بود. پیشنهاد: کم کردن موجودی تا سقف مجوز، پیش از پذیرش بار تازه.
آزمونک جلسه
آزمونک تمرینی است: هر چند بار خواستید تکرار کنید. نمره قبولی ۷۰٪؛ بهترین نمره شما نگه داشته میشود.
مهمان هستید؟ پیشرفت، نمره، نشانه و یادداشت فعلاً فقط در همین مرورگر نگه داشته میشود؛ با عضویت رایگان آن را در حساب خود نگه دارید.
این دوره و گواهی پایان آن آموزشی است و جایگزین گواهینامه رسمی راننده ADR، گواهی آموزش IMDG/IATA یا هیچ مجوز قانونی نیست. برای حمل واقعی، متن رسمی مقررات و دستور مرجع صالح ملاک است.