دانشنامه حمل · کالای خطرناک
آموزش و گواهینامه راننده کالای خطرناک (ADR)
رانندهای که در کشورهای عضو ADR کالای خطرناک میبرد، باید «گواهینامه آموزشی راننده ADR» داشته باشد: کارتی پلاستیکی که پس از یک دوره پایه دستکم ۱۸ جلسهای و قبولی در آزمون داده میشود و پنج سال اعتبار دارد. برای تانکر، مواد منفجره (کلاس ۱) و مواد پرتوزا (کلاس ۷) دوره تخصصی جداگانه لازم است. خود کامیون هم باید کپسول آتشنشانی و تجهیزات مشخصی همراه داشته باشد و تانکرها گواهی تأیید ADR بگیرند. در این صفحه همه این عددها را با متن ADR 2025 تطبیق دادهایم و یک چکلیست تعاملی برای کامیون شما ساختهایم.
نامها و معادلها
- نام فارسی
- گواهینامه آموزشی راننده کالای خطرناک، کارت ADR راننده، گواهی دوره ADR، گواهی تأیید خودرو حمل کالای خطرناک، کد محدودیت تونل
- نام رسمی انگلیسی
- ADR driver training certificate, Basic training course, Specialization training course (tanks, Class 1, Class 7), Refresher training, Certificate of approval (ADR approval) for vehicles, Tunnel restriction code, Tunnel category
- علامت اختصاری
- ADR 8.2, ADR 9.1.3, FL, AT, EX/II, EX/III, MEMU, DGSA (مشاور ایمنی)
- در بازار به آن میگویند
- کارت ای دی آر، گواهینامه ADR، مدرک ADR راننده، دوره ADR، کارت ADR ترکیه، وسایل ایمنی کامیون مواد خطرناک، کپسول کامیون حمل سوخت، کد تونل D/E
گواهینامه آموزشی راننده ADR چیست
گواهینامه آموزشی راننده ADR مدرکی است که مرجع صلاحیتدار یک کشور عضو موافقتنامه ADR کالای خطرناک به راننده میدهد تا نشان دهد او در دوره آموزشی مصوب شرکت کرده و در آزمون مقررات ویژه حمل کالای خطرناک قبول شده است (ADR بند 8.2.1.1). این کارت جدا از گواهینامه رانندگی است: گواهینامه رانندگی اجازه راندن کامیون را میدهد و کارت ADR اجازه بردن بار خطرناک را. اعتبار کارت پنج سال است و در همه کشورهای عضو پذیرفته میشود (بند 8.2.1.6).
ایران عضو ADR نیست، ولی ترکیه، آذربایجان، ارمنستان، گرجستان، روسیه، قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان و ازبکستان عضوند (فهرست امضاکنندگان در سازمان ملل، ۵۵ عضو، دریافت ۲۸ آبان ۱۴۰۵). پس کامیونی که از بازرگان یا آستارا با بار خطرناک وارد ترکیه یا آذربایجان میشود، از مرز به بعد باید راننده دارای کارت ADR، تجهیزات ADR و در صورت تانکر بودن، گواهی تأیید ADR داشته باشد. کارت داخلی ایران و تفاوت آن با کارت ADR را در صفحه کارت حمل مواد خطرناک رانندگان توضیح دادهایم.
چه کسی به این کارت نیاز دارد
- هر رانندهای که کالای خطرناک میبرد باید دوره پایه را بگذراند (بند 8.2.1.2).
- راننده تانکر: اگر مخزن ثابت یا جداشدنی بیش از ۱ مترمکعب باشد، یا مجموع ظرفیت خودروی باتریدار بیش از ۱ مترمکعب، یا هر تانککانتینر، مخزن قابل حمل یا MEGC روی محفظه حمل بیش از ۳ مترمکعب، دوره تخصصی تانک هم لازم است (بند 8.2.1.3).
- راننده کلاس ۱ و کلاس ۷: برای مواد منفجره (جز بخش 1.4 گروه سازگاری S) و مواد پرتوزا دوره تخصصی جداگانه لازم است (بند 8.2.1.4).
- استثناها: اگر مقدار بار زیر سقف «معافیت ۱۰۰۰ امتیاز» بند 1.1.3.6 باشد (مثلاً حداکثر ۳۳۳ لیتر یا کیلوگرم برای رده حمل ۲ و ۱۰۰۰ برای رده ۳)، بیشتر الزامات بخش ۸ از جمله کارت راننده لازم نیست و فقط آموزش آگاهیبخش بند 8.2.3 و یک کپسول ۲ کیلویی میماند (بند 1.1.3.6.2). برای بستههای پرتوزای کمخطر هم مقررات ویژه S5 و S12 بخشی از این الزام را برمیدارند.
- دیگر کارکنان (کارمند فرستنده، بارگیر، کارمند شرکت حمل و فورواردر) کارت راننده نمیخواهند، ولی طبق بند 8.2.3 و فصل 1.3 باید آموزش متناسب با وظیفه خود ببینند. وظایف هر طرف را در وظایف هر طرف در حمل کالای خطرناک ببینید.
دورهها: پایه، تانک، کلاس ۱ و کلاس ۷
آموزش ADR از درس نظری و تمرین عملی فردی تشکیل میشود و دانش راننده در آزمون سنجیده میشود (بند 8.2.2.1). هر «واحد آموزشی» ۴۵ دقیقه است و معمولاً بیش از هشت واحد در یک روز مجاز نیست (بندهای 8.2.2.3.6 و 8.2.2.3.7). کمترین مدت بخش نظری دورههای اولیه طبق بند 8.2.2.4.1:
| دوره | کمترین واحد آموزشی نظری (۴۵ دقیقهای) | آزمون دوره اولیه | آزمون پس از دوره بازآموزی |
|---|---|---|---|
| دوره پایه (Basic) | ۱۸ واحد + واحدهای تمرین عملی | دستکم ۲۵ پرسش کتبی، ۴۵ دقیقه | دستکم ۱۵ پرسش، ۳۰ دقیقه |
| تخصصی تانک (Tanks) | ۱۲ واحد + واحدهای تمرین عملی | دستکم ۱۵ پرسش، ۳۰ دقیقه | دستکم ۱۰ پرسش، ۲۰ دقیقه |
| تخصصی کلاس ۱ (مواد منفجره) | ۸ واحد | دستکم ۱۵ پرسش، ۳۰ دقیقه | دستکم ۱۰ پرسش، ۲۰ دقیقه |
| تخصصی کلاس ۷ (مواد پرتوزا) | ۸ واحد | دستکم ۱۵ پرسش، ۳۰ دقیقه | دستکم ۱۰ پرسش، ۲۰ دقیقه |
دورهها را میتوان یکجا و بهصورت «دوره جامع» در یک مرکز برگزار کرد (بند 8.2.2.3.1). مرجع صلاحیتدار هم میتواند دوره پایه یا تانکِ محدود به چند ماده یا چند کلاس را تأیید کند؛ ولی دارنده دوره محدود حق شرکت در دوره تخصصی کلاس ۱ و ۷ را ندارد و محدودیت باید روی کارت نوشته شود (بندهای 8.2.1.2 و 8.2.2.8.1).
سرفصلهای دوره پایه (بند 8.2.2.3.2)
دوره پایه دستکم این ۱۵ موضوع را دارد؛ ترجمه از ماست:
- الزامات کلی حمل کالای خطرناک؛
- انواع اصلی خطر (۹ کلاس کالای خطرناک)؛
- حفاظت از محیط زیست در کنترل جابهجایی پسماندها؛
- اقدامات پیشگیرانه و ایمنی متناسب با هر نوع خطر؛
- کار پس از حادثه: کمکهای اولیه، ایمنی جاده، کار با وسایل حفاظتی و دستورالعمل کتبی؛
- علامتگذاری، برچسب، پلاکارد و پلاک نارنجی کامیون حمل مواد خطرناک؛
- آنچه راننده باید و نباید بکند؛
- هدف و طرز کار تجهیزات فنی خودرو؛
- ممنوعیت بارگیری مختلط در یک خودرو یا کانتینر؛
- احتیاطها در بارگیری و تخلیه؛
- اطلاعات کلی درباره مسئولیت مدنی؛
- حمل چندوجهی؛
- جابهجایی و چیدمان بستهها؛
- محدودیت عبور از تونل و رفتار در تونل (پیشگیری، ایمنی، اقدام در آتشسوزی)؛
- آگاهی امنیتی (فصل 1.10).
دوره تانک به رفتار خودرو در جاده و جابهجایی بار مایع، الزامات ویژه خودرو، سامانههای پرکردن و تخلیه و گواهی تأیید و علامتگذاری تانک میپردازد (بند 8.2.2.3.3). دوره کلاس ۱ خطرهای ویژه مواد منفجره و آتشبازی و قواعد بارگیری مختلط آنها را درس میدهد (بند 8.2.2.3.4) و دوره کلاس ۷ خطر پرتو یونساز، بستهبندی، جابهجایی و اقدام ویژه در حادثه پرتوزا را (بند 8.2.2.3.5).
آزمون
آزمون کتبی یا ترکیب کتبی و شفاهی است و زیر نظر مراقب برگزار میشود. مرجع صلاحیتدار یک «بانک پرسش» از سرفصلهای بالا میسازد و پرسشها از آن انتخاب میشوند؛ داوطلب نباید پیش از آزمون پرسشهای انتخابشده را بداند (بندهای 8.2.2.7.1.3 تا 8.2.2.7.1.7). آزمون الکترونیکی هم با شرطهای بند 8.2.2.7.1.8 مجاز است. آزمون دوره تخصصی فقط پس از آزمون پایه و گذراندن دوره تخصصی برگزار میشود (بند 8.2.2.7.2.1). برای تمرین، سوالات آزمون حمل مواد خطرناک ما را امتحان کنید.
اعتبار پنجساله و تمدید
طبق بند 8.2.2.8.2 اعتبار کارت پنج سال از روز قبولی در آزمون اولیه پایه یا جامع است. برای تمدید، راننده باید دوره بازآموزی (دستکم دو روز برای دوره جامع، یا نصف مدت دوره اولیه مربوط) را بگذراند و در آزمون قبول شود (بند 8.2.2.5.2):
- اگر در ۱۲ ماه آخر اعتبار قبول شود: کارت تازه پنج سال اعتبار دارد که از تاریخ پایان کارت قبلی شروع میشود؛ یعنی چیزی از دست نمیرود.
- اگر زودتر از ۱۲ ماه آخر قبول شود: پنج سال تازه از روز قبولی در آزمون بازآموزی شمرده میشود.
- اضافه کردن تخصص (مثلاً تانک) در میانه اعتبار، تاریخ پایان کارت را عوض نمیکند؛ تخصص تا همان تاریخ معتبر است.
- راننده میتواند به جای بازآموزی، دوره و آزمون اولیه را دوباره بگذراند (بند 8.2.2.5.3).
پس از تاریخ پایان، کارت اعتبار ندارد
ADR مهلت اضافهای پس از پایان اعتبار نمیدهد. رانندهای که کارتش منقضی شده، حتی یک روز، در کشور عضو ADR راننده بدون کارت حساب میشود. تاریخ خانه ۸ کارت را پیش از هر سفر خارجی چک کنید و بازآموزی را در ۱۲ ماه آخر بگذرانید.
نمونه کارت راننده ADR (بند 8.2.2.8.5)
کارت باید به اندازه کارت بانکی (ISO 7810 ID-1)، از جنس پلاستیک، سفید با نوشته سیاه و دارای یک نشان امنیتی مانند هولوگرام، چاپ فرابنفش یا طرح گیوشه باشد (بند 8.2.2.8.3). به زبان کشور صادرکننده نوشته میشود و اگر آن زبان انگلیسی، فرانسوی یا آلمانی نباشد، عنوان کارت، عنوان خانه ۸ و عنوانهای پشت کارت باید به یکی از این سه زبان هم بیاید (بند 8.2.2.8.4). کشورهای عضو نمونه کارت ملی خود را به دبیرخانه UNECE میفرستند تا در سایت آن منتشر شود (بند 8.2.2.8.6). نقشه زیر را خودمان بر پایه نمونه رسمی کشیدهایم و همه دادههای آن ساختگی است؛ روی هر خانه بزنید:
- 1. CERTIFICATE No.: شماره کارت؛ مرجع صادرکننده آن را در دفتر کارتهای معتبر ثبت میکند (ADR بند 1.10.1.6) تا پلیس بتواند استعلام کند.
- 2. SURNAME: نام خانوادگی دارنده، همانطور که در گذرنامه یا کارت شناسایی آمده است.
- 3. OTHER NAME(S): نام یا نامهای کوچک.
- 4. DATE OF BIRTH: تاریخ تولد به شکل روز/ماه/سال میلادی.
- 5. NATIONALITY: تابعیت دارنده؛ کارت را کشور محل صدور میدهد، نه کشور تابعیت.
- 6. DRIVER SIGNATURE: امضای راننده.
- 7. ISSUING BODY: مرجع صلاحیتدار صادرکننده (یا سازمانی که آن مرجع به رسمیت شناخته است).
- 8. VALID TO: تاریخ پایان اعتبار؛ پنج سال پس از قبولی در آزمون اولیه (ADR بند 8.2.2.8.2). عنوان این خانه باید به انگلیسی، فرانسوی یا آلمانی هم باشد.
- 9. TANKS: کلاسها یا شمارههای UN که دارنده مجاز است در تانک ببرد؛ فقط با دوره تخصصی تانک پر میشود.
- 10. OTHER THAN TANKS: کلاسها یا شمارههای UN مجاز برای حمل غیر تانک (بسته، فله). در این نمونه کلاس ۱ و ۷ نیامده چون دارنده دوره تخصصی آنها را نگذرانده است.
گواهی تأیید ADR برای خودرو (بند 9.1.3)
همه کامیونهای حامل کالای خطرناک گواهی ویژه نمیخواهند. یادداشت بند 9.1.2 میگوید جز خودروهای EX/II، EX/III، FL، AT و MEMU، برای بقیه گواهی تأیید لازم نیست و همان مقررات ایمنی عمومی کشور ثبت کافی است. تعریف این پنج نوع در بند 9.1.1.2:
| نوع خودرو | برای چه باری | نمونه در کار ما |
|---|---|---|
| FL | مایع با نقطه اشتعال حداکثر ۶۰ درجه (جز گازوئیل استاندارد EN 590 و نفت گاز UN 1202) یا گاز قابل اشتعال در تانک ثابت یا جداشدنی بیش از ۱ مترمکعب یا تانککانتینر و مخزن قابل حمل بیش از ۳ مترمکعب؛ خودروی باتریدار گاز قابل اشتعال بیش از ۱ مترمکعب؛ پراکسید هیدروژن بیش از ۶۰ درصد (UN 2015) در تانک | تانکر بنزین، تانکر متانول، تانکر گاز مایع |
| AT | هر تانکر دیگر (غیر از FL، EX/III و MEMU) با همان آستانههای ظرفیت؛ خودروی باتریدار غیر FL بیش از ۱ مترمکعب | تانکر اسید سولفوریک، تانکر سود سوزآور، تانکر گازوئیل |
| EX/II و EX/III | مواد و اشیای منفجره کلاس ۱؛ نوع لازم به مقدار و بخش خطر بستگی دارد | حمل مواد منفجره معدنی |
| MEMU | واحد سیار تولید مواد منفجره (Mobile Explosives Manufacturing Unit) | خودروی ساخت مواد انفجاری در محل معدن |
گواهی تأیید را مرجع صلاحیتدار کشور محل ثبت خودرو پس از بازرسی صادر میکند و دیگر کشورهای عضو آن را میپذیرند (بندهای 9.1.3.1 و 9.1.3.2). کاغذ آن A4، سفید با یک نوار مورب صورتی است (بند 9.1.3.3). اعتبار گواهی حداکثر یک سال پس از بازرسی فنی پیش از صدور است و خودرو بعد از تاریخ پایان، تا گواهی تازه نگیرد، حق حمل کالای خطرناک ندارد (بند 9.1.3.4). این خودروها هر سال در کشور ثبت بازرسی فنی میشوند (بند 9.1.2.3). گواهی تأیید خودرو و کارت راننده باید در کابین باشند (بند 8.1.2.2) و دستورالعمل کتبی هم در دسترس (بند 8.1.2.3). در ایران هم آییننامه داخلی (ماده ۳۱) برای خودروی حامل مواد خطرناک «گواهینامه تأیید صلاحیت» با اعتبار یک سال میخواهد.
کپسول آتشنشانی کامیون (بند 8.1.4)
جدول بند 8.1.4.1 کمترین تجهیزات اطفای حریق را برای هر محفظه حمل بر اساس «بیشینه جرم مجاز» آن تعیین میکند. ظرفیتها برای پودر خشک است (یا ماده دیگری با توان معادل) و کپسولها باید برای آتشهای رده A، B و C مناسب باشند:
| بیشینه جرم مجاز محفظه حمل | کمترین تعداد کپسول | کمترین ظرفیت کل | کپسول مناسب آتش موتور یا کابین (دستکم یکی) | کپسول اضافه (دستکم یکی) |
|---|---|---|---|---|
| تا ۳٫۵ تن | ۲ | ۴ کیلوگرم | ۲ کیلوگرم | ۲ کیلوگرم |
| بیش از ۳٫۵ تا ۷٫۵ تن | ۲ | ۸ کیلوگرم | ۲ کیلوگرم | ۶ کیلوگرم |
| بیش از ۷٫۵ تن | ۲ | ۱۲ کیلوگرم | ۲ کیلوگرم | ۶ کیلوگرم |
- برای بار زیر سقف 1.1.3.6 فقط یک کپسول ۲ کیلویی پودری کافی است (بند 8.1.4.2).
- کپسول باید مناسب خودرو و مطابق استاندارد EN 3-7 باشد و ماده آن در کابین یا زیر گرما گاز سمی ندهد؛ اگر موتور سامانه اطفای ثابت داشته باشد، کپسول دستی لازم نیست برای آتش موتور مناسب باشد (بند 8.1.4.3).
- هر کپسول پلمپی دارد که نشان میدهد استفاده نشده، و علامت انطباق با استاندارد و تاریخ (ماه و سال) بازرسی بعدی یا پایان عمر مجاز (بند 8.1.4.4). در طول سفر این تاریخ نباید گذشته باشد (بند 8.1.4.5).
- کپسولها باید در دسترس خدمه نصب شوند و از باران و آفتاب محافظت شوند (بند 8.1.4.5). خدمه باید طرز کار با آنها را بدانند (بند 8.3.2).
- برای مواد عفونی (کلاس 6.2) مقررات ویژه S3 ستونهای ۲، ۳ و ۵ جدول را برمیدارد و فقط کپسول ۲ کیلویی مناسب موتور یا کابین میماند.
تجهیزات کامیون و خدمه (بند 8.1.5)
تجهیزات بر اساس شماره برچسب کالاهای بارشده انتخاب میشوند و شماره برچسبها از روی سند حمل معلوم است (بند 8.1.5.1):
| وسیله | تعداد | چه وقت | بند ADR |
|---|---|---|---|
| گوه چرخ متناسب با جرم خودرو و قطر چرخ | یکی برای هر خودرو (کشنده و یدک هر کدام یکی) | همیشه | 8.1.5.2 |
| دو علامت هشدار ایستا (مثلث یا مخروط ایستاده) | ۲ | همیشه | 8.1.5.2 |
| مایع شستشوی چشم | ۱ | جز وقتی همه برچسبها از ۱، 1.4، 1.5، 1.6، 2.1، 2.2 یا 2.3 باشند | 8.1.5.2، پانویس ۲ |
| جلیقه شبنما (مثلاً طبق EN ISO 20471) | برای هر نفر خدمه | همیشه | 8.1.5.2 |
| چراغ دستی بدون سطح فلزی جرقهزا | برای هر نفر خدمه | همیشه | 8.1.5.2 و 8.3.4 |
| یک جفت دستکش محافظ | برای هر نفر خدمه | همیشه | 8.1.5.2 |
| محافظ چشم (عینک ایمنی) | برای هر نفر خدمه | همیشه | 8.1.5.2 |
| ماسک فرار اضطراری (مثلاً فیلتر ترکیبی گاز و گرد A1B1E1K1-P1 یا A2B2E2K2-P2) | برای هر نفر خدمه | برچسب 2.3 یا 6.1 (اصلی یا فرعی) | 8.1.5.3 |
| بیلچه، درپوش آبراهه (drain seal) و ظرف جمعآوری | از هر کدام یکی | جامد و مایع با برچسب ۳، 4.1، 4.3، ۸ یا ۹ | 8.1.5.3، پانویس ۴ |
همین فهرست در صفحه آخر دستورالعمل کتبی ADR هم آمده و در کارت جیبی راننده بدون اینترنت در دسترس است. فهرست آییننامه داخلی ایران (ماده ۴۳) کمی فرق دارد: چکمه لاستیکی، لباس سراسری ضدآب و بطری آب هم دارد، ولی گوه چرخ و علامت هشدار در آن نیست؛ مقایسه را در صفحه کارت حمل مواد خطرناک ببینید.
کامیونت را چک کن
جرم کامیون، تعداد خدمه و برچسبهای بار را انتخاب کنید تا فهرست کپسولها و تجهیزات لازم با شماره بند ADR ساخته شود؛ هر چه دارید تیک بزنید تا کمبودها معلوم شود.
برای ساختن فهرست، جاوااسکریپت مرورگر باید روشن باشد؛ همین قواعد در جدولهای بالای این بخش آمده است.
کدهای تونل A تا E (بندهای 1.9.5 و 8.6)
کشورهای عضو ADR هر تونل جادهای را در یکی از پنج رده A تا E میگذارند. معیار، سه خطر بزرگ در تونل است: انفجار، رهاشدن گاز یا مایع فرّار سمی، و آتشسوزی (بند 1.9.5.2.1). رده A یعنی بدون محدودیت و رده E یعنی سختگیرترین؛ یک تونل میتواند در ساعتها یا روزهای مختلف رده متفاوت داشته باشد (بند 1.9.5.1). رده تونل با تابلوی ممنوعیت ورود خودروی حامل کالای خطرناک و یک صفحه زیرین با حرف B، C، D یا E نشان داده میشود و تونل رده A تابلو ندارد (بند 8.6.2).
| رده تونل | چه چیزی محدود است (بند 1.9.5.2.2) |
|---|---|
| A | بدون محدودیت |
| B | کالایی که ممکن است انفجار بسیار بزرگ بدهد |
| C | موارد B + انفجار بزرگ یا رهاشدن بزرگ مواد سمی |
| D | موارد C + آتشسوزی بزرگ |
| E | همه کالاهای خطرناک، جز آنهایی که در ستون (15) علامت «(-)» دارند؛ و محمولههای مقدار محدود (LQ) بیش از ۸ تن |
کد تونل کالا: ستون (15) جدول A و سند حمل
در مقابل، هر کالا در ستون (15) جدول A فصل 3.2 یک «کد محدودیت تونل» دارد که در پایین خانه و داخل پرانتز چاپ شده است، مثلاً (D/E) برای بنزین UN 1203 (بند 8.6.3.1). کد را در جستوجوی شماره UN ما هم میبینید. اگر مسیر از تونل محدودشده بگذرد، فرستنده باید این کد را با حروف بزرگ و در پرانتز بلافاصله پس از گروه بستهبندی در سند حمل بنویسد، مثل UN 1230 METHANOL, 3 (6.1), II, (D/E) (بند 5.4.1.1.1 (k)؛ اسناد حمل کالای خطرناک). اگر چند کالا با کدهای مختلف بار باشد، سختگیرترین کد برای کل بار حساب میشود (بند 8.6.3.2).
کد دوبخشی مثل D/E یعنی: بخش اول برای حمل در تانک (یا در برخی کدها فله) و بخش دوم برای بقیه حملها. پس تانکر بنزین از تونلهای D و E نمیگذرد، ولی کامیون بشکهای بنزین فقط از تونل E منع میشود (جدول بند 8.6.4). کدهای B1000C و C5000D برای مواد منفجره به جرم خالص ماده منفجره وابستهاند. محدودیت تونل فقط برای محفظه حملی است که پلاک نارنجی لازم دارد؛ بار معاف طبق 1.1.3 (از جمله زیر سقف 1.1.3.6) مشمول نیست؛ و محفظه حملی که علامت مقدار محدود بند 3.4.13 لازم دارد (بار LQ بیش از ۸ تن)، فقط از تونلهای رده E منع میشود (بندهای 1.9.5.3.6 و 8.6.3.3). روی رده تونل بزنید تا ببینید کدام بارها از آن میگذرند:
| بار | کد تونل | رده A | رده B | رده C | رده D | رده E |
|---|---|---|---|---|---|---|
| تانکر بنزین UN 1203 | (D/E) | ✓ | ✓ | ✓ | ✗ | ✗ |
| بنزین در بشکه UN 1203 | (D/E) | ✓ | ✓ | ✓ | ✓ | ✗ |
| تانکر گاز مایع (LPG) UN 1075 | (B/D) | ✓ | ✗ | ✗ | ✗ | ✗ |
| سیلندر گاز مایع UN 1075 | (B/D) | ✓ | ✓ | ✓ | ✗ | ✗ |
| تانکر آمونیاک بیآب UN 1005 | (C/D) | ✓ | ✓ | ✗ | ✗ | ✗ |
| تانکر پراکسید هیدروژن بیش از ۶۰٪ UN 2015 | (B/E) | ✓ | ✗ | ✗ | ✗ | ✗ |
| متانول در بشکه UN 1230 | (D/E) | ✓ | ✓ | ✓ | ✓ | ✗ |
| اسید سولفوریک در IBC UN 1830 | (E) | ✓ | ✓ | ✓ | ✓ | ✗ |
| باتری لیتیومیون داخل تجهیزات UN 3481 | (E) | ✓ | ✓ | ✓ | ✓ | ✗ |
| باروت بیدود، ۳۰۰۰ کیلوگرم جرم خالص منفجره UN 0161 | (C5000D) | ✓ | ✓ | ✓ | ✗ | ✗ |
| ماده زیانآور برای محیط زیست، مایع UN 3082 | (-) | ✓ | ✓ | ✓ | ✓ | ✓ |
در ایران چه خبر است
ایران عضو ADR نیست؛ پس کارتی که در ایران صادر میشود، «گواهی صادرشده از طرف یک کشور عضو» به معنای بند 8.2.1.6 نیست و کشورهای عضو موظف به پذیرش آن نیستند. در جادههای داخل کشور «آییننامه اجرایی حمل و نقل جادهای مواد خطرناک» حاکم است که در ۲۲ اسفند ۱۳۸۰ در هیئت وزیران تصویب و با شماره 44870/ت22029هـ در ۲۷ اسفند ۱۳۸۰ ابلاغ شد. ماده ۴۲ آن برای رانندگان تانکرهای بیش از ۱۰۰۰ لیتر، تانککانتینرهای بیش از ۳۰۰۰ لیتر و خودروهای با وزن ناخالص بیش از ۳۵۰۰ کیلوگرم «تأییدیه ویژه» میخواهد. شرایط، دوره آموزشی و استعلام این کارت داخلی را در کارت (گواهینامه) حمل مواد خطرناک رانندگان نوشتهایم. برای کامیونی که بار خطرناک را به ترکیه، قفقاز، روسیه یا آسیای مرکزی میبرد، قبل از بارگیری بپرسید راننده کارت ADR معتبر دارد یا نه؛ اگر ندارد، بار باید در مرز به راننده و کامیون دارای گواهی ADR منتقل شود یا مسیر دیگری انتخاب شود.
برای صاحب کالا: چه چیزی را پیش از بارگیری بپرسید
- کپی کارت ADR راننده (خانه ۸: تاریخ اعتبار؛ پشت کارت: کلاسهای مجاز برای تانک و غیر تانک).
- برای تانکر: کپی گواهی تأیید ADR خودرو (FL یا AT) با تاریخ اعتبار.
- تعداد و تاریخ بازرسی کپسولها و فهرست تجهیزات بند 8.1.5 متناسب با برچسبهای بار شما.
- مسیر: آیا از تونل محدودشده میگذرد؟ اگر بله، کد تونل باید در سند حمل باشد.
اگر کامیون در مرز به دلیل نداشتن کارت یا تجهیزات متوقف شود، هزینه توقف و انتقال بار معمولاً میان حملکننده و صاحب کالا دعوا میشود؛ این موارد را در قرارداد حمل روشن کنید.
پرسشهای رایج
گواهینامه ADR راننده چند سال اعتبار دارد؟
پنج سال از روز قبولی در آزمون اولیه پایه یا جامع (ADR بند 8.2.2.8.2). اگر راننده بازآموزی و آزمون را در ۱۲ ماه آخر اعتبار بگذراند، پنج سال تازه از تاریخ پایان کارت قبلی شروع میشود؛ اگر زودتر، از روز قبولی.
دوره ADR راننده چند ساعت است؟
دوره پایه دستکم ۱۸ واحد آموزشی نظری ۴۵ دقیقهای بهعلاوه تمرین عملی است؛ تخصصی تانک ۱۲ واحد و تخصصی کلاس ۱ و کلاس ۷ هر کدام ۸ واحد (ADR بند 8.2.2.4.1). در یک روز معمولاً بیش از ۸ واحد مجاز نیست.
آزمون ADR راننده چند سوال دارد؟
آزمون پایه دستکم ۲۵ پرسش کتبی در دستکم ۴۵ دقیقه دارد؛ آزمون هر دوره تخصصی دستکم ۱۵ پرسش در ۳۰ دقیقه. پس از بازآموزی این اعداد ۱۵ و ۱۰ پرسش است (بندهای 8.2.2.7.1.6 و 8.2.2.7.2.3). برای تمرین سوالات آزمون حمل مواد خطرناک ما را ببینید.
کامیون حمل مواد خطرناک چند کپسول آتشنشانی لازم دارد؟
دستکم دو کپسول. ظرفیت کل برای محفظه حمل تا ۳٫۵ تن ۴ کیلوگرم، از ۳٫۵ تا ۷٫۵ تن ۸ کیلوگرم و بالای ۷٫۵ تن ۱۲ کیلوگرم پودر خشک است؛ یکی دستکم ۲ کیلویی مناسب آتش موتور یا کابین و بالای ۳٫۵ تن یکی دستکم ۶ کیلویی (ADR بند 8.1.4.1). برای بار زیر سقف 1.1.3.6 یک کپسول ۲ کیلویی کافی است.
وسایل ایمنی لازم کامیون حمل کالای خطرناک چیست؟
گوه چرخ، دو علامت هشدار ایستا، مایع شستشوی چشم و برای هر نفر خدمه جلیقه شبنما، چراغ دستی، دستکش و عینک ایمنی؛ برای برچسب 2.3 یا 6.1 ماسک فرار و برای جامد و مایع با برچسب ۳، 4.1، 4.3، ۸ یا ۹ بیلچه، درپوش آبراهه و ظرف جمعآوری (ADR بند 8.1.5).
کد تونل D/E یعنی چه؟
یعنی اگر کالا در تانک (یا در کد D/E، فله یا تانک) حمل شود، عبور از تونلهای رده D و E ممنوع است؛ در غیر این صورت (مثلاً بشکه) فقط تونلهای رده E ممنوع است (ADR بند 8.6.4). کد در ستون (15) جدول A و در سند حمل داخل پرانتز میآید.
آیا کارت حمل مواد خطرناک ایران همان کارت ADR است؟
نه. ایران عضو ADR نیست و کارت داخلی بر پایه آییننامه اجرایی حمل و نقل جادهای مواد خطرناک (۱۳۸۰) صادر میشود. کارت ADR را فقط مرجع یک کشور عضو صادر میکند و فقط چنین کارتی در کشورهای عضو پذیرفته است (ADR بند 8.2.1.6). جزئیات در صفحه کارت حمل مواد خطرناک.
مسئولیت با صاحب کالاست
طبقهبندی، بستهبندی، علامتگذاری، برچسبزنی و اظهار کالای خطرناک به عهده فرستنده (صاحب کالا) است (کتاب نارنجی فصلهای 1.4 و 5.4؛ ADR بند 1.4.2.1). این صفحه آموزشی است و جای متن رسمی مقررات و برگه اطلاعات ایمنی (SDS) سازنده را نمیگیرد.
این صفحه بخشی از دوره جامع کالای خطرناک است: جلسه ۱: کالای خطرناک چیست؛ کتاب نارنجی و نقشه مقررات (ADR، RID، IMDG، ICAO/IATA) و وضعیت ایران، جلسه ۲۲: جاده ۲: آموزش راننده ADR، گواهی خودرو و کارت حمل مواد خطرناک در ایران. در هر جلسه خلاصه، تمرین و آزمونک هم هست.
منابع
- ADR 2025 (UNECE)، ECE/TRANS/352، بندهای 1.1.3.6، 1.9.5، 1.10.1.4، 1.10.1.6، 5.4.1.1.1، 8.1.2، 8.1.4، 8.1.5، 8.2، 8.3، 8.5 (S3، S5، S11، S12)، 8.6، 9.1.1.2، 9.1.2 و 9.1.3 (لازمالاجرا از ۱ ژانویه ۲۰۲۵؛ متن رسمی انگلیسی بررسیشده ۲۸ آبان ۱۴۰۵)
- سازمان ملل، وضعیت موافقتنامه ADR (Treaty Collection، فصل XI-B-14)، فهرست ۵۵ عضو (وضعیت ۱۹ نوامبر ۲۰۲۶؛ دریافت ۲۸ آبان ۱۴۰۵)
- آییننامه اجرایی حمل و نقل جادهای مواد خطرناک، مصوب ۱۳۸۰/۱۲/۲۲ هیئت وزیران، با اصلاحات بعدی (مواد ۳۱، ۴۲ و ۴۳) (آخرین اصلاح ۱۴۰۵/۰۶/۱۱؛ دریافت ۲۸ آبان ۱۴۰۵)
← کالای خطرناک: همه کلاسها · بازگشت به دانشنامه · کارت حمل مواد خطرناک رانندگان · وظایف هر طرف در حمل کالای خطرناک · اسناد حمل کالای خطرناک · دستورالعمل کتبی ADR (فارسی) · کارت جیبی راننده · برچسب، پلاکارد و پلاک نارنجی · جداسازی و بارگیری مختلط